Hậu hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung - Phần 1: Chưa có đột phá thực chất

Tuy nhiên, phía sau những thông điệp về “ổn định chiến lược” và “cùng thắng”, giới phân tích cho rằng quan hệ thương mại Mỹ - Trung vẫn tồn tại nhiều bất đồng cốt lõi chưa được giải quyết.

“Nặng phần nghi lễ, nhẹ phần thực chất”

Chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Donald Trump đánh dấu lần đầu tiên lãnh đạo hai nền kinh tế lớn nhất thế giới gặp nhau tại Trung Quốc kể từ năm 2017. Ông Trump mô tả chuyến đi là “rất thành công”, đồng thời khẳng định hai bên đã đạt được “những thỏa thuận thương mại tuyệt vời cho cả hai nước”. Trong khi đó, ông Tập Cận Bình gọi đây là một sự kiện “mang tính lịch sử và cột mốc”.

Bắc Kinh dành cho phái đoàn Mỹ sự đón tiếp ở cấp cao nhất, từ quốc yến, lễ nghi ngoại giao cho tới chuyến tham quan chung tại Thiên Đàn. Tổng thống Donald Trump cũng đã mời ông Tập thăm Nhà Trắng vào tháng 9 tới.

Tuy nhiên, trái với bầu không khí hữu nghị, kết quả kinh tế - thương mại cụ thể sau hội nghị vẫn khá mờ nhạt. BBC nhận định cuộc gặp “nặng về biểu tượng hơn là các đột phá thực chất”. Chuyên gia Rush Doshi từ Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR) cũng cho rằng đây là “một hội nghị mà tính biểu tượng lấn át nội dung”.

Sự hoài nghi gia tăng khi thông điệp từ hai phía chưa hoàn toàn thống nhất. Tổng thống Donald Trump tuyên bố Trung Quốc đã đồng ý mua 200 máy bay Boeing, thậm chí có khả năng cam kết mua thêm tới 750 chiếc, đồng thời khẳng định các nông dân Mỹ sẽ hài lòng vì Bắc Kinh sẽ mua “hàng tỉ đô la đậu nành”.

Tuy nhiên, trong các thông báo phát đi ngay sau thượng đỉnh, Bắc Kinh chỉ xác nhận các “thỏa thuận sơ bộ” và đang tiếp tục đàm phán chi tiết về máy bay, nông sản cũng như cắt giảm thuế quan mà không công bố bất kỳ con số định lượng cụ thể nào.

Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết hai bên đã nhất trí thành lập “Ban Thương mại” và “Ban Đầu tư” nhằm xử lý tranh chấp, thúc đẩy đầu tư song phương và thảo luận việc cắt giảm thuế quan đối ứng với một số mặt hàng “mà mỗi bên cùng quan tâm”.

Đáng chú ý, bất chấp việc ông Trump tuyên bố trên chuyên cơ Air Force One ngay sau hội nghị rằng “chúng tôi không thảo luận về thuế quan”, văn bản chính thức (Fact Sheet) được Nhà Trắng phát đi hôm 17-5 lại đưa ra nội dung trùng khớp với phía Trung Quốc về việc thành lập hai cơ chế này.

Dù vậy, tài liệu này của Nhà Trắng lại đơn phương công bố việc Bắc Kinh cam kết mua ít nhất 17 tỉ đô la nông sản Mỹ mỗi năm trong giai đoạn 2026-2028 - một con số chưa từng được phía Trung Quốc xác nhận trong các thông báo chính thức.

Sự bất nhất trong phát ngôn ngay tại Washington, cùng khoảng cách trong việc công khai các số liệu cụ thể giữa hai nước khiến giới quan sát đánh giá rằng hai bên vẫn tồn tại những độ vênh lớn về cách diễn giải và truyền thông kết quả hội nghị.

