Đông Nam Bộ mở rộng không gian tăng trưởng nhờ hạ tầng và liên kết vùng

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ II với chủ đề “Vùng kinh tế phía Nam - động lực cho tăng trưởng hai con số” diễn ra ngày 9/6, nhiều chuyên gia cho rằng Đông Nam Bộ vẫn là khu vực giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng của cả nước nhờ lợi thế về công nghiệp, logistics, hạ tầng cảng biển và khả năng thu hút đầu tư quốc tế.

Hạ tầng và cơ chế mở rộng dư địa tăng trưởng cho Đông Nam Bộ

Theo TS Trần Du Lịch, Chuyên gia Kinh tế cho biết, khi nhìn nhận vai trò của Đông Nam Bộ cần đặt trong tổng thể Nghị quyết 24-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, không gian phát triển của vùng đang được tổ chức lại theo hướng mới, song về bản chất vẫn xoay quanh các cực tăng trưởng gồm Tp.HCM, Đồng Nai và phần lớn khu vực Tây Ninh mới.

“Điều cần nhấn mạnh là vị trí, vai trò của Đông Nam Bộ với tư cách vùng kinh tế động lực của cả nước. Hiện nay Đông Nam Bộ đóng góp khoảng 40% ngân sách quốc gia và thu hút hơn 40% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của cả nước. Đây cũng là trung tâm công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại và có khả năng kết nối quốc tế lớn nhất Việt Nam” TS Trần Du Lịch nhấn mạnh.

TS Trần Du Lịch, Chuyên gia Kinh tế

Tuy nhiên, TS Trần Du Lịch cho rằng khu vực này vẫn tồn tại nhiều hạn chế kéo dài, nổi bật là hạ tầng giao thông liên vùng và thể chế phát triển vùng.

“Điểm đáng mừng là những nút thắt này đang từng bước được tháo gỡ thông qua việc hoàn thiện hệ thống giao thông kết nối và đổi mới cơ chế quản lý”, ông nói.

Theo TS Trần Du Lịch, trong thời gian tới, hệ thống đường sắt đô thị và đường sắt liên vùng quy mô lớn sẽ tạo nền tảng để phát triển mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng, lấy hạ tầng giao thông làm cơ sở tổ chức không gian phát triển.

Ông cũng cho rằng Tp.HCM đang dần hình thành chiến lược phát triển mới với các định hướng như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, khu đô thị sáng tạo và cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.

Về lĩnh vực công nghiệp, ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Tp.HCM cho rằng Đông Nam Bộ hiện vẫn là trung tâm công nghiệp hàng đầu cả nước, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò chủ lực trong cơ cấu kinh tế vùng.

Sau khi mở rộng không gian phát triển, Tp.HCM hiện có diện tích khoảng 6.770 km² với dân số hơn 14 triệu người. Đây được xem là dư địa quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Tp.HCM

Theo ông Hà, các khu chế xuất, khu công nghiệp và Khu Công nghệ cao Tp.HCM hiện tiếp tục đóng vai trò là “thỏi nam châm” thu hút doanh nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến chế tạo và các ngành có giá trị gia tăng lớn.

Đến nay, các KCX, KCN và Khu Công nghệ cao trên địa bàn đã thu hút hơn 5.200 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký trên 75 tỷ USD, trong đó vốn FDI khoảng 56 tỷ USD.

“Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư thu hút đạt khoảng 1,95 tỷ USD, tương đương gần 50% kế hoạch năm”, ông Hà cho biết.

Theo quy hoạch, Tp.HCM sẽ có 105 KCX, KCN, trong đó khoảng 60 khu đã và đang triển khai đầu tư hạ tầng với tổng diện tích khoảng 22.000 ha.

Liên kết vùng để nâng hiệu quả thu hút đầu tư

Trong bối cảnh đó, TS Trần Du Lịch cho rằng các địa phương Đông Nam Bộ cần chuyển từ tư duy cạnh tranh sang liên kết phát triển để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư.

“Thay vì mỗi tỉnh, thành phố xúc tiến đầu tư riêng lẻ, vùng Đông Nam Bộ nên đẩy mạnh xúc tiến đầu tư theo quy mô vùng để thống nhất về định hướng, chính sách và thông điệp gửi tới nhà đầu tư”, ông nhấn mạnh.

Theo TS Trần Du Lịch, Tp.HCM sẽ tập trung thu hút FDI chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, tài chính và bán dẫn; trong khi Đồng Nai và Tây Ninh phát triển các không gian công nghiệp, logistics và thương mại biên giới.

Các diễn giả tại diễn đàn

Ông cũng cho rằng để Tp.HCM thực sự trở thành nơi “lót ổ cho đại bàng”, điều quan trọng không chỉ nằm ở chính sách ưu đãi mà còn phải xây dựng được hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh, từ hạ tầng, thể chế đến chất lượng nguồn nhân lực và môi trường sống.

Theo các chuyên gia, cùng với việc thúc đẩy các dự án hạ tầng chiến lược như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Tp.HCM - Mộc Bài hay hệ thống đường sắt liên vùng, Đông Nam Bộ đang có thêm điều kiện để mở rộng không gian tăng trưởng và tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.