Cách nào giúp ASEAN chống chịu trước các cú sốc?

“Tự cường và đoàn kết" là chủ đề trao đổi trong phiên thảo luận đầu tiên tại Diễn đàn Tương lai ASEAN ngày 9/6 tại Hà Nội, thu hút sự quan tâm của nhiều đại biểu.

Phát biểu tại phiên thảo luận, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh khái niệm “tự cường hợp tác”, trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc và khó lường.

Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường

Theo Thứ trưởng, nếu trong nhiều thập niên trước, hội nhập được xem là con đường dẫn tới tăng trưởng, ổn định và thịnh vượng thì hiện nay thế giới đang chứng kiến một nghịch lý mới: các quốc gia càng kết nối sâu rộng thì mức độ dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài cũng có thể gia tăng. Từ đại dịch COVID-19, đứt gãy chuỗi cung ứng cho tới cạnh tranh công nghệ và các biện pháp thuế quan, những yếu tố từng tạo ra kết nối nay đồng thời có thể trở thành nguồn rủi ro.

Tuy vậy, theo Thứ trưởng, tự cường không phải là thu mình hay tách biệt khỏi các dòng chảy hợp tác quốc tế, mà là quá trình củng cố năng lực nội tại song song với việc mở rộng kết nối và đa dạng hóa các mạng lưới hợp tác.

“Tự cường và hợp tác luôn song hành với nhau”, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường khẳng định, đồng thời cho rằng chính sức mạnh bên trong sẽ tạo nền tảng để các quốc gia tham gia hợp tác với sự tự tin và tự chủ chiến lược cao hơn, trong khi hợp tác lại mở rộng không gian phát triển và tiếp tục củng cố năng lực tự cường.

Thứ trưởng Ngoại giao cho rằng, các quốc gia, đặc biệt là các nước vừa và nhỏ, cần tránh tư duy biệt lập bởi tự chủ thực chất không đến từ việc đứng ngoài các mạng lưới hợp tác mà từ khả năng tham gia, đóng góp và đưa ra lựa chọn trong các cấu trúc hợp tác khu vực và quốc tế.

Theo Thứ trưởng, trong một thế giới ngày càng bất định, “tự cường hợp tác” có thể trở thành con đường giúp các quốc gia trong khu vực vừa củng cố năng lực nội tại, vừa mở rộng không gian phát triển và bảo vệ nền tảng hòa bình, ổn định đã được ASEAN dày công vun đắp.

Chống đỡ và phục hồi

Theo GS. Tetsuya Watanabe - Chủ tịch Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), những biến động liên tiếp của kinh tế và chính trị thế giới thời gian qua đã cho thấy mức độ dễ tổn thương ngày càng lớn của các nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài. Theo ông, tác động của các cuộc khủng hoảng không chỉ dừng ở lĩnh vực năng lượng mà còn lan rộng sang logistics, sản xuất, chuỗi cung ứng và an ninh lương thực, qua đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực chống chịu ở quy mô khu vực.

Từ thực tế đó, GS. Watanabe nhận định ASEAN cần xây dựng cách tiếp cận mới đối với phát triển kinh tế, trong đó tăng cường hợp tác công nghiệp ở cấp độ khu vực cần được xem là một ưu tiên. Ông cho rằng, khả năng tự cường phải được xây dựng trên sự bổ trợ giữa các nền kinh tế thành viên, đồng thời nhấn mạnh các tiểu vùng như Mekong có thể trở thành động lực tăng trưởng mới thông qua kết nối hạ tầng, phối hợp chính sách và củng cố chuỗi cung ứng.

Ông Kuik Cheng-Chwee, Giáo sư Quan hệ quốc tế thuộc Đại học Quốc gia Malaysia, tập trung làm rõ nội hàm của khái niệm tự cường. Theo ông, tự cường không đơn thuần là khả năng ứng phó với khủng hoảng mà còn bao gồm năng lực chống đỡ và phục hồi, giúp quốc gia hay tổ chức khu vực duy trì đà phát triển sau những biến động.

GS. Kuik cho rằng ASEAN đang sở hữu nhiều lợi thế để phát huy năng lực tự cường thông qua mạng lưới hợp tác đa tầng nấc được xây dựng trong nhiều thập niên qua. Theo ông Kuik, ASEAN vừa là diễn đàn đối thoại vừa là cơ chế giúp các nước thành viên duy trì cân bằng trước các tác động bên ngoài, qua đó nâng cao khả năng thích ứng trước môi trường quốc tế ngày càng phức tạp.

Ông Adam Schwarz, Giám đốc điều hành Asia Group Advisors, trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và các chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục chịu sức ép, ASEAN cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn tiến trình hội nhập kinh tế nội khối để giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc bên ngoài.

Ông Schwarz đồng thời nhấn mạnh khu vực tư nhân cần được tham gia sâu hơn vào quá trình hoạch định chính sách, bởi một cộng đồng kinh tế ASEAN năng động chỉ có thể được xây dựng khi doanh nghiệp thực sự cảm nhận được lợi ích từ hội nhập và đóng góp tích cực vào tiến trình này.