Đột phá phát triển nguồn nhân lực: 'Chìa khóa' mở cửa vào kỷ nguyên mới - Bài 2: Nhận diện thực trạng

Những điểm sáng

Với những nỗ lực trong công tác cán bộ của hai tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu (cũ), Cà Mau sau hợp nhất xây dựng được đội ngũ nhân lực có trình độ tương đối. Ở khu vực công, hiện đội ngũ cán bộ, công chức toàn tỉnh gồm 3.889 người, trong đó, cấp tỉnh 1.400 người và cấp xã 2.489 người; đa số có trình độ đại học trở lên. Theo UBND tỉnh, nhìn chung, đội ngũ này có số lượng, cơ cấu tương đối hợp lý, bảo đảm tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, lý luận chính trị, kiến thức quản lý nhà nước, trình độ, kỹ năng sử dụng Tin học, ngoại ngữ theo tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Bạc Liêu hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính. Ảnh: HỮU THỌ

Điểm sáng đáng chú ý là trước sự chuyển động của tỉnh, đội ngũ nhân lực cũng chuyển động theo: nhanh nhạy bắt nhịp các nền tảng số, chuyển từ thủ công sang số hóa, từng bước thích ứng với quy trình xử lý công việc trên môi trường điện tử; phát huy tinh thần trách nhiệm trong thực thi công vụ..., từ đó trở nên năng động, chuyên nghiệp và hiện đại hơn.

Theo một số cán bộ, công chức cấp xã, dù khối lượng công việc nhiều, yêu cầu chất lượng cao gây áp lực không nhỏ, nhưng họ xem đó là động lực đổi mới bản thân. Để thích ứng với yêu cầu mới, họ chủ động học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp, tích cực tham gia tập huấn kiến thức số, tự học hỏi qua mạng để nâng cao chuyên môn, kỹ năng công nghệ thông tin, không ngừng trau dồi đạo đức công vụ, nâng cao tinh thần phục vụ trong giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp.

“Theo tôi, việc hợp nhất cấp xã, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương đúng đắn, để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước. Tuy khối lượng công việc tăng lên rất nhiều so với trước, áp lực đè nặng, nhưng đây cũng là môi trường cho cán bộ cơ sở tự nâng cấp, tăng tính năng động. Riêng bản thân tôi cũng đang nỗ lực mỗi ngày, nhất là kỹ năng ứng dụng công nghệ để thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao”, chị Danh Hoàng Yến, Chuyên viên Ban Xây dựng Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Hiệp Thành, chia sẻ.

Đối với nguồn lực lao động, sau hợp nhất, tỉnh Cà Mau có dân số hơn 2,6 triệu người với lực lượng lao động trẻ dồi dào. Những năm qua, tỉnh quan tâm đào tạo nghề theo hướng chú trọng thực hành, kết nối doanh nghiệp, theo yêu cầu của thị trường lao động. Nhờ đó, tỷ lệ lao động qua đào tạo ngày càng tăng, tạo nền tảng cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hội nhập. Đặc biệt, thời gian qua, nhờ tỉnh có những bước đi nhất định trong CĐS giúp hình thành đội ngũ nhân lực thích ứng với yêu cầu của nền kinh tế hiện đại.

"Khoảng trống” năng lực

Bên cạnh những điểm sáng, lãnh đạo tỉnh và các địa phương thẳng thắn nhìn nhận nhiều “khoảng trống” về năng lực của đội ngũ nhân lực Cà Mau. Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, bà Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội (thuộc Ðoàn Ðại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau), thẳng thắn chỉ ra một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là năng lực cán bộ chưa theo kịp yêu cầu của mô hình quản trị hiện đại, đặc biệt là sự lúng túng khi xử lý các vấn đề về đầu tư, quy hoạch hay CĐS.

Điều đó cho thấy khoảng cách giữa yêu cầu thực tiễn và khả năng thích ứng của đội ngũ cán bộ vẫn còn khá lớn. Thực trạng này khiến quá trình triển khai nhiệm vụ chưa thực sự đạt hiệu quả như mong muốn. Nhiều “người trong cuộc” thừa nhận đang gặp khó khăn trong thích nghi với yêu cầu mới, đặc biệt là kỹ năng số và năng lực quản trị tổng hợp, từ đó cảm thấy hụt hẫng, lo lắng, thậm chí giảm động lực cống hiến.

