Bộ Công Thương siết tiêu chí 'xuất xứ Việt Nam', chặn gian lận thương mại

Bộ Công Thương cho biết đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước.

Theo Bộ Công Thương, cho tới nay, Việt Nam đã ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa để xác định một sản phẩm được coi là có xuất xứ Việt Nam. Tuy nhiên, các quy định này chỉ áp dụng cho hàng xuất khẩu và hàng nhập khẩu, giúp hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu theo cam kết tại các hiệp định thương mại tự do hoặc phục vụ các mục tiêu khác của quản lý ngoại thương. Với hàng hóa lưu thông trong nước, tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam chưa được quy định tại văn bản quy phạm pháp luật.

Trong khi đó, tại thị trường trong nước, hiện tượng gian lận thương mại thông qua ghi nhãn xuất xứ hàng hóa sản xuất tại Việt Nam ngày càng gia tăng.

Bộ Công Thương nhìn nhận, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc nhiều nước cùng tham gia sản xuất một sản phẩm, đã và đang tạo ra những thay đổi trong cách hiểu về xuất xứ hàng hóa. Ngoài những cách thể hiện truyền thống như “Sản phẩm của...”, “Sản xuất tại...”... đã xuất hiện những cách thể hiện khác như “lắp ráp tại (quốc gia, vùng lãnh thổ)” hay “chế tạo bởi (tên công ty, tập đoàn)"...

Có tình trạng một số sản phẩm hàng hóa dù chỉ trải qua các công đoạn gia công, lắp ráp, chế biến đơn giản, không làm thay đổi cơ bản tính chất hàng hóa cũng được doanh nghiệp tự gắn nhãn "sản xuất tại Việt Nam" hay “sản phẩm của Việt Nam”. Điều này khiến người tiêu dùng thắc mắc, thậm chí bức xúc nhưng các cơ quan chức năng lại không có căn cứ hay chế tài để xử lý.

Có trường hợp hàng hóa được sản xuất nhập khẩu từ nước ngoài hoặc đặt gia công tại nước ngoài nhưng lại gắn mác là hàng "Made in Vietnam” để gian lận thương mại, đánh lừa người mua, người tiêu dùng.

Ngoài ra, cũng có trường hợp thương nhân không cố tình gian lận nhưng quan niệm của thương nhân về vấn đề này còn đơn giản, không hiểu hết nội hàm của những ảnh hưởng to lớn đối với hình ảnh, nền sản xuất quốc gia. Bản thân người tiêu dùng trong nước cũng chưa có căn cứ để phân biệt thế nào là hàng “Made in Vietnam”.

Do đó, Bộ Công Thương cho rằng việc hoàn thiện quy định về tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước sẽ giúp hạn chế xung đột giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng; đồng thời, cơ quan chức năng có căn cứ phân xử. Việc ban hành Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước sẽ tạo môi trường kinh doanh minh bạch hơn, có công cụ quản lý tốt hơn và quyền lợi của người tiêu dùng được đảm bảo hơn. Điều này cũng giúp nâng cao năng lực sản xuất hàng hóa của doanh nghiệp, tăng cường quản lý và trách nhiệm bảo vệ thương hiệu, rõ ràng, công khai.

Theo dự thảo Nghị định, hàng hóa được xác định có xuất xứ toàn bộ Việt Nam được quy định các trường hợp cụ thể. Thương nhân sản xuất căn cứ các quy định này để chủ động công bố sản phẩm. Ngoài ra, với trường hợp nguyên liệu đầu vào của sản phẩm không có xuất xứ Việt Nam, hàng hóa vẫn được coi là có xuất xứ Việt Nam nhưng không toàn bộ.

“Như vậy đảm bảo quyền lợi công bằng cho tất cả các thương nhân sản xuất, kinh doanh chế biến nội địa khi đáp ứng quy tắc xuất xứ với hàm lượng giá trị Việt Nam là được coi là xuất xứ Việt Nam”, Bộ Công Thương nêu trong tờ trình.

Dự thảo cũng nêu rõ công đoạn gia công, chế biến đơn giản và các thành tố không làm thay đổi hàng hóa sẽ không được xem xét khi xác định xuất xứ Việt Nam.

Việc thể hiện thông tin xuất xứ trên nhãn, hàng hóa được áp dụng theo nguyên tắc tự nguyện, tự kê khai. Nhưng cá nhân, tổ chức thể hiện thông tin phải chứng minh việc đáp ứng tiêu chí đó khi được yêu cầu. Bộ Công Thương cũng khẳng định dự thảo Nghị định không làm phát sinh thủ tục hành chính mới đối với doanh nghiệp.