Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 Từ 'vườn ươm ý tưởng', cùng định hình tương lai chung

Khi các nhà lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp và đại diện thanh niên từ nhiều quốc gia hội tụ tại Hà Nội trong khuôn khổ AFF-3, điều thu hút sự chú ý không chỉ là quy mô ngày càng mở rộng của diễn đàn, mà còn là thông điệp mà Việt Nam muốn gửi tới khu vực: tương lai của ASEAN cần được xây dựng trên nền tảng hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm.

Mang chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, AFF-3 diễn ra trong thời điểm đặc biệt khi các thành viên ASEAN vừa thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến năm 2045 và đang tích cực hiện thực hóa những mục tiêu dài hạn của khu vực. Chủ đề năm nay phản ánh nhu cầu tăng cường đoàn kết, phát huy tư duy đổi mới và hành động thực chất để ASEAN tiếp tục duy trì vai trò là một trong những khu vực năng động nhất thế giới.

Kênh đối thoại chính sách uy tín trong khu vực

Là một sáng kiến được Chính phủ Việt Nam nêu ra và triển khai từ năm 2024, AFF-3 được thiết kế như một không gian đối thoại mở, quy tụ các nhà hoạch định chính sách, giới nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế cùng trao đổi về những vấn đề chiến lược của ASEAN và khu vực.

Sau hai kỳ tổ chức, nhiều khuyến nghị và ý tưởng đưa ra tại diễn đàn đã được phản ánh trong các cuộc thảo luận của ASEAN, cho thấy sức lan tỏa ngày càng rõ nét của sáng kiến này.

Bước sang năm thứ ba, với quy mô lớn hơn, chương trình nghị sự phong phú hơn và sự tham gia của nhiều nhà lãnh đạo cấp cao ASEAN cho thấy diễn đàn đang dần khẳng định vị thế như một kênh đối thoại chính sách có uy tín trong khu vực. AFF-3 dự kiến có sự tham dự của hơn 500 đại biểu, với hàng chục hoạt động chính thức và bên lề, từ các phiên toàn thể cấp cao đến các diễn đàn thanh niên, lãnh đạo thành phố, hợp tác tiểu vùng Mekong và quản trị trí tuệ nhân tạo (AI). Đặc biệt, diễn đàn năm nay còn sự tham gia lần đầu tiên của các chính đảng ASEAN để cùng thảo luận về cách thúc đẩy hợp tác giữa các chính đảng, qua đó cùng chung tay hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Các cuộc thảo luận tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 sẽ góp phần định hình tương lai chung của khu vực trong một thế giới nhiều biến động. Nguồn: VNA

Bên cạnh đó, lần đầu tiên AFF-3 có sự tham dự của 5 lãnh đạo đứng đầu Chính phủ 5 nước ASEAN: Thủ tướng Lê Minh Hưng, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Timor Leste Xanana Gusmão.

Sức sống và sự khác biệt của AFF-3 ở chỗ đây là một "vườn ươm ý tưởng" có sự pha trộn, tương tác đa chiều giữa Kênh 1 (các nhà hoạch định chính sách, chính phủ) và Kênh 2 (giới học giả, doanh nghiệp, thanh niên). “Thông qua Diễn đàn Tương lai ASEAN - một diễn đàn mà chúng tôi gọi là "kênh 1,5", chúng ta hy vọng sẽ tạo ra một không gian cởi mở và sáng tạo. Từ đó, các bên có thể cùng nhau tìm ra những giải pháp đột phá để giúp ASEAN hiện thực hóa được tương lai của mình", Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao, đơn vị được giao trọng trách tổ chức diễn đàn quan trọng này chia sẻ.

Hòa bình - nền tảng của mọi thành công

Trong chủ đề tổng thể của AFF-3, hòa bình được Việt Nam đặt ở vị trí đầu tiên. Điều này phản ánh nhận thức chung rằng ổn định và hợp tác vẫn là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển của ASEAN.

Các phiên thảo luận tại diễn đàn về khả năng chống chịu, đoàn kết khu vực và các sáng kiến phòng ngừa xung đột không chỉ tập trung vào việc ứng phó với những thách thức hiện nay mà còn hướng tới việc củng cố năng lực hợp tác của ASEAN trong dài hạn. Trong một thế giới ngày càng gắn kết nhưng cũng tiềm ẩn nhiều biến động, việc duy trì môi trường hòa bình, đối thoại và xây dựng lòng tin tiếp tục là lợi thế đặc biệt của ASEAN.

