Duy trì 'Cơ chế phối hợp phản ứng nhanh' trong hoạt động trợ giúp pháp lý

Dự án do Ngân hàng Thế giới tài trợ từ nguồn vốn của Quỹ Phát triển xã hội Nhật Bản (JSDF), Bộ Tư pháp là cơ quan chủ quản. Hội nghị do Ban Quản lý dự án chuyên trách – Bộ Tư pháp tổ chức.

Tăng cường niềm tin của người dân

Tại Hội nghị, đại diện Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lào Cai đã trình bày tham luận “Thực trạng vận hành “cơ chế phối hợp phản ứng nhanh” tại cơ sở giữa tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý với các cơ quan tiến hành tố tụng - kinh nghiệm thực tiễn từ các vụ việc trợ giúp pháp lý thành công, hiệu quả”.

Theo đại diện Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lào Cai, cơ chế phối hợp đã góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc trợ giúp pháp lý. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung tâm với cơ quan tiến hành tố tụng giúp quá trình trao đổi thông tin được thuận lợi hơn, bảo đảm việc cử người thực hiện trợ giúp pháp lý phù hợp với tính chất vụ việc, địa bàn, đối tượng và yêu cầu chuyên môn. Nhiều vụ việc nhờ sự tham gia kịp thời của Trợ giúp viên pháp lý đã giúp người được trợ giúp pháp lý được bảo vệ quyền lợi tốt hơn, được xem xét đầy đủ các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các tình tiết về nhân thân, hoàn cảnh gia đình, điều kiện kinh tế - xã hội và các yếu tố đặc thù khác…

“Cơ chế phối hợp phản ứng nhanh đã góp phần tăng cường niềm tin của người dân đối với chính sách trợ giúp pháp lý. Khi người dân được tiếp cận kịp thời dịch vụ trợ giúp pháp lý trong những thời điểm họ thấy khó khăn và cần được hỗ trợ nhất, niềm tin của người dân vào pháp luật và cơ quan nhà nước được củng cố”, đại diện Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lào Cai khẳng định.

Phó Cục trưởng Cục phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp bà Vũ Thị Hường phát biểu bế mạc tại Hội nghị.

Tương tự, đại diện Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Điện Biên cho biết, Điện Biên là tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, giao thông đi lại còn khó khăn, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trình độ dân trí và khả năng tiếp cận thông tin còn nhiều hạn chế. Đây cũng là địa bàn trọng điểm về an ninh trật tự, phát sinh nhiều vụ việc hình sự phức tạp. Những rào cản về ngôn ngữ, khoảng cách địa lý và rào cản về nhận thức pháp luật đã tạo ra những thách thức không nhỏ cho công tác trợ giúp pháp lý.

Tuy nhiên, để vượt qua những thách thức này, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Điện Biên đã chủ động triển khai cơ chế phản ứng nhanh thông qua các trụ cột: chuyên nghiệp hóa công tác tiếp nhận và xử lý thông tin qua đầu mối 24/24 giờ; thiết lập sự gắn kết chặt chẽ với cơ quan điều tra và cơ sở giam giữ; mở rộng phạm vi phối hợp tại giai đoạn xét xử; nâng cao năng lực phối hợp thông qua công tác tập huấn...

Kết quả, từ tháng 1/2025 đến tháng 5/2026, Trung tâm đã thực hiện 1.374 vụ việc, trong đó có 1.222 vụ việc do các cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến, chiếm 88,9% tổng số vụ việc. Các số liệu trên cho thấy cơ chế phối hợp giữa Trung tâm với các cơ quan tiến hành tố tụng đã được triển khai đồng bộ, hiệu quả và đi vào thực chất. Tỷ lệ vụ việc được chuyển đến từ các cơ quan tiến hành tố tụng chiếm gần 90% tổng số vụ việc trợ giúp pháp lý, là minh chứng rõ nét cho sự chủ động của các cơ quan trong việc phát hiện, thông báo, giới thiệu người thuộc diện được trợ giúp pháp lý.

Đặc biệt, số lượng vụ việc do Cơ quan Công an và Tòa án chuyển đến chiếm hơn 94% tổng số vụ việc phối hợp. Điều này cho thấy cơ chế phản ứng nhanh đã phát huy hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng và tiếp tục được duy trì xuyên suốt trong quá trình giải quyết vụ án, vụ việc. Qua đó bảo đảm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí một cách kịp thời, hạn chế nguy cơ bỏ sót hoặc chậm trễ trong việc thực hiện quyền được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật...

Bảo đảm tính bền vững của Dự án

Cũng tại Hội nghị, đại diện Ban Quản lý dự án chuyên trách đã trình bày tham luận “Báo cáo tổng kết công tác quản lý dự án, hành chính, theo dõi và đánh giá, phổ biến thông tin của Dự án”. Theo vị này khẳng định, Hợp phần 4 đóng vai trò là “xương sống” vận hành, chịu trách nhiệm điều phối toàn bộ nguồn lực, quản lý tài chính, đấu thầu và bảo đảm các cam kết an toàn môi trường – xã hội cho 3 hợp phần chuyên môn còn lại.

