Khám phá chùa Diệu Đế - Điểm đến linh thiêng giữa lòng cố đô Huế

Cổng tam quan, cổng chính của chùa Diệu Đế, phường Phú Xuân, thành phố Huế, nhìn từ sân chùa ra ngoài. (Ảnh: Nguyên Lý/TTXVN)

Nằm bên dòng sông Đông Ba hiền hòa, Chùa Diệu Đế (phường Phú Xuân) từ lâu đã trở thành một trong những ngôi cổ tự nổi tiếng bậc nhất xứ Huế.

Không chỉ là điểm đến tâm linh linh thiêng, nơi đây còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc cung đình triều Nguyễn, gắn liền với đời sống Phật giáo của đất cố đô suốt gần hai thế kỷ.

Trong hành trình khám phá Huế, nếu du khách tìm kiếm một không gian vừa cổ kính, trầm mặc, vừa đậm dấu ấn hoàng gia, thì chùa Diệu Đế là điểm dừng chân khó có thể bỏ qua.

Quốc tự mang dấu ấn hoàng gia triều Nguyễn

Chùa Diệu Đế tọa lạc tại số 100B đường Bạch Đằng, gần cầu Gia Hội, phía trước nhìn ra sông Hồ Thành và sông Đông Ba. Ngôi chùa sở hữu vị trí đặc biệt khi nằm giữa khu dân cư cổ của Huế, bốn phía tiếp giáp các tuyến đường lớn, tạo nên vẻ uy nghi nhưng vẫn gần gũi với đời sống người dân địa phương.

Chánh điện của chùa Diệu Đế, phường Phú Xuân, thành phố Huế được xây dựng bằng gỗ, kiến trúc ba gian hai chái truyền thống. (Ảnh: Nguyên Lý/TTXVN)

Nơi đây vốn là phủ cũ của Phúc Quốc Công - ông ngoại vua Thiệu Trị, đồng thời cũng là nơi vua Thiệu Trị chào đời vào năm 1807. Sau khi lên ngôi, nhà vua đã cho xây dựng lại nơi này thành chùa để cầu phúc cho nhân dân và sắc phong là Quốc tự vào năm 1844. Để xây dựng ngôi chùa, triều đình đã điều động tới 600 binh lính tham gia thi công, cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của công trình đối với triều Nguyễn.

Trải qua nhiều biến cố lịch sử, chùa Diệu Đế từng bị hư hại nặng nề. Sau sự kiện Kinh đô Huế thất thủ năm 1885, nhiều hạng mục bị triệt hạ, các công trình trong khuôn viên chùa lần lượt xuống cấp theo thời gian. Tuy nhiên, nhờ nhiều lần trùng tu dưới thời vua Thành Thái, phong trào chấn hưng Phật giáo đầu thế kỷ XX và các đợt đại trùng tu sau này, ngôi chùa vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của một Quốc tự triều Nguyễn.

Đặc biệt, năm 2018, chùa Diệu Đế thực hiện cuộc đại trùng tu lớn. Trong đó, việc di dời chánh điện Đại Hùng rộng 350m2 về phía sau khoảng 19m được xem là hoạt động quan trọng, nhằm gìn giữ những giá trị lịch sử quý giá của chùa Diệu Đế.

Kiến trúc cổ kính đậm chất cung đình

Khác với nhiều ngôi chùa truyền thống ở Huế, chùa Diệu Đế mang đậm phong cách kiến trúc cung đình triều Nguyễn. Toàn bộ khuôn viên rộng khoảng 2.500m² được bao bọc bởi hệ thống La Thành kiên cố, tạo nên vẻ uy nghiêm của một công trình hoàng gia.

Theo ghi chép xưa, chùa từng có khoảng 10 công trình lớn nhỏ gồm điện Đại Giác, gác Đạo Nguyên, lầu chuông, lầu trống, lầu bia, Thiền đường cùng nhiều công trình phụ trợ khác. Phía trước chùa là Phượng Môn ba cửa, bên ngoài có bến thuyền nhìn ra sông, tạo nên thế phong thủy hài hòa đặc trưng của kiến trúc Huế.

Chùa Diệu Đế từ khi được xây dựng cho đến nay, trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, nhưng vẫn giữ được nhiều pháp bảo quan trọng, với nhiều công trình kiến trúc mang đặc trưng cung đình, gắn liền với thời vua Thiệu Trị - vị hoàng đế thứ ba triều Nguyễn.

