Cáu gắt, chống đối, dễ nối nóng- có thể trẻ đang mắc rối loạn bướng bỉnh

BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng – Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, trung bình mỗi tháng khoa tiếp nhận hơn 100 trường hợp trẻ được đưa đến khám vì các biểu hiện liên quan đến rối loạn bướng bỉnh chống đối (ODD).

Theo BS Sang, đây là một rối loạn hành vi và cảm xúc thường khởi phát từ sớm, chủ yếu trước 8 tuổi. Trẻ mắc ODD thường xuyên cáu gắt, dễ nổi nóng, chống đối người lớn, không tuân thủ yêu cầu hoặc quy định và gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc.

Những hành vi này không chỉ xuất hiện trong gia đình mà có thể xảy ra ở nhiều môi trường khác nhau như trường học hoặc các mối quan hệ xã hội.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý không phải mọi trường hợp trẻ bướng bỉnh hay chống đối đều là bệnh lý. Ở một số giai đoạn phát triển, đặc biệt trong thời kỳ chuyển tiếp tâm sinh lý, trẻ có thể xuất hiện những biểu hiện phản kháng mang tính nhất thời. Việc phân biệt giữa đặc điểm tính cách theo lứa tuổi và rối loạn tâm thần cần được thực hiện bởi các chuyên gia tâm lý, tâm thần nhi khoa.

Cần phân biệt hành vi nghịch ngợm và chống đối của trẻ - Ảnh minh họa BVCC

Theo chia sẻ của BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, một trong những yếu tố thường gặp ở các trường hợp trẻ có hành vi chống đối là việc được đáp ứng quá mức các nhu cầu và mong muốn từ nhỏ.

Ban đầu, trẻ có thể chỉ đòi hỏi những món đồ chơi, thiết bị điện tử hoặc những yêu cầu nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày. Khi người lớn thường xuyên nhượng bộ, trẻ dễ hình thành thói quen đòi hỏi và kỳ vọng được đáp ứng ngay lập tức.

Khi không đạt được điều mình muốn, trẻ có thể xuất hiện các hành vi ăn vạ, la hét hoặc gây áp lực để buộc người lớn chấp nhận yêu cầu. Nếu tình trạng này kéo dài, hành vi chống đối có thể gia tăng về mức độ.

Tuy nhiên, theo các tài liệu chẩn đoán quốc tế, nguyên nhân của ODD được đánh giá là phức tạp, liên quan đến sự tương tác giữa nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường.

Các nghiên cứu cho thấy trẻ mắc ODD thường có khó khăn trong điều hòa cảm xúc, khả năng chịu đựng thất vọng thấp hoặc phản ứng cảm xúc mạnh hơn so với bình thường. Ngoài ra, yếu tố di truyền, thần kinh học, môi trường gia đình và cách thức tương tác giữa trẻ với người chăm sóc cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ xuất hiện rối loạn.

Do đó, việc trẻ được nuông chiều có thể là một yếu tố liên quan ở một số trường hợp, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất hay nguyên nhân giải thích cho tất cả trẻ mắc ODD.

BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang cho biết, khi các hành vi chống đối không được nhận diện và can thiệp kịp thời, trẻ có thể xuất hiện nhiều hậu quả đáng lo ngại.

Một số trẻ khi lớn hơn có thể biểu hiện bỏ học, đập phá đồ đạc, đe dọa làm hại bản thân hoặc gây áp lực tâm lý lên gia đình. Khi bước vào tuổi vị thành niên, nguy cơ tham gia các hành vi lệch chuẩn như nghiện game, cờ bạc, sử dụng chất kích thích hoặc các hành vi vi phạm chuẩn mực xã hội cũng tăng lên.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy ODD có thể làm gia tăng nguy cơ phát triển các rối loạn tâm thần khác trong tương lai, đặc biệt là các rối loạn cảm xúc như lo âu hoặc trầm cảm.

Ở một số trường hợp, ODD có thể tiến triển thành rối loạn hành vi, song đây không phải là diễn tiến bắt buộc. Nhiều trẻ được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách vẫn có thể cải thiện đáng kể các triệu chứng và phát triển bình thường.

Đáng chú ý, không ít phụ huynh cho rằng khi trẻ lớn lên các biểu hiện chống đối sẽ tự mất đi. Sự chậm trễ trong việc tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn có thể khiến các vấn đề tâm lý ngày càng phức tạp, làm gia tăng căng thẳng trong gia đình cũng như ảnh hưởng đến học tập và các mối quan hệ xã hội của trẻ.

Vì vậy, BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang khuyến cáo, khi trẻ thường xuyên xuất hiện các biểu hiện bất thường về cảm xúc và hành vi như dễ nổi nóng, chống đối kéo dài, khó kiểm soát cảm xúc hoặc gây xung đột nghiêm trọng với gia đình và nhà trường, phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở chuyên khoa để được đánh giá.

Các chuyên gia cho rằng, điều quan trọng là xây dựng môi trường nuôi dạy nhất quán, duy trì giao tiếp tích cực với trẻ, đồng thời kết hợp các biện pháp can thiệp tâm lý phù hợp khi cần thiết. Can thiệp sớm không chỉ giúp cải thiện hành vi mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe tâm thần và khả năng hòa nhập xã hội của trẻ trong tương lai.

Mời độc giả xem thêm video Giới trẻ quay lại với thú vui của thế hệ trước:

(Nguồn: VTV)