“Chỉ còn gần 2 tháng nữa, khi dự án đang tiến gần đến mốc kết thúc vào ngày 31/07/2026, chúng tôi tin tưởng rằng, Hợp phần 4 sẽ hoàn thành sứ mệnh, điều phối, quản lý Dự án đạt được mục tiêu đề ra trong Văn kiện Dự án”, đại diện Ban Quản lý dự án chuyên trách nói.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.

Để bảo đảm dự án kết thúc thành công, đạt hiệu quả tối ưu và bàn giao bền vững, đại diện Ban Quản lý nhấn mạnh cần tập trung triển khai kế hoạch hành động trọng tâm: hoàn hiện các hoạt động theo Kế hoạch năm 2026; hoàn thiện Báo cáo Đánh giá cuối kỳ của Dự án; tổng hợp dữ liệu Khung chỉ số đo kết quả mục tiêu của Dự án.

Xây dựng phương án bền vững: Quản lý, bàn giao và tiếp tục duy trì vận hành các sản phẩm công nghệ (Hệ thống tổng đài Hotline, Ứng dụng TGPL trên điện thoại di động, Website); tổ chức Lễ tổng kết Dự án: Hoàn thiện công tác hậu cần, xây dựng kịch bản chi tiết để tổ chức Hội nghị đánh giá, tổng kết dự án vào tháng 7/2026.

“Ban Quản lý dự án chuyên trách Bộ Tư pháp sẽ tập trung cao độ toàn bộ nguồn lực, quyết tâm đưa Dự án về đích đúng hạn, bảo đảm an toàn, hiệu quả, đạt mục tiêu đề ra, định hướng bàn giao và bảo đảm tính bền vững”, đại diện Ban Quản lý khẳng định.

Phát biểu bế mạc Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp bà Vũ Thị Hường – Quản đốc Dự án cho biết, Hợp phần 2 đã hỗ trợ nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý thông qua hệ thống tài liệu, các buổi tập huấn chuyên môn về các kỹ năng trợ giúp pháp lý, sổ tay trợ giúp pháp lý chuyên sâu cho các lĩnh vực trợ giúp pháp lý trong nước và tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Đặc biệt, việc vận hành “Cơ chế phối hợp phản ứng nhanh” tại cơ sở giữa Trung tâmtrợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Điện Biên, Lào Cai với các cơ quan liên quan đã tạo ra một bước đột phá mạnh mẽ, giúp bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích hợp pháp của các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương ngay từ giai đoạn đầu của vụ việc.

Trong khi đó, Hợp phần 4 đã hỗ trợ bộ máy quản lý, vận hành và điều phối dự án đã chứng minh được tính chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả thông qua việc kiểm soát tốt công tác mua sắm, đấu thầu, quản lý tài chính và tuân thủ nghiêm ngặt các cam kết An toàn Môi trường – Xã hội theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới. Hệ thống Giám sát & Đánh giá (M&E) đã thực hiện tốt vai trò phân tích các chỉ số kết quả, đo lường chính xác tác động thực chất của Dự án đến các đối tượng thụ hưởng.

Từ kết quả của Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đề nghị các cơ quan, đơn vị tham gia thực hiện Dự án tập trung triển khai ngay 3 nhóm vấn đề trọng tâm. Cụ thể, khẩn trương hoàn thành các phần việc còn lại theo đúng lộ trình, kế hoạch thực hiện năm 2026và các nội dung đã thống nhất tại phiên thảo luận sáng nay, tuân thủ quy trình, thủ tục nhưng phải đảm bảo tiến độ giải ngân và hoàn thiện hồ sơ quyết toán.

Hiện thực hóa phương án đảm bảo tính bền vững của Dự án. Theo đó, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Ban Quản lý dự án chuyên trách của Bộ Tư pháp cùng các địa phương (Điện Biên, Lào Cai) chủ động tiếp nhận, có kế hoạch cụ thể để duy trì, cập nhật hệ thống tài liệu tập huấn của chuyên gia. Phải đảm bảo các nền tảng số như Website, App trợ giúp pháp lý, Đường dây nóng tiếp tục hoạt động thông suốt sau khi Dự án kết thúc.

Bên cạnh đó, duy trì cơ chế phối hợp tại cơ sở. Phó Cục trưởng Vũ Thị Hường đề nghị Sở Tư pháp và Trung tâm trợ giúp pháp lý các địa phương tham mưu, tìm kiếm giải pháp lồng ghép để duy trì “Cơ chế phối hợp phản ứng nhanh” với các cơ quan liên quan, không để mô hình này bị gián đoạn, đảm bảo duy trì hiệu lực, hiệu quả.

“Giai đoạn cuối của Dự án đòi hỏi tinh thần trách nhiệm và sự phối hợp ở mức cao nhất của tất cả các bên. Những ý kiến đóng góp, thảo luận thẳng thắn tại Hội nghị ngày hôm nay sẽ là cơ sở quan trọng để Ban Quản lý dự án chuyên trách của Bộ Tư pháp tiếp thu, kịp thời hoàn thiện các phương án bàn giao, đóng dự án hiệu quả”, bà Hường nhấn mạnh./.