Chặn từ gốc những hành vi xâm hại thiên nhiên

Công an phường Quảng Phú bàn giao cá thể cò vạc cho Tổ tự quản hệ sinh thái Sông Đầm để tái thả về tự nhiên vào sáng 14/5. Ảnh: PHAN VINH

Khi không gian đô thị mở rộng, nhu cầu sinh kế và tiêu dùng gia tăng, các hành vi xâm hại đa dạng sinh học trên địa bàn Đà Nẵng diễn biến có phần tinh vi hơn, len lỏi từ thực địa đến không gian mạng.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải siết chặt thực thi và thay đổi nhận thức cộng đồng theo hướng bền vững.

Những cảnh báo từ thực địa

Ngày 13/5, tại phường Quảng Phú, một tình huống tưởng chừng rất bình thường trong sinh hoạt lại trở thành điểm mở cho câu chuyện về nhận thức cộng đồng đối với đa dạng sinh học.

Một nhóm khách mang theo cá thể cò vạc đến quán ăn và đề nghị chế biến thành món nhậu, nhưng chủ quán đã từ chối, lựa chọn phục vụ món khác, đồng thời giữ lại cá thể chim và mang đến Công an phường giao nộp để xử lý theo quy định.

Sáng hôm sau, cá thể này được bàn giao cho Tổ tự quản hệ sinh thái Sông Đầm để thả về tự nhiên trong điều kiện an toàn.

Câu chuyện phản ánh thay đổi đáng chú ý trong cách người dân nhìn nhận về động vật hoang dã, khi một hành vi từng được xem là bình thường trong đời sống đã được điều chỉnh theo hướng có trách nhiệm hơn.

Ông Lê Văn Nhĩ, thành viên Tổ tự quản hệ sinh thái Sông Đầm cho biết, từ tháng Mười năm trước đến khoảng tháng Tám năm sau là thời điểm nhiều loài chim di cư, trong đó có cò vạc, tập trung về khu vực này để sinh sống, tạo nên hệ sinh thái khá đặc trưng.

Tuy nhiên, cùng với đó là sự xuất hiện của các hành vi săn bắt trái phép.

“Chúng tôi thường xuyên tổ chức tuần tra, phát hiện và tháo gỡ các bẫy lưới được giăng trên mặt nước hoặc trong bãi sậy, nhưng các đối tượng vẫn tiếp tục tái diễn hành vi.

Họ chủ yếu hoạt động vào ban đêm, lựa chọn những khu vực xa bờ, khó tiếp cận nên việc phát hiện, xử lý gặp rất nhiều khó khăn.

Nếu không có sự tham gia của người dân trong việc phát hiện, thông báo thì lực lượng chức năng khó có thể kiểm soát hết”, ông Nhĩ chia sẻ.

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện bẫy chim di cư, tại nhiều khu vực ven sông, ven biển, tình trạng khai thác tận diệt nguồn lợi thủy sản bằng xung điện, chất nổ, chất độc vẫn âm thầm diễn ra.

Những thiết bị kích điện nhỏ gọn, dễ cất giấu và vận chuyển khiến việc kiểm tra gặp nhiều trở ngại, hệ quả để lại là sự suy giảm nhanh chóng của các loài thủy sản, phá vỡ cấu trúc sinh thái tự nhiên vốn đã mong manh.

Ở khu vực rừng và ven đô, các hành vi săn bắt, nuôi nhốt và buôn bán động vật hoang dã vẫn chưa được kiểm soát triệt để.

Tại bán đảo Sơn Trà, lực lượng chức năng nhiều lần phát hiện bẫy thú được giăng trên cây, nhắm vào các loài động vật như voọc chà vá chân nâu, khỉ, sóc khi chúng xuống kiếm ăn.

Có những cá thể bị thương nặng, suy kiệt, mất khả năng sinh tồn sau thời gian dài mắc bẫy mà không được phát hiện kịp thời.

Đáng chú ý, các hành vi xâm hại đa dạng sinh học hiện không chỉ tồn tại ngoài thực địa mà còn len lỏi vào không gian mạng.

Việc mua bán chim trời, động vật hoang dã, thậm chí cả các loài quý hiếm được thực hiện thông qua các hội nhóm kín, giao dịch nhanh chóng, khó kiểm soát.

Ngay cả những hoạt động tưởng như mang ý nghĩa tích cực như phóng sinh, nếu thực hiện không đúng cách, thả sai loài, sai môi trường, cũng có thể gây ra những hệ lụy đối với hệ sinh thái bản địa.

Siết chặt từ gốc

Việc triển khai Kế hoạch 628/KH-BCA-BNN&MT và các chương trình hành động, phối hợp tuyên truyền, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan động vật hoang dã, chim di cư và khai thác thủy sản trái phép tại địa phương đã đặt ra yêu cầu phải tiếp cận vấn đề theo hướng tổng thể hơn, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng từ trung ương đến cơ sở.

Ông Nguyễn Văn Hiệu, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Phú cho biết, trong bối cảnh hệ sinh thái Sông Đầm đang có dấu hiệu phục hồi tích cực với sự trở lại của nhiều loài chim di cư, địa phương đã ban hành văn bản yêu cầu tăng cường công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản và đa dạng sinh học.

“Chúng tôi xác định việc bảo vệ hệ sinh thái phải được thực hiện đồng bộ từ tuần tra, kiểm soát đến tuyên truyền, vận động người dân.

Công an phường được giao chủ trì tổ chức tuần tra thường xuyên, xử lý nghiêm các hành vi sử dụng xung điện, chất nổ, chất độc để khai thác thủy sản, đồng thời kiên quyết xử lý các trường hợp săn bắt chim tự nhiên.

Các đơn vị liên quan cũng được phân công cụ thể để rà soát hoạt động nuôi trồng, khai thác trên sông, kết hợp lắp đặt hệ thống biển báo tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức cộng đồng”, ông Hiệu cho biết.

Ở khu vực miền núi, lực lượng kiểm lâm cũng tăng cường kiểm soát tại các tiểu khu trọng điểm nhằm ngăn chặn tình trạng phá rừng, khai thác lâm sản và săn bắt động vật trái phép.

Ông Nguyễn Văn Nhựt, Kiểm lâm địa bàn xã Lãnh Ngọc (Hạt Kiểm lâm liên xã khu vực 7, thành phố Đà Nẵng) cho biết, trong tháng 5/2026, đơn vị đã triển khai nhiều đợt tuần tra với sự phối hợp của các lực lượng và tổ bảo vệ rừng cộng đồng.

Song song với các biện pháp kiểm tra, xử lý, công tác truyền thông cũng được đẩy mạnh với thông điệp rõ ràng “Không săn bắt - Không tiêu thụ - Bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư, bảo vệ nguồn lợi thủy sản”, gắn với việc ký cam kết tại các cơ sở kinh doanh và cộng đồng dân cư.

“Khi các giải pháp được thực hiện đồng bộ, có sự vào cuộc của nhiều lực lượng và gắn với trách nhiệm cụ thể tại cơ sở, hiệu quả mang lại rõ rệt hơn.

Tuy nhiên, để giữ được đa dạng sinh học trong bối cảnh hiện nay, việc siết chặt thực thi pháp luật cần được duy trì thường xuyên, đi kèm với quá trình thay đổi nhận thức cộng đồng theo hướng lâu dài”, ông Nhựt nói.