Giá điện tăng vọt, châu Âu dễ hụt hơi trước Mỹ và Trung Quốc ở cuộc đua AI

Châu Âu đang cố tăng năng lực tính toán và xây dựng hạ tầng quan trọng phục vụ AI (trí tuệ nhân tạo). Các trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng điện khổng lồ nên chi phí năng lượng trở thành yếu tố cực kỳ quan trọng. Trong bối cảnh chiến sự Mỹ - Iran làm giá điện tăng vọt, châu Âu đang chịu áp lực lớn.

Các chuyên gia cho rằng các dự án trung tâm dữ liệu sẽ dần chuyển sang những khu vực ở châu Âu có giá điện rẻ hơn. Điều này có thể khiến một số quốc gia trên lục địa già hưởng lợi lớn từ làn sóng AI, trong khi những nước có chi phí điện cao sẽ bị tụt lại phía sau.

“Sự khác biệt về chi phí năng lượng trên toàn thế giới sẽ trở nên rất lớn”, ông Michael Brown, chiến lược gia đầu tư toàn cầu tại Franklin Templeton, nói với kênh CNBC.

“Nếu đầu tư vào lĩnh vực tiêu tốn nhiều điện, bạn sẽ chọn nơi có điện rẻ nhất. Nếu tôi xây trung tâm dữ liệu AI trị giá 7 tỉ USD tiếp theo, tôi sẽ đặt ở Mỹ hoặc Trung Quốc”, ông bình luận.

Olivier Darmouni, phó giáo sư tại trường kinh doanh và quản trị HEC Paris (Pháp) chuyên về chuyển đổi năng lượng, nói cuộc khủng hoảng ở Iran gần đây đã làm dấy lên sự quan tâm mới với việc điện hóa nền kinh tế. Ông nhận thấy sự bùng nổ xây dựng trung tâm dữ liệu có thể khiến giá điện tại một số khu vực phát triển mạnh về AI tăng thêm 20 - 40%, như bang Texas và Virginia ở Mỹ, thị trấn Slough tại Anh, hay thủ đô Paris của Pháp.

Theo Olivier Darmouni, AI là lời cảnh tỉnh buộc các quốc gia phải xem hệ thống năng lượng là vấn đề chủ quyền kinh tế.

“Giá điện phải chăng, kiểm soát lạm phát, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp châu Âu và vị thế dẫn đầu AI - tất cả đều không thể đạt được nếu chúng ta không cải tổ hệ thống năng lượng”, ông nhận xét.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong năm 2025, giá điện dành cho các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng ở châu Âu trung bình cao gấp đôi Mỹ và cao hơn khoảng 50% so với Trung Quốc cũng như Ấn Độ.

Infographic: SV

“Quy mô đầu tư vào AI ở Mỹ hiện lớn hơn châu Âu gần 100 lần”

Báo cáo của International Data Center Authority (IDCA) công bố hôm tuần trước cho biết các trung tâm dữ liệu hiện tiêu thụ khoảng 2% lượng điện toàn cầu, tăng từ mức 1,7% năm 2024.

IDCA cũng nhận thấy phản ứng tiêu cực từ cộng đồng và giới chính trị thường tăng mạnh khi trung tâm dữ liệu vượt mốc tiêu thụ 5% điện năng quốc gia, được xem là ngưỡng nhạy cảm.

Hiện Mỹ đã gần chạm ngưỡng này với khoảng 6%, Anh ở mức 5,8%, còn Singapore lên tới 19,5%.

Chris Seiple, Phó chủ tịch bộ phận điện và năng lượng tái tạo của Wood Mackenzie, cho rằng châu Âu đang tụt hậu trong cuộc đua trung tâm dữ liệu vì ba lý do: giá năng lượng cao; vị trí địa lý của các công ty xây dựng trung tâm dữ liệu; tốc độ triển khai hạ tầng và kết nối điện quá chậm.

Chris Seiple nói những yếu tố này khiến việc phát triển trung tâm dữ liệu ở châu Âu trở nên khó khăn hơn đôi chút.

Olivier Darmouni cho rằng châu Âu có kế hoạch tăng năng lực tính toán và xây thêm trung tâm dữ liệu, nhưng vấn đề là liệu khối này có thực sự muốn giành vị trí dẫn đầu về AI hay không.

“Muốn làm được điều đó thì phải có rất nhiều trung tâm dữ liệu. Quy mô đầu tư vào AI ở Mỹ hiện lớn hơn châu Âu gần 100 lần. Châu Âu đang tụt lại rất xa. Nếu muốn bắt kịp Mỹ, họ sẽ phải đầu tư nhiều hơn nữa”, ông nhận định.

