Hà Nội: Động lực từ nội lực và bài toán hiệu suất đô thị

Tăng nguồn lực, mở rộng dư địa phát triển

Bức tranh kinh tế - ngân sách của Hà Nội trong 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy trạng thái tương đối ổn định, đồng thời xuất hiện những dấu hiệu bứt phá rất mạnh mẽ. Động lực tăng trưởng không chỉ đến từ quy mô nguồn thu ngân sách, mà còn thể hiện ở sự phục hồi của khu vực doanh nghiệp trong nước, sức hút của dòng vốn đầu tư nước ngoài và quyết tâm đẩy nhanh đầu tư phát triển. Tổng thu ngân sách trên địa bàn đạt 363.183 tỷ đồng, tương đương 55,9% dự toán năm.

Đây là nền tảng tài chính quan trọng để thành phố chủ động hơn trong điều hành, đầu tư hạ tầng và thực hiện các mục tiêu an sinh xã hội. Đáng chú ý, khu vực kinh tế ngoài nhà nước đóng góp hơn 98.000 tỷ đồng, tăng 38,9% so với cùng kỳ. Mức tăng này phản ánh sự phục hồi tương đối rõ của khối doanh nghiệp nội địa, bộ phận giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, mở rộng sản xuất và duy trì sức sống của nền kinh tế đô thị.

Thu từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt gần 22.500 tỷ đồng, tăng 33,6%. Kết quả này cho thấy Hà Nội tiếp tục duy trì sức hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư, nhất là trong bối cảnh dòng vốn quốc tế đang có xu hướng dịch chuyển theo hướng công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuỗi cung ứng có giá trị gia tăng lớn. Nếu tận dụng tốt lợi thế về nguồn nhân lực, hạ tầng số và vị thế trung tâm vùng, Thủ đô có thể chuyển từ thu hút vốn đơn thuần sang lựa chọn những dự án có chất lượng, có khả năng lan tỏa và liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Một điểm nổi bật khác là chi đầu tư phát triển đạt hơn 43.130 tỷ đồng, chiếm 57,3% tổng chi ngân sách và tăng 169,7% so với cùng kỳ. Việc ưu tiên nguồn lực cho đầu tư công thể hiện quyết tâm tạo động lực tăng trưởng từ phía Nhà nước, đồng thời dẫn dắt các dòng vốn xã hội. Những dự án hạ tầng lớn như đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, các tuyến đường sắt đô thị, cầu vượt sông, đường hướng tâm và hệ thống thoát nước không chỉ làm tăng tổng cầu trong ngắn hạn mà còn mở rộng không gian phát triển trong dài hạn. Đầu tư hạ tầng, nếu được triển khai đúng tiến độ và bảo đảm hiệu quả, sẽ tạo ra tác động lan tỏa đối với bất động sản, thương mại, dịch vụ, logistics và thị trường lao động.

Đầu tư hạ tầng giao thông hiện đại là một trong những động lực quan trọng nâng cao hiệu suất phát triển đô thị của Hà Nội.

Quan trọng hơn, đây là điều kiện để Hà Nội tái cấu trúc đô thị theo hướng đa trung tâm, giảm sức ép lên khu vực nội đô lịch sử và hình thành các cực tăng trưởng mới. Nỗ lực cải cách hành chính và chuyển đổi số cũng đang góp phần cải thiện môi trường đầu tư. Việc đưa các thủ tục thiết yếu lên môi trường trực tuyến hoàn toàn có ý nghĩa trực tiếp trong giảm thời gian, chi phí tuân thủ và tiếp xúc hành chính. Đối với doanh nghiệp, cải cách thủ tục không chỉ là vấn đề thuận tiện, mà còn là một dạng hỗ trợ phát triển có hiệu quả lâu dài, giúp giải phóng nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, để nguồn lực ngân sách chuyển hóa thành tăng trưởng thực chất, điều kiện tiên quyết vẫn là chất lượng thực thi. Đầu tư công chỉ có thể phát huy vai trò dẫn dắt khi tiến độ giải ngân đi cùng chất lượng công trình, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác sau đầu tư. Nếu các dự án tiếp tục chậm vì giải phóng mặt bằng, thủ tục kéo dài hoặc phối hợp thiếu đồng bộ, nguồn lực lớn vẫn có nguy cơ bị phân tán, làm giảm tác động đối với nền kinh tế.