Thuế quan, nông sản và Boeing: Những phép tính còn dang dở

Theo Reuters, Trung Quốc và Mỹ đã đạt đồng thuận sơ bộ về việc giảm thuế với một số mặt hàng và mở rộng tiếp cận thị trường nông sản. Tuy nhiên, các thỏa thuận “vẫn cần được hoàn thiện và sớm ký kết chính thức”.

Nông nghiệp - lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ các vòng áp thuế trả đũa - trở thành tâm điểm chú ý sau hội nghị. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ, nhập khẩu nông sản Mỹ của Trung Quốc đã giảm tới 65,7% trong năm 2025, xuống còn 8,4 tỉ đô la.

Trong bối cảnh đó, kỳ vọng về khả năng bình thường hóa thương mại nông nghiệp gia tăng sau các tuyên bố từ phía Nhà Trắng về cam kết mua hàng của Bắc Kinh. Bên cạnh đó là việc Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết hai bên sẽ thúc đẩy thương mại hai chiều thông qua “các biện pháp như giảm thuế đối ứng trên nhiều loại hàng hóa”, đồng thời giải quyết các rào cản phi thuế quan và vấn đề tiếp cận thị trường.

Ông Johnny Xiang, nhà sáng lập AgRadar Consulting tại Bắc Kinh, nhận định: “Việc cắt giảm thuế với nông sản sẽ đánh dấu quá trình bình thường hóa thương mại nông nghiệp Mỹ - Trung, cho phép các doanh nghiệp tư nhân quay lại thị trường”.

Giới kinh doanh kỳ vọng mức thuế với đậu nành Mỹ có thể được cắt giảm khoảng 10%, giúp các nhà nghiền ép tư nhân Trung Quốc nối lại nhập khẩu sau thời gian dài gần như bị gạt khỏi thị trường.

Trung Quốc cũng đã gia hạn đăng ký xuất khẩu thịt bò thêm năm năm cho 425 cơ sở của Mỹ, đồng thời phê duyệt thêm 77 cơ sở mới. Bộ trưởng Nông nghiệp Mỹ Brooke Rollins cho biết Bắc Kinh đồng ý thực hiện các cam kết về thịt bò, bao gồm nối lại nhập khẩu từ 17 bang của Mỹ.

Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn tỏ ra thận trọng. Bà Wendy Cutler, Phó chủ tịch Viện Chính sách Asia Society, nhận xét phía Mỹ “vẫn chưa có nhiều thứ để chứng minh cho hiệu quả của chuyến thăm”. Trong khi đó, chuyên gia Mona Paulsen từ trường Kinh tế London cho rằng: “Cho tới khi nhìn thấy văn bản cụ thể, tôi vẫn cho rằng chưa có gì thay đổi”.

Sự dè dặt tương tự cũng xuất hiện trong lĩnh vực hàng không. Nếu được hoàn tất, đơn hàng 200 máy bay Boeing sẽ là hợp đồng lớn đầu tiên của hãng tại Trung Quốc trong gần một thập kỷ. Tuy nhiên, quy mô này dù cao hơn mức dự tính ban đầu của hãng, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng 300-500 chiếc của giới quan sát thị trường.

CNN nhận định các kết quả của chuyến thăm phản ánh sự thay đổi tương quan giữa hai nền kinh tế so với năm 2017 - thời điểm ông Trump mang về các thỏa thuận trị giá hơn 250 tỉ đô la nhưng phần nhiều trong số đó không thể hiện thực hóa. Chuyên gia kinh tế Leah Fahy từ Capital Economics cảnh báo: “Nếu nhìn lại chuyến thăm Trung Quốc năm 2017 của ông Trump, có thể thấy các thỏa thuận gây chú ý cần được nhìn nhận với sự hoài nghi nhất định”.

Nguồn: The New York Times, CNBC, Politico Europe, Reuters, BBC News, CNN, CBS News, The Economist, The Conversation, Council on Foreign Relations, WSJ, Nikkei Asia