Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội Lưu Thị Hằng: Minh bạch nguồn gốc - giải pháp nâng tầm rau an toàn

Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có cuộc trao đổi với Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Lưu Thị Hằng.

Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội Lưu Thị Hằng.

Thí điểm mô hình quản lý an toàn thực phẩm tại vùng rau tập trung

- Hà Nội là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp và trồng rau lớn nhất miền Bắc. Bà có thể cho biết tình hình sản xuất rau hiện nay trên địa bàn thành phố Hà Nội?

- Hà Nội là địa phương có truyền thống sản xuất rau nên năng suất rau luôn ổn định, có xu hướng tăng do người sản xuất chú trọng đầu tư thâm canh và bảo vệ sản xuất. Diện tích trồng rau lớn nhất trong năm khoảng 14.250ha; chủng loại rau gieo trồng khá phong phú với hơn 40 loại, thời gian gieo trồng quanh năm. Trong đó, diện tích sản xuất rau chuyên canh 5.519ha, tập trung tại 269 vùng (diện tích nhỏ hơn 10ha có 151 vùng; diện tích 10-30ha có 69 vùng; diện tích 30-50ha có 17 vùng; diện tích trên 50ha có 32 vùng).

Một số vùng rau lớn có truyền thống canh tác, tạo được thương hiệu trên thị trường như: Vùng rau Văn Đức (nay là xã Bát Tràng 200ha); vùng rau Đặng Xá (nay là xã Thuận An 249ha); vùng rau Nam Hồng, Bắc Hồng, Vân Nội, Tiên Dương, Nguyên Khê (nay là xã Phúc Thịnh 426ha); vùng rau Tráng Việt, Yên Nhân (nay là xã Mê Linh 547,6ha), vùng rau Lĩnh Nam 92,1ha...

Hiện nay, trên địa bàn thành phố duy trì khoảng 1.700ha VietGAP, trong đó: Rau VietGAP khoảng 429ha; rau được chứng nhận hữu cơ khoảng 149ha, diện tích đang chuyển đổi theo hướng hữu cơ khoảng 63,2ha... Trong những năm qua, việc sản xuất rau an toàn của thành phố đạt nhiều thành tựu như: Tỷ lệ số hộ nông dân tham gia các lớp huấn luyện đồng ruộng cao; tỷ lệ sử dụng thuốc thảo mộc, nguồn gốc sinh học tăng dần qua các năm; chi phí sử dụng thuốc bảo vệ thực vật giảm, tuân thủ thời gian cách ly khi thu hoạch; năng suất và sản lượng rau liên tục tăng trong bối cảnh diện tích sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa; sản phẩm rau sản xuất cơ bản bảo đảm an toàn; diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ từng bước được mở rộng; nhận thức của nông dân về an toàn thực phẩm được nâng lên rõ rệt. Đặc biệt, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, thảo mộc tăng, góp phần giảm chi phí và bảo vệ môi trường.

- Theo bà, những hạn chế lớn nhất trong sản xuất rau an toàn hiện nay là gì?

- Có thể nói, hạn chế lớn nhất nằm ở 3 yếu tố: Quy mô, công nghệ và quản lý chuỗi. Thứ nhất, các vùng sản xuất rau an toàn tuy đã được mở rộng nhưng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thị trường, đặc biệt là thị trường đô thị với yêu cầu cao về chất lượng. Thứ hai, việc ứng dụng công nghệ cao còn hạn chế, diện tích nhà màng, nhà lưới còn ít nên sản xuất vẫn phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Điều này khiến năng suất và sản lượng chưa ổn định, dễ bị gián đoạn chuỗi cung ứng. Thứ ba, công tác truy xuất nguồn gốc còn nhiều bất cập. Phần lớn nông dân vẫn ghi chép thủ công, chưa có hệ thống số hóa đồng bộ. Ngoài ra, số lượng cơ sở sơ chế, chế biến còn ít, dẫn đến giá trị gia tăng sản phẩm chưa cao, dễ xảy ra tình trạng “được mùa, mất giá”…

Hướng đến nông nghiệp thông minh

Đại diện cơ quan chuyên môn, quản lý nhà nước trực tiếp kiểm tra mô hình rau an toàn tại xã Bát Tràng. Ảnh: Thơ Thơ

- Trước thực trạng đó, theo bà, việc triển khai mô hình quản lý an toàn thực phẩm tại vùng rau tập trung có ý nghĩa gì?