Tăng cường hiệu suất quản trị đô thị

Phía sau những kết quả tích cực vẫn là các áp lực điều hành không nhỏ. Mục tiêu tăng trưởng GRDP 11% đòi hỏi Hà Nội phải tạo ra bước chuyển mạnh trong nửa cuối năm, trong khi một số động lực truyền thống chưa phục hồi hoàn toàn và những chi phí đô thị ngày càng bộc lộ rõ.

Thu tiền sử dụng đất đạt 41.923 tỷ đồng nhưng giảm 34,4% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy thị trường bất động sản chưa thực sự phục hồi vững chắc. Việc nguồn thu từ đất giảm cũng đặt ra yêu cầu cơ cấu lại nguồn lực tài chính đô thị, tránh phụ thuộc quá lớn vào khai thác địa tô truyền thống. Trong dài hạn, Hà Nội cần tạo nguồn thu mới từ giá trị gia tăng của hạ tầng, dịch vụ đô thị, kinh tế số và phát triển không gian quanh các đầu mối giao thông công cộng. Áp lực lạm phát cũng là vấn đề đáng lưu ý khi CPI liên tục tiến gần ngưỡng 4,5%. Giá hàng hóa, dịch vụ và chi phí đầu vào tăng có thể làm suy giảm sức mua, ảnh hưởng đến đời sống người dân và thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Kết nối hạ tầng đồng bộ góp phần mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của Hà Nội.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng, thiếu vốn lưu động và chịu sức ép từ chi phí mặt bằng, nhân công, logistics. Nếu khu vực này phục hồi không đồng đều, đà tăng thu ngân sách hiện nay có thể chưa đủ bảo đảm tính bền vững cho tăng trưởng cả năm.

Đáng quan tâm hơn, những hạn chế của hạ tầng kỹ thuật đang trở thành chi phí ẩn của nền kinh tế. Ùn tắc giao thông làm mất thời gian, tăng tiêu hao nhiên liệu và giảm năng suất lao động. Ngập úng gây gián đoạn sản xuất, lưu thông và sinh hoạt. Ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, đồng thời làm giảm sức hấp dẫn của môi trường sống và đầu tư. Đây không còn là những vấn đề riêng lẻ của quản lý đô thị, mà đã trở thành yếu tố tác động trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng.

Việc đầu tư các tuyến đường sắt đô thị vì vậy cần được đặt trong một hệ thống giao thông công cộng đồng bộ. Một tuyến metro đơn lẻ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu xe buýt gom khách, bãi đỗ xe trung chuyển, đường đi bộ an toàn và tổ chức không gian đô thị phù hợp quanh nhà ga. Hà Nội cần đẩy nhanh thể chế hóa mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, khai thác quỹ đất và giá trị gia tăng quanh các ga để tạo nguồn lực tái đầu tư.

Cùng với đó, thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực Hoàn Kiếm cần được chuẩn bị thận trọng, có lộ trình, tiêu chí và phương án giao thông thay thế rõ ràng. Nếu kết hợp hợp lý với phát triển kinh tế đêm, không gian đi bộ và dịch vụ công cộng, đây có thể trở thành mô hình vừa cải thiện môi trường, vừa tạo thêm sức sống kinh tế cho khu vực trung tâm. Một hướng đi khác là đẩy mạnh tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị và tăng tính hấp dẫn của các dự án hợp tác công - tư. Đồng thời, thành phố có thể đóng vai trò “người mua đầu tiên”, đặt hàng doanh nghiệp công nghệ trong nước giải quyết các bài toán cụ thể như điều hành giao thông, giám sát môi trường, chống ngập, quản lý bãi đỗ xe và cung cấp dịch vụ công.

Mục tiêu tăng trưởng cao chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng hiệu suất đô thị cao hơn. Hà Nội đang có nguồn lực, quyết tâm và dư địa phát triển. Vấn đề còn lại là khả năng chuyển những nguồn lực ấy thành hạ tầng đồng bộ, dịch vụ công hiệu quả và chất lượng sống tốt hơn cho người dân.