Cái giá hoàn toàn xứng đáng

Hình ảnh minh họa.

Sự thay đổi ấy không tự nhiên xuất hiện. Nó đến từ việc Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia đi vào thực tiễn cùng các quy định xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi điều khiển phương tiện sau khi sử dụng đồ uống có cồn. Chính sách này đã tạo ra một cú va đập mạnh vào một thói quen xã hội tồn tại quá lâu, quá sâu và quá phổ biến trong đời sống người Việt. Đương nhiên, bất kỳ sự thay đổi lớn nào cũng kéo theo những tác động kinh tế. Các nhà hàng, quán ăn, ngành sản xuất bia rượu đều chịu ảnh hưởng. Nhưng vấn đề đặt ra là liệu một xã hội có thể tiếp tục chấp nhận đánh đổi sức khỏe cộng đồng, sinh mạng con người và chất lượng giống nòi chỉ để duy trì một ngành kinh doanh đem lại nguồn thu lớn?

Trong nhiều năm, mức tiêu thụ bia rượu tăng liên tục từng được xem là dấu hiệu của đời sống cải thiện. Nhưng phía sau những con số doanh thu khổng lồ ấy là hàng chục nghìn vụ tai nạn giao thông, là những bệnh viện quá tải bởi bệnh gan, tim mạch và đột quỵ. Một quốc gia không thể gọi là phát triển nếu người dân khỏe mạnh ít đi nhưng lượng bia rượu tiêu thụ lại tăng lên. Cái giá xã hội của rượu bia luôn lớn hơn rất nhiều so với lợi ích kinh tế trực tiếp. Các khoản chi cho y tế, bảo hiểm, tổn thất lao động và gánh nặng an sinh thường lớn hơn rất nhiều so với nguồn thu thuế từ ngành này. Một người tử vong vì tai nạn giao thông không chỉ là một con số thống kê; mà đó là một trụ cột gia đình đổ xuống, để lại những tổn thương tinh thần kéo dài cho thế hệ mai sau.

Ở nước ta, bia rượu từng gắn với nhiều áp lực xã hội. Có những cuộc gặp mà không uống bị xem là thiếu nhiệt tình, có những hợp đồng phải quyết định trên bàn nhậu. Khi một hành vi tiêu dùng trở thành áp lực văn hóa, nó không còn là quyền lựa chọn tự do nữa. Xã hội từng dễ dãi với người say xỉn, coi việc ép uống là "hào sảng". Chính sự dung túng ấy khiến rượu bia vượt khỏi vai trò giải trí để trở thành vấn đề nhức nhối.

Nhiều người tiếc cho sự sụt giảm doanh thu của ngành bia rượu nhưng lại dần chai cảm với những cái chết vì tai nạn giao thông. Tai nạn do rượu bia đặc biệt nguy hiểm vì nó làm mất kiểm soát hành vi và giảm khả năng phản xạ. Việc áp dụng chế tài nghiêm khắc không đơn thuần nhằm mục đích xử phạt, mà mục tiêu sâu xa là tạo ra nỗi sợ pháp lý đủ lớn để thay đổi hành vi xã hội. Và thực tế, hiệu quả đã xuất hiện khi ý thức “đã uống thì không lái” bắt đầu hình thành như một chuẩn mực ứng xử mới.

Dù các quy định nghiêm khắc có thể làm giảm sức sống thị trường trong ngắn hạn, nhưng không có quốc gia phát triển nào đặt lợi ích kinh tế lên trên sức khỏe cộng đồng. Tăng trưởng kinh tế chỉ có ý nghĩa khi phục vụ con người. Một xã hội văn minh không đồng nghĩa với cấm đoán cực đoan, mà là xây dựng ý thức tự giới hạn, bao gồm tự giới hạn trong tiêu dùng, trong hành vi và để không gây nguy hiểm cho cộng đồng. Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào lòng dân, quá trình thực thi phải tuyệt đối minh bạch và công bằng. Mọi hoạt động kiểm tra cần được giám sát chặt chẽ, tránh tùy tiện hay trục lợi, bởi niềm tin xã hội là chìa khóa để pháp luật được thượng tôn.

Mọi thiệt hại kinh tế đều có thể phục hồi theo thời gian, nhưng sinh mạng con người thì không. Một doanh nghiệp có thể tái cơ cấu, một ngành hàng có thể thích nghi, nhưng một gia đình mất người thân sẽ mang nỗi đau suốt đời. Lựa chọn bảo vệ tính mạng cộng đồng thay vì vài phần trăm doanh thu là thước đo của lương tri xã hội. Sự vắng vẻ của những “thủ phủ nhậu” có thể khiến một số người tiếc nuối, nhưng nếu đổi lại là những con đường an toàn hơn, những gia đình ít nước mắt hơn, thì đó là cái giá hoàn toàn xứng đáng.