- Đây là bước đi rất quan trọng và mang tính nền tảng. Mô hình này không chỉ giúp kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm ngay từ khâu sản xuất mà còn tạo ra sự minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Chi cục lựa chọn thí điểm tại 2 vùng rau trọng điểm là Văn Đức (xã Bát Tràng) và Tráng Việt (xã Mê Linh). Đây đều là những vùng có quy mô lớn, có tổ chức sản xuất tương đối bài bản và có tiềm năng phát triển mạnh.

Thông qua mô hình, Chi cục hướng tới nâng cao trách nhiệm của tất cả các bên liên quan, từ nông dân, hợp tác xã đến cơ quan quản lý; đồng thời, tạo niềm tin cho người tiêu dùng thông qua minh bạch thông tin sản phẩm.

Với mô hình này, trước hết, 100% hộ sản xuất tham gia phải ký cam kết và tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm. Đây là yêu cầu bắt buộc để nâng cao tính kỷ luật trong sản xuất. Thứ hai, thí điểm truy xuất nguồn gốc bằng mã QR đối với một số sản phẩm chủ lực. Điều này giúp người tiêu dùng có thể kiểm tra thông tin sản phẩm một cách nhanh chóng, minh bạch. Ngoài ra, Chi cục cũng yêu cầu 100% cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp ký cam kết tuân thủ quy định, toàn bộ bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng phải được thu gom, xử lý đúng quy định.

- Bà có thể cho biết, quá trình triển khai, Chi cục đặc biệt chú trọng tới những khâu nào?

- Chúng tôi xác định, trước hết là hoàn thiện cơ chế quản lý, phân công trách nhiệm theo nguyên tắc “6 rõ”; đồng thời thành lập các tổ giám sát tại hợp tác xã với sự tham gia của nông dân, nhằm tăng tính tự quản; đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn. Nông dân được hướng dẫn cụ thể về quy trình sản xuất an toàn, cách sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định; ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc. Việc sử dụng mã QR là bước khởi đầu, tiến tới số hóa toàn bộ quá trình sản xuất.

Nếu làm tốt truy xuất nguồn gốc sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tạo lợi thế cạnh tranh và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng; ngược lại, nếu làm mang tính hình thức thì sẽ không đạt hiệu quả. Do đó, Chi cục đặc biệt chú trọng hướng dẫn nông dân ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất, từng bước số hóa dữ liệu. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát cũng được tăng cường. Đặc biệt, việc tăng cường kiểm tra giám sát không chỉ với người sản xuất mà cả các cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp.

- Vấn đề “đầu ra” trong sản xuất có vai trò đặc biệt quan trọng. Bà có thể cho biết, những giải pháp để thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm rau an toàn?

- Đây là một trong những mục tiêu quan trọng của mô hình. Khi sản phẩm được kiểm soát chất lượng và có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, việc kết nối với các kênh tiêu thụ như: Siêu thị, bếp ăn tập thể, nhà hàng… sẽ thuận lợi hơn. Chi cục sẽ tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm đạt tiêu chuẩn; đồng thời khuyến khích phát triển các cơ sở sơ chế, chế biến để nâng cao giá trị gia tăng. Tuy nhiên, để giải quyết triệt để bài toán đầu ra, rất cần sự vào cuộc của nhiều bên, không riêng ngành Nông nghiệp.

Hiện nay, nhu cầu tiêu dùng thực phẩm an toàn ngày càng tăng, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội. Đây là cơ hội để ngành sản xuất rau phát triển theo hướng hiện đại, bền vững. Để tận dụng cơ hội này, các địa phương cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phát triển nông nghiệp thông minh, đồng thời hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Mô hình quản lý an toàn thực phẩm tại vùng rau tập trung chính là bước khởi đầu để chúng tôi từng bước hiện thực hóa mục tiêu đó.

Việc triển khai thí điểm mô hình quản lý an toàn thực phẩm tại các vùng rau tập trung không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm kiểm soát chất lượng sản phẩm mà còn là bước đi mang tính chiến lược để tái cấu trúc ngành sản xuất rau của Hà Nội theo hướng minh bạch, hiện đại, bền vững. Khi nông dân thay đổi tư duy sản xuất, hợp tác xã nâng cao năng lực quản trị và cơ quan quản lý siết chặt giám sát thì chuỗi giá trị nông sản an toàn, có truy xuất rõ ràng sẽ từng bước được hình thành. Quan trọng hơn, niềm tin của người tiêu dùng được củng cố - yếu tố then chốt để rau an toàn Hà Nội đứng vững tại thị trường nội địa và có cơ hội phát triển xa hơn…

- Trân trọng cảm ơn bà!