Đổi mới cơ chế quản lý Chương trình giảm nghèo: Tăng phân cấp, lấy người dân làm trung tâm

Tích hợp chương trình, thống nhất nguồn lực

Điểm mới có ý nghĩa bao trùm trong giai đoạn 2026-2030 là việc tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia gồm: xây dựng nông thôn mới; giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thành một chương trình thống nhất trên phạm vi cả nước.

Việc hợp nhất các chương trình tạo ra sự thay đổi lớn trong tư duy quản lý. Thay vì triển khai 3 chương trình riêng biệt với nhiều đầu mối, nội dung và nguồn lực có khả năng giao thoa, giai đoạn mới chuyển sang quản lý theo hướng tích hợp mục tiêu, thống nhất kế hoạch và lồng ghép nguồn lực.

Cách tiếp cận này giúp hạn chế chồng chéo trong phân bổ vốn, giảm trùng lặp nhiệm vụ, tránh phân tán nguồn lực, đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động xây dựng kế hoạch phát triển tổng thể phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Cơ chế quản lý mới nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, trao quyền cho cấp tỉnh, cấp xã; tăng cường lồng ghép nguồn vốn; bảo đảm công khai, minh bạch; phát huy vai trò của người dân và cộng đồng trong quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, giám sát và thụ hưởng kết quả chương trình.

Mô hình hỗ trợ chăn nuôi bò sinh sản giúp hộ nghèo, hộ cận nghèo ở Phú Đình (Thái Nguyên) phát triển sinh kế. Ảnh: Tạp chí Việt Nam Hội nhập

Đẩy mạnh phân cấp, nâng cao hiệu quả đầu tư

Một điểm mới đáng chú ý là việc tăng cường phân cấp trong quản lý và điều hành Chương trình. Địa phương được trao quyền chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch, phân bổ vốn, lựa chọn danh mục dự án và tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế.

Trung ương tập trung xây dựng thể chế, định hướng và giám sát; địa phương chịu trách nhiệm về hiệu quả triển khai. Đây là sự chuyển biến từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển dựa trên kết quả.

Chương trình cũng chuyển mạnh từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, gắn với phát triển sinh kế bền vững thông qua tạo việc làm, phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển sản xuất xanh.

Điểm đáng chú ý là việc lựa chọn dự án, mô hình sản xuất được thực hiện công khai, có sự tham gia của cộng đồng dân cư ngay từ khâu xây dựng kế hoạch. Điều này giúp các dự án sát với nhu cầu thực tế, hạn chế tình trạng áp đặt hành chính và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Cơ chế quản lý tài chính tiếp tục được hoàn thiện theo hướng minh bạch, linh hoạt, tạo điều kiện điều chỉnh kế hoạch vốn phù hợp với thực tiễn và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Lấy người dân làm trung tâm của quá trình giảm nghèo

Một xu hướng nổi bật của giai đoạn 2026-2030 là tăng cường sự tham gia của cộng đồng dân cư trong toàn bộ quá trình thực hiện chương trình. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn tham gia đề xuất nhu cầu, lựa chọn công trình, giám sát thực hiện và quản lý kết quả sau đầu tư.

Hội viên phụ nữ tỉnh Thái Nguyên tham gia hỗ trợ tháo dỡ nhà tạm, hưởng ứng phong trào chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát. Ảnh: Báo Phụ nữ Việt Nam

Cơ chế này không chỉ nâng cao tính công khai, minh bạch mà còn phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quá trình phát triển. Đồng thời, Chương trình cũng chú trọng hơn đến công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo.

Các tiêu chí về giảm nghèo đa chiều, khả năng thoát nghèo bền vững, mức độ tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản và khả năng thích ứng với biến động kinh tế - xã hội được đặt ra rõ hơn. Điều này giúp khuyến khích người dân chủ động tham gia sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Có thể thấy, đổi mới cơ chế quản lý Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 không chỉ là sự điều chỉnh về thủ tục hay phương thức phân bổ vốn mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản trị phát triển. Từ mô hình quản lý tập trung, chương trình đang chuyển sang mô hình linh hoạt, phân cấp mạnh, lấy người dân làm trung tâm và đề cao trách nhiệm của địa phương.

Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển mới, nhất là đối với các địa phương miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn như Thái Nguyên. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, chuyển đổi số và thích ứng với biến đổi khí hậu, những đổi mới về cơ chế quản lý chương trình được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới để thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo bền vững, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững trong những năm tới.