Chờ sinh khí mới cho du lịch nông nghiệp hữu cơ

Cánh đồng sen Trà Lý (xã Duy Xuyên) là một trong 16 điểm được Đà Nẵng quy hoạch phát triển du lịch trải nghiệm, kết hợp sản xuất nông nghiệp, văn hóa bản địa và sinh thái cộng đồng. Ảnh: QUỐC TUẤN

Phác thảo bản đồ du lịch nông nghiệp hữu cơ

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Đà Nẵng đang định hướng phát triển hệ thống du lịch nông nghiệp hữu cơ theo 3 không gian sinh thái gồm đồng bằng ven biển, trung du và miền núi. Theo đề án “Phát triển nông nghiệp hữu cơ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035” vừa được UBND thành phố phê duyệt, Đà Nẵng sẽ hình thành 16 điểm du lịch trải nghiệm, kết hợp sản xuất nông nghiệp, văn hóa bản địa và sinh thái cộng đồng.

Ở khu vực đồng bằng ven biển, thành phố định hướng phát triển 4 điểm du lịch nông nghiệp hữu cơ gắn với trải nghiệm làng quê, thủy sản và sinh thái ven biển.

Trong đó, khu vực Biển Rạng (xã Núi Thành) được định hướng kết nối mô hình nuôi trồng thủy sản hữu cơ như cá lồng bè, hàu với tham quan vườn dừa, chùa Hang và Tượng đài Chiến thắng Núi Thành. Tiếp tục củng cố, mở rộng các điểm du lịch vườn rau Trà Quế tại phường Hội An Tây; mô hình trồng rau, lúa hữu cơ gắn trải nghiệm tại phường Hội An Đông; mô hình nuôi trồng thủy sản kết hợp du lịch trải nghiệm tại phường Quảng Phú.

Khu vực trung du được xác định là vùng phát triển trọng điểm với 8 điểm du lịch nông nghiệp hữu cơ. Nổi bật có làng văn hóa Cơ Tu Tà Lang - Giàn Bí tại phường Hải Vân; khu du lịch vườn cây ăn quả hữu cơ tại xã Bà Nà; khu du lịch Đình làng Túy Loan kết hợp vườn rau hữu cơ tại xã Hòa Vang; làng trái cây Đại Bình tại xã Nông Sơn. Đây đều là những khu vực đã có nền tảng phát triển du lịch nông nghiệp tương đối tốt, thu hút được lượng khách trải nghiệm khá ổn định.

Ngoài ra, thành phố cũng định hướng phát triển các điểm du lịch nông nghiệp hữu cơ gắn với hồ Phú Ninh và vùng lúa nếp, dưa hấu thôn Đại An (xã Phú Ninh); cánh đồng sen Trà Lý (xã Duy Xuyên); vùng rau hữu cơ kết hợp du lịch tại phường Cẩm Lệ; vườn cây ăn trái hữu cơ gắn làng cổ Lộc Yên tại xã Thạnh Bình.

Ở khu vực miền núi, 4 điểm du lịch được định hướng phát triển theo mô hình cộng đồng gắn nông nghiệp hữu cơ và sinh thái đặc trưng vùng cao. Trong đó có điểm du lịch cây ăn quả hữu cơ gắn làng Bhờ Hôồng, suối nước nóng tại xã Sông Kôn; du lịch nông nghiệp hữu cơ kết hợp khu sinh thái Cổng trời Đông Giang tại xã Bến Hiên; điểm du lịch Sâm Ngọc Linh và đền thờ thần Sâm Ngọc Linh tại Nóc Kon Pin, xã Trà Linh; mô hình du lịch cộng đồng gắn nông nghiệp hữu cơ tại xã Bến Giằng.

Khách quốc tế trải nghiệm du lịch nông nghiệp hữu tại làng rau Thanh Đông (phường Hội An Đông). Ảnh: QUỐC TUẤN

Cần xem nông dân là chủ thể trung tâm

Thực tiễn phát triển du lịch gắn với nông nghiệp thời gian qua trên địa bàn thành phố cho thấy, du lịch nông nghiệp, nông thôn không thể chỉ được nhìn như một sản phẩm du lịch, mà cần được hiểu là một không gian sống, trong đó tồn tại ba tầng gắn bó hữu cơ với nhau.

Nông thôn là không gian văn hóa, cảnh quan, sinh thái, làng xóm, tập quán sống của cộng đồng. Nông nghiệp là phương thức sản xuất, canh tác, gắn với đất, rừng, nước và tri thức bản địa.

Nông dân là chủ thể giữ đất, giữ rừng, giữ tri thức và tái tạo giá trị cho vùng nông thôn. Nếu thiếu một trong ba tầng này, thì du lịch rất dễ trở thành du lịch “mượn” không gian nông thôn, chứ không còn là du lịch nông nghiệp, nông thôn đúng nghĩa, từ đó dễ trượt theo hướng du lịch đại trà, “sớm nở chóng tàn”.

Theo bà Đỗ Thị Huyền Trâm, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp sinh thái và du lịch cộng đồng Hòa Bắc (xã Hòa Vang), hợp tác xã không bắt đầu từ việc làm du lịch, mà bắt đầu từ tổ chức học tập cho người dân. Du lịch cộng đồng học tập (hay học tập cộng đồng) là chìa khóa nâng cao năng lực người dân. Khi người dân được học để làm chủ, họ sẽ chủ động hơn, tự tin hơn và có trách nhiệm hơn với tài nguyên và văn hóa địa phương.

Bà Trâm cho hay, du lịch cộng đồng tại Hòa Bắc được đặt trên nền tảng kinh tế tuần hoàn. Trong đó, du lịch không tách rời nông nghiệp, nông nghiệp không tách rời rừng. Còn rừng không chỉ là cảnh quan, mà là lá chắn ứng phó biến đổi khí hậu, không gian học tập cho thế hệ trẻ và là nền tảng sinh kế lâu dài của cộng đồng.

Bà Lê Phạm Thiên Hằng, chủ trang trại hữu cơ An Farm (phường Hội An Tây) cho rằng, nếu muốn phát triển du lịch gắn với nông nghiệp hữu cơ cần lộ trình tiêu chuẩn cụ thể, đồng thời phải có định hướng phát triển về sản phẩm, dịch vụ thay vì chủ yếu phát triển đơn lẻ như hiện tại.

Đơn cử với điểm đến có thương hiệu về du lịch nông nghiệp như Trà Quế (được UN Tourism công nhận là Làng du lịch tốt nhất năm 2024), sản phẩm của làng rau Trà Quế vẫn ít xuất hiện trong các cơ sở du lịch trên địa bàn thành phố. Sản phẩm cũng chỉ dừng ở dạng thô, chưa chế biến sâu hay gắn với du lịch chăm sóc sức khỏe.

Theo ông Văn Bá Sơn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, với du lịch nông nghiệp, ngành du lịch sẽ tiếp cận lấy cộng đồng làm trung tâm và phát triển bền vững làm kim chỉ nam. Điều này sẽ vừa tạo động lực kinh tế cho các điểm đến, vừa góp phần gìn giữ lâu dài những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất.

Ông Sơn cho biết, Đà Nẵng sẽ đầu tư hạ tầng theo hướng xanh và tăng cường kết nối nhưng không phá vỡ cảnh quan. Đồng thời chú trọng đào tạo người dân địa phương trở thành những “đại sứ du lịch xanh”. Các tuyến du lịch biển - sông - núi trên nền tảng các điểm du lịch nông nghiệp cũng sẽ được hình thành để mở rộng không gian trải nghiệm và phân bổ dòng khách hợp lý.