Chuyên gia khuyến cáo khẩn sau khi người dân ngộ độc nấm rừng

Cây nấm bên trái ảnh là nấm trứng ngỗng ăn được, cây nấm bên phải ảnh là nấm da báo có độc tố. Cả hai có hình dạng tương đồng, chỉ hơi khác phần mũ nấm da báo (có các vảy mỏng loang lổ như da báo) nên rất dễ nhầm lẫn.

Ngành y tế Lâm Đồng và các chuyên gia có cảnh báo, chỉ dẫn phân biệt một số loại nấm ăn và nấm độc, nhất là các loại nấm quen thuộc có hình dạng tương đối giống nhau.

Người bị ngộ độc nấm nên đến cơ sở y tế sớm

Chỉ trong vài ngày đầu tháng 6/2026, Bệnh viện Đa khoa Lâm Đồng đã tiếp nhận nhiều trường hợp đến cấp cứu, điều trị liên quan đến ăn nấm hái trong rừng thông Đà Lạt. Hầu hết bệnh nhân đều ăn các loại nấm đã từng sử dụng các năm trước như nấm gan bò, nấm cối và sau đó xuất hiện các triệu chứng nôn ói, đau bụng, tiêu chảy liên tục.

Bác sỹ Nguyễn Thái Quỳnh, Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Lâm Đồng cho biết, số ca nhập viện điều trị liên quan đến nấm rừng có xu hướng gia tăng trong mùa mưa hằng năm. Bệnh nhân khi ăn cần chú ý chi tiết như nấm hái ở rừng hay nấm mua ngoài chợ, hình dáng, màu sắc... để các bác sỹ có tiên lượng về độc tố và phác đồ điều trị phù hợp. Đặc biệt, sau khi ăn nấm mà thấy xuất hiện các triệu chứng bị ngộ độc, bệnh nhân cần đến ngay các cơ sở y tế trong 1 – 4 giờ đầu tiên để thực hiện các biện pháp cấp cứu kịp thời. Sau thời điểm "vàng" nêu trên, việc cấp cứu, điều trị sẽ gặp nhiều khó khăn hơn.

Trước thực trạng người dân ngộ độc sau khi sử dụng nấm mọc trong tự nhiên, Sở Y tế tỉnh Lâm Đồng đã đề nghị UBND các địa phương tăng cường phòng, chống ngộ độc do nấm độc. Nguy cơ mất an toàn thực phẩm liên quan đến việc sử dụng các loại nấm mọc trong tự nhiên vẫn còn hiện hữu. Đặc biệt trong mùa mưa, các loại nấm phát triển nhiều, trong khi người dân và khách du lịch vẫn thu hái, sử dụng nấm mọc trong tự nhiên; tiềm ẩn nguy cơ sử dụng phải nấm độc, không bảo đảm an toàn, ảnh hưởng đến sức khỏe.

Do đó, các địa phương tuyên truyền đến hộ gia đình, thôn, tổ dân phố về phòng, chống ngộ độc do nấm; khuyến cáo người dân không thu hái, không chế biến, không sử dụng nấm mọc hoang dại, nấm lạ hoặc nấm nghi ngờ gây độc; hướng dẫn nhận biết, triệu chứng và biện pháp phòng ngừa ngộ độc một số loại nấm độc bằng nhiều hình thức phù hợp, thực hiện tuyên truyền bằng tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số tại các địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Các địa phương cần chủ động hướng dẫn người dân xử trí khi có các biểu hiện như buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt, mệt lả sau khi ăn nấm; khuyến cáo người dân cần khẩn trương đưa người bị ngộ độc đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu, điều trị kịp thời; phối hợp với ngành y tế trong điều tra, xử lý vụ việc, hạn chế thấp nhất số người mắc và tử vong do ngộ độc thực phẩm

Nhận diện các loại nấm phổ biến

Theo các tài liệu nghiên cứu, trong hệ sinh thái rừng thông Đà Lạt có đến vài trăm loài nấm khác nhau. Trong đó có khoảng 40 – 50 loài nấm ăn được với số lượng rất nhiều trong mùa mưa hằng năm và thường được người dân đi thu hái về sử dụng làm thực phẩm. Tuy nhiên việc thu hái theo thói quen, kinh nghiệm nên có một số trường hợp bị nhầm lẫn với nấm độc do hình thái khá tương đồng dẫn đến nguy cơ về sức khỏe.

