Chất lượng sầu riêng miền Tây không thua kém Thái Lan, vấn đề ở Cadimi

Nhận định được đưa ra tại Hội thảo "Định hướng quản lý và phát triển vùng sản xuất - tiêu thụ cây ăn quả theo yêu cầu thị trường", do Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Cần Thơ tổ chức ngày 9/6.

Nhiều thách thức

Bà Nguyễn Thị Giang - Phó Giám đốc Sở NN&MT Cần Thơ - cho biết, thành phố hiện có trên 100.000 ha cây ăn quả, nhiều vùng sản xuất tập trung, đã cấp 657 mã số vùng trồng và 45 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Đây là kết quả chuyển đổi tư duy từ sản xuất sang kinh tế nông nghiệp gắn với thị trường.

Cần Thơ hiện có trên 100.000 ha cây ăn quả, 657 mã số vùng trồng.

Theo bà Giang, ngành hàng trái cây xuất khẩu đang đối mặt với nhiều thách thức về chất lượng, an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Nghị định 38/2026/NĐ-CP tạo hành lang pháp lý mới trong quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, yêu cầu cao hơn với sản xuất, giám sát chất lượng và trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Nói về tình trạng sầu riêng ở miền Tây vào chính vụ lại rớt giá trong vài năm gần đây, bà Nguyễn Hồng Trâm Tuyên - Phó Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu trái cây Diễm Phúc, tỉnh Đồng Tháp - cho biết, nguyên nhân không chỉ ở quy luật cung - cầu, quan trọng sầu riêng không đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật để xuất khẩu. Đặc biệt với vấn đề sầu riêng nhiễm chất vàng O, và dư lượng kim loại nặng Cadimi từ phân bón. Còn mã vùng trồng và cơ sở đóng gói vẫn hạn chế về năng lực.

"Số lượng mẫu sầu riêng của miền Tây bị nhiễm Cadimi rất cao, tỷ lệ này ở sầu riêng miền Đông rất thấp, còn Tây Nguyên hầu như không có. Điều này khiến sầu riêng của miền Tây không xuất khẩu được, đặc biệt vào chính vụ, lúc bà con phấn khởi nhất lại rớt giá”, bà Tuyên nói.

Theo bà Tuyên, vấn đề Cadimi đã được cảnh báo sang năm thứ 3, nếu không giải quyết sẽ đe dọa đến sự ‘sống còn’ của vùng sầu riêng và cây ăn trái miền Tây nói chung. “Chất lượng sầu riêng ở miền Tây được thị trường Trung Quốc đánh giá không hề thua kém sầu riêng Thái Lan, nhưng Cadimi đang kéo mọi cố gắng của chúng ta quay về lúc ban đầu”, bà Tuyên chia sẻ thêm.

Đại diện doanh nghiệp chia sẻ tại hội thảo.

TS. Trần Hữu Phúc - Khoa Khoa học cây trồng, Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ - dẫn một nghiên cứu cho thấy, sau 30 năm (1990-2020), đất vùng ĐBSCL có những chỉ tiêu dinh dưỡng cho cây trồng bị suy giảm. Cây ăn trái có phản ứng mạnh và nghiêm trọng với việc sử dụng phân bón không hợp lý, đặc biệt cây sầu riêng (hiện tượng sượng múi, cứng cơm, nhão cơm, cháy múi). Nông dân bón phân theo cảm tính “nhắm chừng” và chưa có thói quen bón nhiều phân hữu cơ.

Cần chiến lược kiểm soát bón phân

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng, để khắc phục, đại diện doanh nghiệp trên đề xuất, trước hết nông dân không đưa thêm phân có Cadimi vào đất nữa, sử dụng phân bón thay thế hoặc bón đúng liều lượng, trong ngưỡng cho phép nhằm kiểm soát, không để Cadimi tiếp tục hút lên cây và trái sầu riêng.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, cần sớm có đề án kiểm soát Cadimi trong đất, tổ chức tập huấn diện rộng, liên tục cho bà con nông dân về kỹ thuật bón phân. Đồng thời, cần có danh mục các loại vật tư, phân bón an toàn (nhất là phân lân) chuyên dùng để người dân có lựa chọn đúng đắn.

Theo các HTX, dù đạt chuẩn VietGAP và có mã số vùng trồng, hoạt động tiêu thụ sầu riêng vẫn bấp bênh.

TS. Trần Hữu Phúc đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân sử dụng phân hữu cơ trong canh tác. Đầu tư nghiên cứu lai tạo, chọn lọc giống cây trồng; quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh cây giống (bắt buộc minh bạch, truy xuất nguồn gốc).

Quản lý, kiểm tra, đánh giá các loại phân bón có khả năng chứa kim loại nặng cao, đề xuất giảm hàm lượng Cadimi trong phân bón xuống thấp hơn (hiện là 12 mg/kg). Người sản xuất phải có trách nhiệm đối với người tiêu dùng và môi trường, truy xuất nguồn gốc.

Lãnh đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Cần Thơ cho biết, thời gian tới sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn diện rộng và cập nhật kịp thời các quy định mới cho nhà vườn. Siết chặt giám sát định kỳ và đột xuất bằng cách bốc mẫu ngẫu nhiên mã số vùng trồng trước thời điểm thu hoạch. Tham mưu cho UBND thành phố ban hành các kế hoạch chi tiết, hướng dẫn các đơn vị thực hiện nghiêm túc chế độ báo cáo để duy trì mã số ổn định.