Giải mã lý do nhiều người chọn du học Trung Quốc

Số lượng du học sinh Việt tại Trung Quốc có xu hướng tăng hàng năm. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Sau khi Trung Quốc mở cửa hoàn toàn trở lại cho du học sinh quốc tế vào năm 2023, lượng học sinh Việt Nam quan tâm đến du học Trung Quốc tăng trưởng rõ rệt.

Theo thống kê, trước đại dịch Covid-19, số lượng du học sinh Việt Nam tại Trung Quốc vào khoảng 11.300 người. Đến 2023, con số này đã tăng lên khoảng 23.500 người, theo dữ liệu của Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam.

Theo các đơn vị tư vấn du học Trung Quốc, con số này tiếp tục tăng theo từng năm, phản ánh sự dịch chuyển khá rõ trong tư duy lựa chọn điểm đến du học của học sinh và phụ huynh Việt Nam.

Giải mã sự dịch chuyển sang du học Trung Quốc

Trao đổi với Tri Thức - Znews, TS Nguyễn Quốc Tư, Phó hiệu trưởng trường Đại học Intracom, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty tư vấn du học QTEdu, cho biết năm 2020, đơn vị tư vấn du học Trung Quốc cho khoảng 3.000 người. Nhưng đến năm 2021, con số này lên khoảng 6.000 người. Từ đó đến nay, mỗi năm, số lượng tăng đều khoảng 20%.

ThS Nguyễn Duy Việt, Giám đốc Công ty TNHH Du học Hoa Ngữ, cho biết đơn vị cũng ghi nhận xu hướng tương tự, khi lượng người Việt quan tâm đến du học Trung Quốc có tăng trưởng rất rõ rệt.

Lý giải về sự dịch chuyển này, hai chuyên gia chỉ ra một số nguyên nhân.

Thứ nhất là yếu tố chi phí. ThS Việt cho biết so với các thị trường du học truyền thống như Mỹ, Anh, Australia hay Canada, tổng chi phí học tập và sinh hoạt tại Trung Quốc thấp hơn đáng kể.

Thậm chí tại nhiều địa phương của Trung Quốc, tổng chi phí không chênh lệch quá nhiều so với chi phí học tập và sinh sống tại các thành phố lớn của Việt Nam.

Cụ thể hơn, theo khảo sát của TS Tư, nếu không có học bổng, chi phí du học Trung Quốc tại các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu khoảng 300 triệu đồng/năm (bao gồm học phí, sinh hoạt phí và phí ký túc xá). Tại các thành phố nhỏ hơn, chi phí có thể chỉ bằng 1/2-1/3 mức trên.

Thứ hai là chất lượng đào tạo của các trường Trung Quốc tiến bộ rất nhanh, nhiều trường thuộc top đầu châu Á và thế giới.

Thứ ba là hệ thống học bổng đa dạng và có tính thực tiễn cao. Hiện nay, Trung Quốc vẫn duy trì rất nhiều chương trình học bổng như học bổng Chính phủ Trung Quốc (CSC), học bổng địa phương, thành phố, trường và các chương trình hỗ trợ dành cho sinh viên quốc tế.

Mặc dù số lượng học bổng toàn phần bao gồm học phí, ký túc xá và sinh hoạt phí đã giảm so với giai đoạn trước, các chương trình miễn giảm học phí, hỗ trợ ký túc xá hoặc học bổng bán phần vẫn còn rất nhiều, phù hợp với điều kiện của nhiều gia đình Việt Nam.

Sinh viên Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) trong lễ tốt nghiệp tháng 6/2025. Ảnh: Tsinghua University.

Thứ tư là khoảng cách địa lý. Theo TS Tư, thời gian di chuyển ngắn, chi phí đi lại thấp và sự gần gũi về văn hóa giúp sinh viên Việt Nam dễ thích nghi hơn so với các quốc gia cách xa Việt Nam hàng chục giờ bay. Bên cạnh đó, tình hình an ninh, chính trị của Trung Quốc khá ổn định, tạo sự an toàn cho du học sinh.

Thứ năm là sự thay đổi trong nhận thức của xã hội. TS Tư nhận định mối quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Trung Quốc ngày càng gắn kết. Các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam nhiều, kéo theo hiểu biết của người Việt Nam về thị trường Trung Quốc đầy đủ và tích cực hơn nhờ công tác truyền thông.

Đồng quan điểm, theo ThS Việt, trước đây, du học Trung Quốc thường bị nhìn nhận khá phiến diện. Nhưng hiện nay, học sinh có thể dễ dàng tiếp cận thông tin thực tế về môi trường học tập, ký túc xá, phòng thí nghiệm, học bổng và cơ hội nghề nghiệp thông qua nền tảng mạng xã hội hay chính những du học sinh đang học tập tại Trung Quốc. Những chia sẻ thực tế này đã giúp phụ huynh và học sinh có cái nhìn khách quan và tích cực hơn.

Cuối cùng, cơ hội việc làm cũng là yếu tố quan trọng. ThS Việt cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam gia tăng mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu nhân lực biết tiếng Trung tăng trưởng rất nhanh. Mức thu nhập và chế độ đãi ngộ dành cho nhóm nhân sự này trong những năm gần đây cũng được cải thiện đáng kể.