Cán bộ cơ sở thành thạo công nghệ không chỉ giúp thực hiện tốt công việc được giao mà còn có thể hướng dẫn, tuyên truyền, lan tỏa tinh thần CĐS đến người dân. Ảnh: MỘNG THƯỜNG

Bên cạnh đó, việc bố trí và sử dụng nhân lực ở một số nơi chưa phù hợp với năng lực và sở trường của cán bộ, dẫn đến hiệu quả xử lý công việc chưa cao, khó phát huy hết năng lực cá nhân và phần nào ảnh hưởng đến chất lượng vận hành của bộ máy. Mới đây, tại hội nghị sơ kết một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lữ Quang Ngời nhìn nhận: Một số nơi, việc bố trí cán bộ chưa thực sự phù hợp chuyên môn, sở trường. Năng lực đội ngũ ở một số lĩnh vực như: đất đai, xây dựng, công nghệ thông tin còn thiếu và yếu, đặc biệt ở cấp xã. Khối lượng công việc chuyển về cơ sở tăng nhanh nhưng cấp dưới xử lý còn một số chưa đồng bộ.

Thêm hạn chế nữa là năng lực số của đội ngũ cán bộ chưa đồng đều. Trong khi một số người đã sử dụng thành thạo công nghệ thì không ít cán bộ vẫn còn lúng túng. Từ đó, việc khai thác dữ liệu - “tài nguyên” quan trọng của CĐS, chưa hiệu quả.

Không chỉ tồn tại “khoảng trống” về chất lượng, thiếu hụt nhân lực cũng đang đặt ra nhiều áp lực cho các địa phương trong tỉnh. Biên chế và lực lượng hoạt động không chuyên trách tại một số xã, phường hiện vẫn thiếu so với nhu cầu thực tế. Đồng chí Ngô Minh Quyền, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hưng Mỹ, cho biết: “Sau gần một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cơ bản sắp xếp cán bộ ổn định, nhưng còn thiếu theo yêu cầu. Tính luôn cả số lượng cán bộ bán chuyên trách được đề nghị xét công chức thì cũng không đủ”.

Đáng chú ý hơn, “khoảng trống” không chỉ nằm ở chuyên môn, kỹ năng hay số lượng nhân lực mà còn ở tư duy làm việc. Ở một số nơi, cán bộ cơ sở vẫn tồn tại tâm lý ngại thay đổi, quen với lối làm việc cũ, chưa sẵn sàng thích ứng với phương thức quản lý và vận hành mới. Đây được xem là “điểm nghẽn mềm” khó nhận diện nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời làm chậm quá trình đổi mới và CĐS, hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nhân lực chất lượng cao còn ít

Về nguồn lực lao động, nhiều năm qua, tỉnh Cà Mau nằm trong tình hình chung của vùng đồng bằng sông Cửu Long phải giải bài toán phát triển nguồn nhân lực đáp ứng cho yêu cầu phát triển, khi tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp so với cả nước.

Đã qua, tỉnh có nhiều nỗ lực trong nâng chất giáo dục đào đạo, chú trọng giáo dục nghề nghiệp, đào tạo nghề cho lao động nông thôn…, đưa tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng dần theo từng năm. Tuy vậy, chiếm phần lớn trong số ấy là đào tạo sơ cấp, ngắn hạn và thường xuyên; tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ theo quy định còn khiêm tốn.

Nguồn cung cho thị trường lao động hiện nay phần lớn là lao động phổ thông; tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ theo quy định còn khiêm tốn. Ảnh: HŨU THỌ

Cơ cấu kinh tế theo xu hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ và xây dựng, theo đó, thị trường lao động chuyển đổi theo. Tuy nhiên, nguồn nhân lực cao của Cà Mau còn ít, đặc biệt thiếu nhân lực kỹ thuật trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, chuyển đổi số, du lịch - dịch vụ, công nghiệp chế biến và năng lượng tái tạo.

Lấy ví dụ nhân lực ở lĩnh vực du lịch sinh thái - nông nghiệp vốn là thế mạnh của vùng ĐBSCL, trong đó có Cà Mau, theo các chuyên gia du lịch chỉ ra, nguồn nhân lực trong lĩnh vực này chủ yếu là nông dân, chưa có nhiều kỹ năng làm dịch vụ, nhất là dịch vụ du lịch cao cấp, do đó khả năng thu hút du khách dài ngày đối với du lịch sinh thái - nông nghiệp còn khó khăn.

Hiện nay, Cà Mau đang tập trung phát triển kinh tế biển, xác định đây là trụ cột quan trọng để đột phá tăng trưởng. Các ngành “xương sống” của kinh tế biển như nuôi thủy sản công nghệ cao, chế biến và bảo quản thủy sản, logistics và quản lý chuỗi cung ứng, kỹ thuật tàu biển, năng lượng tái tạo,… đều đòi hỏi nhân lực có trình độ chuyên môn sâu, kỹ năng công nghệ cao. Chiến lược đột phá kinh tế này nếu gắn với sự chuẩn bị về nguồn nhân lực đủ mạnh thì không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường lao động tại địa phương mà còn sẽ là thế mạnh để Cà Mau thu hút nhà đầu tư tìm đến, bên cạnh điều kiện thuận lợi về hạ tầng giao thông kết nối và môi trường đầu tư thông thoáng.