Sau những trận mưa liên tiếp, rừng thông quanh khu vực Đà Lạt mọc rất nhiều loại nấm. Trong buổi thực địa cùng với nhóm chuyên gia, giảng viên Khoa Sinh học, Trường Đại học Đà Lạt, phóng viên TTXVN chứng kiến, chỉ sau khoảng 1 giờ, cả nhóm đã thu hái được rất nhiều nấm với khoảng 10 loài khác nhau. Trong đó có một số loài nhìn hình dáng bên ngoài khá tương đồng, rất khó phân biệt nếu không phân tích kỹ đặc điểm hình thái đặc trưng.

Cầm trên tay một cây nấm trứng ngỗng người dân thường hay lấy về sử dụng và một cây nấm da báo có độc, Tiến sỹ Trương Bình Nguyên, giảng viên Khoa Sinh học, Trường Đại học Đà Lạt thông tin, thoáng nhìn bề ngoài thì hai cây nấm giống y hệt nhau về màu sắc, hình dáng. Tuy nhiên khi phân tích kỹ trên phần mũ nấm thì cây nấm da báo có đặc điểm nhiều vảy mỏng, loang lổ như da báo trong khi nấm trứng ngỗng trơn nhẵn, vành mũ nấm có các đường xếp ly bao quanh. Các đặc điểm phân biệt này phải là người có chuyên môn hoặc quan sát kỹ mới nhận biết được. Ngoài ra, khi gặp trời mưa thì các vảy của cây nấm da báo cũng bị rửa trôi, càng khó phân biệt với cây nấm trứng ngỗng ăn được.

Theo các giảng viên trường Đại học Đà Lạt, nấm gan bò tại Việt Nam có khoảng 300 loài với nhiều chi nấm có độc (màu đỏ tươi, đỏ thẫm ở phần bào tầng như bên phải ảnh) và nấm gan bò ăn được (có màu vàng, nâu, trắng ở phần bào tầng như cây nấm bên trái ảnh) hình dạng giống nhau nên rất dễ gây nhầm lẫn.

Tiến sỹ Trương Bình Nguyên cũng nêu rõ, còn hai loại nấm phổ biến mà người dân địa phương thường hay thu hái trong rừng thông Đà Lạt gồm nấm trứng gà và nấm gan bò cũng rất dễ bị nhầm lẫn với loại nấm có hình dáng tương đồng nhưng lại có độc tố. Trong đó, nấm gan bò (người địa phương còn gọi là nấm kaki) với khoảng 300 loài sinh trưởng tại Việt Nam thuộc nhiều chi khác nhau. Đặc điểm nhận biết của các chi nấm nấm gan bò có độc tố là phần bào tầng (mặt dưới mũ nấm) thường có màu đỏ tươi, đỏ thẫm thì không nên ăn.

Đối với các loại nấm gan bò có màu vàng, nâu, trắng ở phần bào tầng thì có thể sử dụng được. Đối với nấm trứng gà rất phổ biến với người dân địa phương cũng có loại hình dáng rất tương đồng nhưng đứng đầu trong bảng nấm độc trên thế giới, còn được gọi là nấm tử thần. Cách phân biệt duy nhất là màu sắc phần mũ nấm khi cây nấm đã nở, cây nấm độc (tên khoa học Amanita phalloides) sẽ có màu vành chanh hơi hướng ngả sang màu xanh, còn nấm trứng gà ăn được có màu vàng sậm hơn gần như quả trứng.