Tuy nhiên, về cơ hội việc làm tại Trung Quốc sau tốt nghiệp, TS Tư cho rằng tương đối khó do vấn đề dân số nước này quá đông. Một số chương trình thu hút nhân tài và cấp visa nhân tài cho người nước ngoài được triển khai, nhưng điều kiện rất khắt khe. Do đó, cơ hội việc làm khi trở về nước rộng mở hơn.

Người Việt chọn học gì ở Trung Quốc?

Chia sẻ thêm về xu hướng chọn khu vực, TS Nguyễn Quốc Tư cho biết trước đây, du học sinh Việt thường chọn các thành phố lớn, đông đúc, nhiều đại học danh tiếng như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu, Thiên Tân, Trùng Khánh, Vũ Hán. Các em cũng chọn khu vực gần Việt Nam như Vân Nam, Quảng Đông, Quảng Tây để thuận tiện đi lại,

Tuy nhiên, những năm gần đây, các khu vực này có tỷ lệ cạnh tranh cao, nên xu hướng hiện tại là tìm đến những nơi ít cạnh tranh, dễ đạt được học bổng để đi học.

Về xu hướng chọn ngành học, ThS Nguyễn Duy Việt cho biết trước đây, phần lớn du học sinh Việt Nam lựa chọn các ngành như Hán ngữ, Kinh tế, Truyền thông hoặc Nghệ thuật.

Tuy nhiên, khoảng từ năm 2025 đến nay, đơn vị ghi nhận sự chuyển dịch rất rõ trong xu hướng lựa chọn ngành học. Ngày càng nhiều học sinh quan tâm đến các lĩnh vực như AI, bán dẫn, tự động hóa, khoa học dữ liệu, công nghệ thông tin, logistics hay thương mại điện tử.

“Điều này phản ánh sự thay đổi trong tư duy của thế hệ học sinh mới, khi các em không chỉ quan tâm đến tấm bằng mà còn muốn tiếp cận trực tiếp với những ngành nghề và công nghệ đang dẫn dắt nền kinh tế thế giới”, ThS Việt nhận định.

Phòng thí nghiệm tại Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc). Ảnh: Peking University.

Hồ sơ du học sinh Việt đạt chất lượng cao

Đánh giá về chất lượng hồ sơ ứng tuyển du học của học sinh Việt Nam, ThS Việt cho biết khoảng 5-10 năm trước, hồ sơ của học sinh Việt Nam nhìn chung ở mức khá, chưa thực sự nổi bật so với mặt bằng quốc tế. Tuy nhiên, trong khoảng 2-3 năm gần đây, chất lượng hồ sơ của học sinh Việt Nam đã có sự thay đổi rất rõ rệt.

Các bạn không chỉ quan tâm đến việc đủ điều kiện nộp hồ sơ mà còn biết cách xây dựng hồ sơ theo hướng toàn diện và có tính cạnh tranh cao hơn.

Trình độ tiếng Trung là một ví dụ rất rõ. Trước đây, HSK 4 hoặc HSK 5 đã được xem là khá tốt, còn HSK 6 là thành tích thuộc nhóm xuất sắc. Nhưng hiện nay, HSK 6 đã trở nên rất phổ biến trong nhóm học sinh có định hướng săn học bổng, thậm chí nhiều bạn còn sở hữu HSK 7 hoặc HSK 8 ngay từ bậc phổ thông hoặc đại học.

Bên cạnh năng lực ngoại ngữ, điểm GPA của học sinh Việt Nam cũng ngày càng cao. Ngoài ra, các bạn còn chú trọng hơn tới hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, các cuộc thi học thuật, hoạt động cộng đồng và kinh nghiệm thực tập. Đây đều là những yếu tố được các trường đại học Trung Quốc đánh giá rất cao trong quá trình xét học bổng.

Theo quan sát của ThS Việt, nếu so sánh với ứng viên đến từ nhiều quốc gia khác, đặc biệt là một số nước trong khu vực châu Á, châu Phi hoặc Trung Á, hồ sơ của học sinh Việt Nam đang ở mức cạnh tranh khá cao. Thậm chí tại một số trường đại học, số lượng hồ sơ chất lượng đến từ Việt Nam lớn đến mức nhà trường phải có những tiêu chí đánh giá riêng đối với ứng viên Việt.

“Có những chương trình học bổng mà ứng viên từ một số quốc gia chỉ cần HSK 4 cùng học lực khá là đã có cơ hội được xét chọn, nhưng với học sinh Việt Nam, để đạt được kết quả tương tự, nhiều khi cần HSK 6, GPA cao và hồ sơ hoạt động nổi bật hơn”, ThS Việt cho biết.

Điều đó cho thấy vị thế của học sinh Việt Nam trong hệ thống tuyển sinh quốc tế của các trường Trung Quốc đã được nâng lên đáng kể, nhưng đồng thời mức độ cạnh tranh giữa chính các học sinh Việt Nam với nhau cũng ngày càng khốc liệt hơn.