Nhiều học giả quốc tế đánh giá ASEAN là một trong những mô hình hợp tác khu vực thành công nhất tại các nước đang phát triển, nơi các quốc gia có thể khác biệt về thể chế, trình độ phát triển nhưng vẫn duy trì được đồng thuận và hợp tác. Chính kinh nghiệm đó đang tạo nên giá trị riêng của ASEAN trong bối cảnh quốc tế hiện nay.

Thịnh vượng trong kỷ nguyên chuyển đổi

Nếu hòa bình là nền tảng, thì thịnh vượng là mục tiêu chung mà tất cả các quốc gia ASEAN cùng hướng tới.

Một trong những điểm đáng chú ý của AFF-3 là việc dành nhiều không gian cho các cuộc thảo luận về mô hình phát triển mới, đổi mới sáng tạo, quản trị AI, công nghệ tài chính và an ninh năng lượng. Đây đều là những lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng mới của khu vực trong những thập niên tới.

Đông Nam Á hiện là một trong những khu vực có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất thế giới, với dân số hơn 700 triệu người và tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng. Nhiều dự báo quốc tế cho rằng ASEAN có tiềm năng trở thành một trong những trung tâm tăng trưởng quan trọng nhất toàn cầu trong những thập niên tới.

Trong bối cảnh đó, AFF-3 không chỉ bàn về những thách thức cần vượt qua mà còn hướng tới việc tìm kiếm các cơ hội mới, từ kinh tế số, chuyển đổi xanh đến các mô hình hợp tác xuyên biên giới nhằm nâng cao sức cạnh tranh của toàn khu vực.

Người dân - trung tâm của mọi chính sách

Điểm nhấn nổi bật nhất của AFF-3 có lẽ nằm ở chữ “People-centred” - lấy người dân làm trung tâm. Theo đó, đây không chỉ là khẩu hiệu mà là nguyên tắc xuyên suốt của tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Điều đó đồng nghĩa với việc các chính sách khu vực cần bảo đảm mọi người dân đều được hưởng lợi từ tăng trưởng, chuyển đổi số và hội nhập kinh tế; không ai bị bỏ lại phía sau.

Tinh thần này được thể hiện qua việc diễn đàn năm nay mở rộng sự tham gia của thanh niên, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, chính quyền địa phương và nhiều nhóm đối tượng khác bên cạnh các nhà hoạch định chính sách. Các hoạt động tiền diễn đàn dành cho thanh niên ASEAN cũng cho thấy mong muốn đưa thế hệ trẻ trở thành những người đồng kiến tạo tương lai khu vực.

Với việc mở rộng như vậy, diễn đàn sẽ tiếp tục phát triển, trở thành một sự kiện thường niên và một “vườn ươm” cho những ý tưởng đổi mới, đóng góp vào sự phát triển bền vững của ASEAN trong tương lai.

Khẳng định vai trò kiến tạo của Việt Nam

Nhìn từ hành trình ba năm qua, Diễn đàn Tương lai ASEAN không chỉ là một sự kiện đối ngoại thường niên, mà đã phản ánh cách tiếp cận ngày càng chủ động của Việt Nam trong tham gia các vấn đề khu vực: không chỉ đóng góp vào các cơ chế hiện có mà còn chủ động đề xuất những không gian đối thoại mới. Sự tham gia ngày càng rộng rãi của các nhà lãnh đạo, các đối tác và cộng đồng học giả quốc tế là minh chứng cho thấy uy tín và năng lực kết nối của Việt Nam trong ASEAN đang được ghi nhận.

Việc lãnh đạo chủ chốt của đất nước tham dự và có bài phát biểu khai mạc tại Diễn đàn cũng thể hiện mạnh mẽ thông điệp về một Việt Nam tham gia chủ động, tích cực, đóng góp có trách nhiệm cùng các nước thành viên duy trì và củng cố vai trò trung tâm và phát huy tiếng nói của ASEAN đối với hòa bình, ổn định và phát triển; góp phần triển khai đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, thúc đẩy việc kết nối các địa phương, doanh nghiệp của Việt Nam với các địa phương, doanh nghiệp của các nước ASEAN.

Thành công của AFF-3 không chỉ phụ thuộc vào những ý tưởng được đưa ra, mà còn ở quyết tâm tập thể của các quốc gia thành viên trong việc chuyển hóa những ý tưởng đó thành hành động. AFF-3 sẽ không chỉ là diễn đàn thảo luận về tương lai. Ở một góc độ rộng hơn, đây còn là minh chứng cho nỗ lực của Việt Nam trong việc cùng các nước thành viên định hình một Cộng đồng ASEAN gắn kết, tự cường và hướng tới người dân trong giai đoạn phát triển mới.