Chuyển đổi tư duy quản lý học sinh, sinh viên

Sinh viên Trường ĐH Thủy lợi.

Hiện nay, công tác học sinh, sinh viên được điều chỉnh bởi nhiều văn bản khác nhau như Quyết định số 50/2007/QĐ-BGDĐT, Quyết định số 42/2007/QĐ-BGDĐT, Thông tư số 10/2016/TT-BGDĐT, Thông tư số 17/2017/TT-BLĐTBXH, Quyết định số 60/2007/QĐ-BGDĐT, Thông tư số 16/2015/TT-BGDĐT, Thông tư số 39/2010/TT-BGDĐT và Thông tư số 27/2009/TT-BGDĐT.

Việc các nội dung liên quan đến công tác học sinh, sinh viên được quy định phân tán ở nhiều văn bản khác nhau không chỉ gây khó khăn cho quá trình tổ chức thực hiện mà còn làm giảm tính đồng bộ của hệ thống chính sách. Đáng chú ý, một số quy định được ban hành cách đây gần 20 năm, trong bối cảnh giáo dục đại học, khoa học công nghệ và thị trường lao động có nhiều khác biệt so với hiện nay. Vì vậy, việc ban hành một văn bản thống nhất, đồng bộ, cập nhật các yêu cầu thực tiễn và thay thế các quy định đã không còn phù hợp là yêu cầu khách quan, cấp thiết.

Ra đời trong bối cảnh đó, Thông tư số 40/2026/TT-BGDĐT (Thông tư 40) của Bộ GD&ĐT không chỉ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về công tác sinh viên mà còn thể hiện sự chuyển đổi trong tư duy quản lý, từ chú trọng quản lý hành chính sang hỗ trợ và phát triển người học toàn diện. Thông tư có hiệu lực thi hành từ 30/6/2026.

Cách tiếp cận đáng chú ý của Thông tư 40 là lấy người học làm trung tâm với việc quy định toàn diện 5 nhóm nội dung công tác sinh viên, từ giáo dục, tư vấn hỗ trợ, quản lý, đánh giá rèn luyện đến xử lý kỷ luật. Trong đó, nội dung giáo dục không chỉ dừng ở chính trị, tư tưởng, đạo đức, pháp luật.. mà còn đặc biệt nhấn mạnh giáo dục kỹ năng số, phòng tránh rủi ro trên không gian mạng, khởi nghiệp, hội nhập và các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống, nghề nghiệp.

Đây là thay đổi quan trọng, chuẩn bị cho sinh viên năng lực thích ứng với những biến động của xã hội và thị trường lao động. Điều này phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại, trong đó người học được trang bị năng lực toàn diện thay vì chỉ tích lũy kiến thức.

Trong Thông tư 40, lần đầu tiên công tác tư vấn, hỗ trợ sinh viên được quy định một cách đầy đủ và hệ thống. Từ tư vấn học đường, công tác xã hội, tư vấn nghề nghiệp, hỗ trợ việc làm, khởi nghiệp đến chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần, hỗ trợ học bổng, chỗ ở và các dịch vụ thiết yếu đều được đưa vào phạm vi trách nhiệm của nhà trường.

Như vậy, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp không chỉ là nơi đào tạo chuyên môn mà còn phải trở thành môi trường đồng hành, hỗ trợ sinh viên trong suốt quá trình học tập, phát triển bản thân.

Thông tư cũng thể hiện tinh thần nhân văn khi yêu cầu các cơ sở đào tạo chủ động phát hiện, hỗ trợ sinh viên có hoàn cảnh khó khăn; bồi dưỡng sinh viên có năng khiếu, tài năng trong học tập, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Bên cạnh đó, quy định về xử lý kỷ luật được thiết kế theo hướng bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của sinh viên. Người học được tham dự cuộc họp xét kỷ luật để trình bày ý kiến; các hình thức xử lý phải khách quan, minh bạch và có tính giáo dục. Đặc biệt, việc cho phép xem xét rút ngắn thời hạn thi hành kỷ luật đối với sinh viên có thành tích được công nhận thể hiện rõ tinh thần giáo dục, tạo cơ hội để người học sửa sai và phấn đấu.

Với Thông tư số 40, từ chỗ coi sinh viên là đối tượng quản lý, các cơ sở giáo dục được định hướng coi sinh viên là chủ thể cần được hỗ trợ để phát triển toàn diện. Đây là bước đi phù hợp với xu thế đổi mới giáo dục hiện nay và là tiền đề quan trọng để xây dựng môi trường giáo dục đại học nhân văn, hiện đại, lấy người học làm trung tâm.