Chùa vẫn giữ được nét cổ kính đặc trưng với chánh điện Đại Hùng, lầu Hộ Pháp, nhà bia, nhà chuông cùng hệ thống tam quan hai tầng uy nghiêm.

Bước vào khuôn viên chùa, du khách dễ dàng cảm nhận được không khí thanh tịnh, trầm mặc. Những mái ngói rêu phong, hàng cột cổ kính cùng tiếng chuông chùa vang vọng tạo nên vẻ đẹp vừa linh thiêng, vừa sâu lắng giữa lòng thành phố Huế.

Đại hồng chung - tiếng chuông vang vọng lịch sử

Tháp chuông cổ kính nằm giữa không gian xanh của chùa Diệu Đế, phường Phú Xuân, thành phố Huế. (Ảnh: Nguyên Lý/TTXVN)

Một trong những pháp khí nổi bật nhất của chùa Diệu Đế là hai quả đại hồng chung quý giá còn được lưu giữ đến ngày nay.

Theo Châu bản triều Nguyễn, việc đúc đại hồng chung đầu tiên do chính vua Thiệu Trị chủ trì. Triều đình đã thành lập riêng một ban phụ trách gồm các quan của bộ Công, bộ Lễ và bộ Hộ để nghiên cứu, thiết kế và tổ chức đúc chuông. Sau khi chọn ngày lành tháng tốt, triều đình còn tổ chức tụng kinh, làm lễ cáo trước khi rót đồng.

Việc đúc chuông kéo dài hơn hai tháng và sau khi hoàn thành, triều đình mở đại trai đàn suốt bảy ngày đêm để cầu quốc thái dân an, cầu siêu chẩn tế và an vị khai chuông.

Hai quả đại hồng chung không chỉ có giá trị về mặt tín ngưỡng mà còn là tác phẩm nghệ thuật độc đáo, hội tụ tinh thần tam giáo và nghệ thuật cung đình Nguyễn. Tiếng chuông chùa vang lên mỗi sáng sớm hay trong những đại lễ Phật giáo như nhắc nhớ về chiều sâu lịch sử của ngôi Quốc tự linh thiêng giữa lòng cố đô.

“Long Vân Khế Hội” - kiệt tác hội họa độc nhất vô nhị

Bức họa nổi tiếng "Long vân khế hội" trên trần của chánh điện chùa Diệu Đế, phường Phú Xuân, thành phố Huế. (Ảnh: Nguyên Lý/TTXVN)

Nhắc đến chùa Diệu Đế, không thể không nói tới bức tranh “Long Vân Khế Hội” nổi tiếng được vẽ trên trần chánh điện. Đây được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam công nhận là “Bức tranh vẽ trên trần chính điện xưa và lớn nhất Việt Nam”.

Bức tranh có chiều dài khoảng 10m, rộng 11m, tái hiện hình ảnh năm con rồng ẩn hiện giữa tầng mây trên trần điện Đại Giác cùng bốn con rồng quấn quanh bốn cột trụ lớn. Toàn bộ tranh được thực hiện bằng sơn gốc nước có độ bền cao, thích nghi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt của Huế.

Điểm đặc biệt của “Long Vân Khế Hội” nằm ở nghệ thuật tạo hình rồng đậm chất cung đình Nguyễn. Những thân rồng uốn lượn mềm mại, vảy nhiều màu sắc, móng sắc, mắt lớn, thân dài khỏe khoắn tạo nên cảm giác uy nghi mà sinh động.

Không chỉ có giá trị nghệ thuật, bức tranh còn mang nhiều tầng ý nghĩa biểu tượng. Năm con rồng trên trần điện thể hiện quyền uy của bậc đế vương và sự hài hòa với đất trời. Bốn con rồng quấn quanh cột tượng trưng cho sự bền vững, viên mãn và trường tồn.

Đặc biệt, tổng cộng chín con rồng xuất hiện trong tác phẩm mang ý nghĩa “cửu” - biểu tượng của sự trường tồn, thịnh vượng theo quan niệm phương Đông. Trong đó, tám con rồng có năm móng tượng trưng cho hoàng đế, còn một con rồng bốn móng được xem là điểm nhấn thể hiện sự giao thoa giữa nghệ thuật cung đình và nghệ thuật dân gian.

Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại của thành phố Huế, chùa Diệu Đế vẫn giữ được vẻ uy nghiêm, cổ kính và trở thành điểm đến thu hút nhiều Phật tử, người dân địa phương cũng như du khách thập phương./.