Đua thu hút nhân tài công nghệ bằng thị thực vàng

Cạnh tranh phát triển khoa học, công nghệ giờ đây lan mạnh sang thu hút nhân tài, nhân lực. Ảnh: Intel

Kazakhstan trở thành quốc gia mới nhất tham gia cuộc đua, khi Thứ trưởng thứ nhất Bộ Lao động và Bảo trợ xã hội Yerbol Tuyakbayev ngày 22-5 (giờ địa phương) hé lộ thông tin về thị thực Altyn (vàng) nhằm thu hút các nhà đầu tư chiến lược và các chuyên gia có trình độ cao. Nước này cũng dự kiến áp dụng chương trình cư trú kỹ thuật số và đơn giản hóa thủ tục nhập cảnh đối với chuyên gia và nhà đầu tư nước ngoài.

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng tiếp tục mở rộng chương trình thị thực vàng, bổ sung thêm nhiều nhóm ngành đủ điều kiện như: AI, khoa học dữ liệu, công nghệ sạch, thể thao điện tử, sáng tạo nội dung số và kỹ thuật công nghệ cao.

Khác với giai đoạn trước, vốn tập trung vào đầu tư tài sản, chính sách mới chuyển trọng tâm sang năng lực chuyên môn và khả năng đóng góp công nghệ. Chuyên gia công nghệ có thể xin cư trú 10 năm nếu đáp ứng yêu cầu về trình độ, thu nhập và hồ sơ nghề nghiệp, kể cả khi không sở hữu bất động sản hay vốn đầu tư lớn tại UAE.

Riêng Tiểu vương quốc Dubai đã bãi bỏ yêu cầu giá trị tài sản tối thiểu 750.000 AED (khoảng 204.000 USD) đối với cá nhân nộp hồ sơ cư trú theo diện đầu tư bất động sản.

Tại châu Á, Singapore đang thúc đẩy các chương trình dành cho lao động trình độ cao trong lĩnh vực công nghệ, AI và tài chính số, cho phép chuyên gia quốc tế làm việc dài hạn và linh hoạt chuyển đổi giữa các doanh nghiệp mà không cần thực hiện lại thủ tục cấp phép phức tạp như trước

Trong khi đó, Hồng Kông (Trung Quốc) tăng tốc triển khai chương trình “Top Talent Pass Scheme” (TTPS), cho phép lao động trình độ cao được cư trú 24-36 tháng mà chưa cần hợp đồng lao động trước khi nhập cảnh. Người được cấp thị thực có thể tự do chuyển việc hoặc khởi nghiệp trong thời gian cư trú.

Ở châu Âu, Bồ Đào Nha vừa điều chỉnh chiến lược thị thực vàng. Trước đây, chương trình này chủ yếu thu hút giới đầu tư bất động sản, hiện Lisbon chuyển trọng tâm sang startup công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu khoa học. Chính phủ nước này kỳ vọng đưa Bồ Đào Nha trở thành trung tâm công nghệ mới của châu Âu, tận dụng xu hướng dịch chuyển doanh nghiệp khỏi các đô thị có chi phí sinh hoạt cao như London hay Paris.

Đức và Hà Lan cũng đang nổi lên như những điểm đến mới đối với nhân lực AI tại châu Âu nhờ chính sách nhập cư cởi mở hơn với lao động công nghệ cao.

Điểm chung trong các chính sách thị thực vàng mới là sự thay đổi trong tư duy cạnh tranh quốc gia. Nếu trước đây các chương trình này chủ yếu nhằm thu hút dòng vốn đầu tư, thì nay nhiều nước xem nhân lực công nghệ cao là “tài sản chiến lược” quan trọng nhất.

Ngoài mục tiêu thu hút chất xám, nhiều quốc gia cũng coi thị thực vàng là công cụ hút vốn đầu tư nước ngoài. Tính đến ngày 18-5, Indonesia cho biết, chương trình thị thực vàng sau chưa đầy hai năm triển khai đã thu hút gần 3 tỷ USD vốn đầu tư, đồng thời tạo thêm nguồn thu đáng kể cho ngân sách nhà nước.

Thực tế này khiến nhiều chuyên gia nhận định, thế giới đang bước vào thời kỳ “chiến tranh chất xám”, nơi các quốc gia cạnh tranh không chỉ bằng tài nguyên hay vốn đầu tư, mà bằng khả năng thu hút con người.

Tuy nhiên, làn sóng “săn nhân tài” toàn cầu cũng tạo ra nhiều tranh cãi. Tại châu Âu, các chương trình thị thực vàng từng bị chỉ trích vì khiến giá bất động sản tăng mạnh và tạo ra sự chênh lệch xã hội. Vì vậy, nhiều nước hiện cân nhắc chuyển từ mô hình “mua nhà lấy thị thực” sang mô hình “đóng góp tri thức để lấy cư trú”.

Bên cạnh đó, cuộc cạnh tranh thu hút chất xám cũng khiến nhiều nền kinh tế đang phát triển lo ngại nguy cơ “chảy máu chất xám”. Khi các quốc gia giàu có đưa ra mức thu nhập hấp dẫn cùng chính sách cư trú ưu đãi, không ít nhà khoa học và kỹ sư trẻ lựa chọn làm việc ở nước ngoài thay vì ở lại quê hương.

Xu hướng cạnh tranh bằng thị thực vàng được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới, khi khoa học, công nghệ trở thành động lực tăng trưởng cốt lõi của nền kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, nhân lực công nghệ cao ngày càng được xem là nguồn tài nguyên chiến lược quan trọng nhất của kỷ nguyên số.