Cải cách thủ tục hải quan theo hướng thực chất, giảm chi phí cho doanh nghiệp

Nhiều giải pháp hiện đại hóa hải quan đang được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp.

Hải quan số là trọng tâm của cải cách

Xây dựng Hải quan số thay thế hệ thống VNACCS/VCIS, mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia, thí điểm thông quan tập trung và cắt giảm 66 thủ tục hành chính là những chuyển động đáng chú ý của ngành hải quan trong những tháng đầu năm 2026.

Trao đổi với báo chí ngày 9/6, ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, ngành hải quan đang xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số để thay thế hệ thống VNACCS/VCIS hiện hành. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo ông Hùng, việc xây dựng Hải quan số không chỉ là thay đổi về công nghệ, mà còn là cơ sở để đổi mới quy trình quản lý, xử lý thủ tục hải quan, tăng tính kết nối dữ liệu và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Từ đầu năm 2026, Cục Hải quan đã kiện toàn Ban Chỉ đạo, ban hành kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026. Trong đó, nhiệm vụ được đặt ra là tập trung nguồn lực cho dự án xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số.

Cùng với đó, ngành hải quan đang phối hợp triển khai dự án “Mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3”. Đây là nền tảng quan trọng để tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, giảm trùng lặp trong xử lý hồ sơ và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Các nhiệm vụ thuộc Đề án 06 cũng đang được triển khai, gồm xây dựng hệ thống tiếp nhận thủ tục hành chính, hệ thống đăng ký và quản lý người sử dụng, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Cùng với đó là việc duy trì, nâng cấp các hệ thống phục vụ quản lý hải quan như quản lý điều hành tập trung, thông quan điện tử phiên bản 6, hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trị giá thấp gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh.

Đáng chú ý, Cục Hải quan đang thử nghiệm công cụ Chatbot AI để hỗ trợ cán bộ hải quan và cộng đồng doanh nghiệp. Đây là bước đi mới trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hoạt động nghiệp vụ, hướng tới hỗ trợ tra cứu, giải đáp và xử lý thông tin nhanh hơn.

Một chuyển động quan trọng khác là việc thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026. Mô hình này được triển khai cùng với số hóa chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan, qua đó góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm chi phí và nhân lực cho cả cơ quan hải quan và doanh nghiệp.

Theo Cục Hải quan, thông quan tập trung còn giúp tăng tính công khai, minh bạch trong xử lý hồ sơ, đồng thời hướng tới mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu hải quan “đúng, đủ, sạch, sống”. Đây là yêu cầu quan trọng khi quản lý hải quan ngày càng chuyển sang nền tảng dữ liệu, quản lý rủi ro và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.

Không chỉ tập trung vào chuyển đổi số, ngành hải quan cũng đẩy mạnh hoàn thiện thể chế. Trong những tháng đầu năm 2026, Cục Hải quan đã hoàn thành 19 đề án trình Chính phủ, 21 đề án trình Bộ Tài chính và 53 đề án cấp Cục; trong đó đã trình Chính phủ ban hành 2 nghị định, trình Bộ Tài chính ban hành 4 thông tư.

Hiện Cục Hải quan đang tiếp tục hoàn thiện dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Sau đoàn khảo sát tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 6/6, Cục Hải quan dự kiến tiếp tục khảo sát tại Quảng Ninh trong các ngày 12-13/6 và phối hợp với VCCI tổ chức hội nghị lấy ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội trong tháng 6.

Ở phương diện hội nhập, ngành hải quan đã triển khai kế hoạch hợp tác và hội nhập quốc tế giai đoạn 2026-2030. Đáng chú ý là việc ký kết Hiệp định hợp tác trong lĩnh vực hải quan với Trung Quốc vào tháng 4/2026, tạo tiền đề mở rộng hợp tác về cơ chế một cửa, doanh nghiệp ưu tiên và trao đổi dữ liệu.

Cắt giảm thủ tục, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp

Cùng với chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính là một trong những trọng tâm được Cục Hải quan đẩy mạnh trong thời gian qua.

Ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan trao đổi với báo chí ngày 9/6.

Thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Cục Hải quan đã rà soát toàn diện các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực hải quan. Kết quả, ngành đã cắt giảm 2 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, tương ứng giảm 50% tổng số ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong lĩnh vực hải quan; cắt giảm 14 điều kiện kinh doanh, đạt 100% kế hoạch Chính phủ giao.

Đối với thủ tục hành chính, toàn ngành đã cắt giảm, đơn giản hóa 66 thủ tục, gồm 39 thủ tục được bãi bỏ và 27 thủ tục được đơn giản hóa, tương ứng giảm khoảng 30% tổng số thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan. Kết quả này đạt 117,94% kế hoạch Chính phủ giao.

Theo lãnh đạo Cục Hải quan, việc bãi bỏ nhiều thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thể hiện quyết tâm chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, lấy mức độ tuân thủ của doanh nghiệp và quản lý rủi ro làm nền tảng cho mô hình quản lý hiện đại.

Tinh thần tạo thuận lợi thương mại cũng được thể hiện qua việc chủ động phối hợp với các bộ, ngành tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện các quy định mới. Ngành hải quan đồng thời duy trì cơ chế hỗ trợ, xử lý nhanh các khó khăn phát sinh trong hoạt động xuất nhập khẩu nhằm bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt.

Một điểm nhấn đáng chú ý là từ ngày 1/6/2026, Cục Hải quan triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III. Theo ông Trần Đức Hùng, mô hình này được triển khai đồng thời với việc số hóa chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan, qua đó góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm chi phí và nguồn nhân lực cho cả cơ quan hải quan và doanh nghiệp.

Theo đánh giá của Cục Hải quan, thông quan tập trung không chỉ giúp nâng cao tính công khai, minh bạch trong quá trình xử lý hồ sơ mà còn tạo nền tảng hình thành cơ sở dữ liệu hải quan "đúng, đủ, sạch, sống", phục vụ hiệu quả công tác quản lý trong môi trường số.

Từ nay đến cuối năm 2026, ngành hải quan sẽ tiếp tục tập trung nguồn lực hoàn thiện dự thảo sửa đổi Luật Hải quan, triển khai dự án xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số, mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3. Đồng thời, trên cơ sở kết quả thí điểm thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III, Cục Hải quan sẽ đánh giá, hoàn thiện đề án để xây dựng lộ trình triển khai trong toàn ngành.

Theo ông Trần Đức Hùng, các nhiệm vụ này đều hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi thương mại và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại hơn cho cộng đồng doanh nghiệp.