Ảnh: SV

Đức và Anh có nguy cơ tụt lại

“Khu vực trung tâm của châu Âu coi như đã thua cuộc”, Vladimir Prodanovic, quản lý chương trình cấp cao tại Nvidia, phát biểu tại một hội nghị ở Đan Mạch hồi tháng 4. Ông lấy Đức và Anh làm ví dụ, do giá điện ở hai nước này quá cao.

Theo IEA, giá điện trung bình mỗi megawatt tại Anh trong tháng 5 là 111,65 USD, Đức là 88,97 USD, so với chỉ 44,19 USD ở Pháp và khoảng 28 USD tại Mỹ.

Giống Liên minh châu Âu (EU), Anh cũng có kế hoạch mở rộng năng lực trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên tháng trước, OpenAI cho biết đã tạm dừng dự án Stargate tại Anh, một phần do chi phí năng lượng quá cao. Công ty đứng sau ChatGPT cũng lo ngại về môi trường pháp lý tại nước này.

Olivier Darmouni dự đoán trong tương lai, các công ty có thể áp dụng mức giá khác nhau cho mô hình AI theo từng khu vực. Ví dụ, người dùng Claude của Anthropic tại Anh có thể phải trả phí cao hơn.

Ông cho rằng nhiều người sẽ lo ngại về việc “phân biệt giá dịch vụ AI”, và điều này có thể gắn trực tiếp với giá điện. Lý do vì điện là khoản chi lớn nhất để vận hành các dịch vụ AI.

Pháp và những nước châu Âu hưởng lợi

Pháp cùng các nước Bắc Âu thường được xem là những nơi hưởng lợi lớn từ làn sóng đầu tư AI nhờ giá điện thấp và nguồn năng lượng đa dạng.

“Theo tôi, hiện Na Uy là số một. Gần như mọi công ty AI lớn đều đang hiện diện ở đó”, Vladimir Prodanovic nói. Ông cho biết nhiều doanh nghiệp cũng đang chuyển sang Đan Mạch và Thụy Điển.

Microsoft là một trong những hãng công nghệ đầu tư mạnh vào Bắc Âu. Gã khổng lồ phần mềm Mỹ hợp tác với Nscale trong dự án hạ tầng AI trị giá 6,2 tỉ USD tại Na Uy, đồng thời có kế hoạch mở rộng 3,2 tỉ USD ở Thụy Điển và đầu tư thêm 3 tỉ USD vào trung tâm dữ liệu tại Đan Mạch giai đoạn 2023 - 2027.

Nscale là công ty chuyên xây dựng hạ tầng AI và điện toán hiệu năng cao (HPC), tập trung vào trung tâm dữ liệu, GPU (bộ xử lý đồ họa) và điện toán đám mây phục vụ AI.

“Trả tiền cho người dân Phần Lan để dùng điện”

Theo Vili Lehdonvirta - giáo sư xã hội học kinh tế và nghiên cứu kỹ thuật số tại Viện Internet Oxford, người dân Bắc Âu đã quen với giá điện rất thấp. Ông nói rằng có những ngày mùa đông tại Phần Lan, giá điện thậm chí xuống âm, tức công ty điện lực phải trả tiền cho người dân để dùng điện.

“Người dân đã quen với điều này. Họ có thể bật phòng xông hơi cả ngày. Không chỉ tiết kiệm tiền mà họ còn kiếm được tiền”, Vili Lehdonvirta chia sẻ với CNBC.

Olivier Darmouni cho rằng Pháp có “lợi thế cực lớn” khi nói đến giá điện thấp hơn, vì là quốc gia dẫn đầu về năng lượng hạt nhân ở châu Âu. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng giá điện rẻ chưa phải yếu tố duy nhất. Điều quan trọng còn là quốc gia đó có sẵn sàng và đủ quyết tâm đầu tư xây thêm các nguồn điện mới hay không.

“Điều châu Âu cần là hệ thống năng lượng tích hợp hơn nữa, kết nối xuyên biên giới về truyền tải, lưu trữ và phân phối điện, để giá năng lượng có thể đồng đều hơn giữa các khu vực”, Olivier Darmouni nói.

Ông cho rằng tại Anh, Bắc Âu, bán đảo Iberia và Ý, yếu tố địa lý khiến việc tích hợp lưới điện khó khăn hơn. Trong khi đó, Pháp và Đức có lợi thế vì nằm sát nhau.

Ngoài ra, tình trạng mất cân bằng cung cầu và chi phí phát triển tăng cao cũng sẽ gây áp lực. Theo hãng đầu tư bất động sản CBRE, chi phí để thuê hoặc mở rộng năng lực trung tâm dữ liệu tại 5 thị trường lớn nhất châu Âu, gồm Paris, Frankfurt (Đức), London (Anh), Amsterdam (Hà Lan) và Dublin (Ireland), dự kiến sẽ tăng thêm 12% trong năm 2026.