Bộ Công Thương thúc đẩy xuất khẩu gạo theo hướng bền vững

Điều hành linh hoạt, giữ ổn định thị trường gạo

4 tháng đầu năm 2026, trong bức tranh xuất nhập khẩu với nhiều gam màu đan xen, xuất khẩu gạo tiếp tục là lĩnh vực được quan tâm. Theo thống kê của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), 4 tháng đầu năm, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt 3,37 triệu tấn, thu về 1,58 tỷ USD. Dù sản lượng chỉ giảm nhẹ 1,4% so với cùng kỳ năm 2025, nhưng do giá xuất khẩu giảm gần 10%, kim ngạch xuất khẩu gạo giảm 10,3%.

Tuy nhiên, thị trường cũng đang xuất hiện những tín hiệu tích cực. Sơ bộ nửa đầu tháng 5/2026, xuất khẩu gạo đạt 473.000 tấn, trị giá 220 triệu USD, nâng lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/5 lên 1,8 tỷ USD. Theo các nhà xuất khẩu trong nước, hoạt động thu mua tăng tốc từ các đối tác Đông Nam Á đang khiến giao thương lúa gạo sôi động trở lại.

Đặc biệt, Philippines tiếp tục giữ vai trò thị trường tiêu thụ lớn nhất của gạo Việt Nam. Trong bối cảnh nguy cơ El Ninõ ảnh hưởng tới sản xuất nội địa, quốc gia này có thể phải nhập khẩu gần 5 triệu tấn gạo trong năm 2026.

Riêng tháng 4/2026, Philippines nhập hơn 510.000 tấn gạo của Việt Nam, trị giá khoảng 225 triệu USD, chiếm tới 46,4% tổng lượng gạo xuất khẩu trong tháng. Lũy kế 4 tháng đầu năm, xuất khẩu sang thị trường này đạt 1,69 triệu tấn, trị giá hơn 740 triệu USD, tăng 14,1% về lượng và tăng 1,6% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Philippines hiện chiếm hơn 50% sản lượng và gần 47% tổng kim ngạch xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Đáng chú ý, trong giai đoạn từ ngày 1/5 đến 11/5, có tới 23 trong tổng số 25 tàu cập các cảng TP. Hồ Chí Minh và Mỹ Thới để xếp hàng xuất khẩu gạo đều hướng tới Philippines, với tổng lượng dự kiến khoảng 168.650 tấn. Điều này cho thấy nhu cầu nhập khẩu từ thị trường này vẫn đang ở mức rất cao.

Bức tranh xuất khẩu gạo có nhiều tín hiệu vui buồn đan xen. Ảnh: Cấn Dũng

Trong bối cảnh giá gạo xuất khẩu bình quân giảm xuống quanh vùng thấp nhất trong vòng 5 năm qua, công tác điều hành của Bộ Công Thương được đặt trong yêu cầu kép: vừa thúc đẩy xuất khẩu, vừa bảo đảm an ninh lương thực và ổn định thị trường trong nước.

Theo đó, tháng 3/2026, Bộ Công Thương ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT về tăng cường thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo trong tình hình mới. Chỉ thị được ban hành nhằm thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 21/CĐ-TTg về điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo.

Tinh thần xuyên suốt của Chỉ thị là điều hành xuất khẩu gạo phải gắn chặt với ổn định thị trường trong nước, bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh theo hướng bền vững.

Theo đó, Bộ Công Thương yêu cầu các đơn vị thuộc Bộ, Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo thực hiện nghiêm chỉ đạo của Chính phủ; đồng thời chủ động phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp từ trung ương tới địa phương.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc tăng cường công tác theo dõi thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp. Vụ Phát triển thị trường nước ngoài cùng hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài được giao nhiệm vụ theo dõi sát diễn biến cung - cầu, giá cả và chính sách nhập khẩu tại các thị trường trọng điểm; kịp thời cung cấp thông tin, cảnh báo rủi ro, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình giao dịch.

Song song với đó, Bộ Công Thương cũng đẩy mạnh xúc tiến thương mại và trao đổi song phương với các đối tác nhập khẩu truyền thống như Malaysia, Indonesia, Philippines. Đây được xem là bước đi cần thiết trong bối cảnh thị trường gạo thế giới liên tục biến động bởi yếu tố thời tiết, địa chính trị và xu hướng bảo hộ lương thực của nhiều quốc gia.

Ngày 24/3/2026, tại TP. Cần Thơ, Bộ Công Thương phối hợp với UBND TP. Cần Thơ tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026. Một điểm nhấn quan trọng của hội nghị là việc công bố phần mềm hệ thống báo cáo phục vụ quản lý hoạt động xuất khẩu gạo theo quy định của Bộ Công Thương.

Hệ thống này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch dữ liệu và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các thủ tục liên quan. Trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin và tốc độ phản ứng chính sách, chuyển đổi số trong quản lý xuất khẩu gạo được xem là bước đi cần thiết.

Mở rộng thị trường, nâng giá trị hạt gạo Việt

Không chỉ tập trung vào giải pháp trước mắt, Bộ Công Thương cũng đang triển khai nhiều nhiệm vụ mang tính dài hạn nhằm nâng cao sức cạnh tranh cho ngành gạo Việt Nam.

Tại buổi làm việc của Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng với Cục Xuất nhập khẩu mới đây, ông Nguyễn Anh Sơn – Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực xuất nhập khẩu theo hướng đầy đủ, đồng bộ và minh bạch. Đồng thời, Bộ Công Thương chủ trì xây dựng mới Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Đối với lĩnh vực gạo, Bộ tiếp tục triển khai Chiến lược phát triển thị trường gạo theo đúng lộ trình, gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.

Một trọng tâm quan trọng là tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA). Cùng với đó, Bộ Công Thương thúc đẩy đàm phán với các đối tác như EU và Vương quốc Anh nhằm mở rộng hạn ngạch thuế quan, tạo thêm dư địa cho gạo Việt Nam tiếp cận các thị trường có giá trị cao.

Ở góc độ thị trường, Bộ sẽ tiếp tục tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại tại các thị trường truyền thống và tiềm năng như Philippines, Trung Quốc, châu Phi, EU… nhằm tận dụng cơ hội gia tăng nhu cầu nhập khẩu.

Bên cạnh mở rộng thị trường, câu chuyện nâng chất lượng và giá trị hạt gạo cũng được đặt ra rõ nét hơn. Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường truy xuất nguồn gốc, nâng cao giá trị gia tăng trong sản phẩm xuất khẩu, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) của thị trường quốc tế.

Ngoài ra, việc phát triển dịch vụ logistics cũng được xem là một mắt xích quan trọng để giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh cho gạo Việt Nam. Trong năm 2026, Bộ Công Thương sẽ triển khai các đề án thuộc Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050; tổ chức Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 và các đoàn giao dịch thương mại tìm kiếm cơ hội hợp tác trong lĩnh vực logistics...