Một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp ở Hà Nội: Từ tinh gọn bộ máy đến đổi mới quản trị

Không chỉ giảm mạnh tầng nấc trung gian, việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp còn tạo động lực thúc đẩy phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Thực tiễn từ Thủ đô cũng cung cấp những kinh nghiệm quan trọng cho quá trình tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị ở các địa phương trên phạm vi cả nước.

Một cuộc chuyển đổi chưa từng có tiền lệ

Hà Nội là địa phương có quy mô dân số, tổ chức đảng, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và khối lượng công việc lớn nhất cả nước. Việc triển khai chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn hơn 8,8 triệu dân, với hơn 508 nghìn đảng viên được xem là nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ.

Thực hiện chủ trương của Trung ương, thành phố đã hoàn thành việc sắp xếp từ 526 xã, phường, thị trấn xuống còn 126 xã, phường, giảm khoảng 76%; đồng thời kết thúc hoạt động của 30 quận, huyện, thị xã, chuyển từ mô hình quản trị địa phương 3 cấp sang 2 cấp. Sau sắp xếp, toàn thành phố còn 126 xã, phường và 5.463 thôn, tổ dân phố.

Điều đáng chú ý là quá trình tổ chức lại bộ máy diễn ra đồng thời với việc triển khai nhiều nhiệm vụ chiến lược quan trọng như thực hiện Luật Thủ đô (sửa đổi), Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng hàng loạt công trình, dự án trọng điểm quốc gia và của thành phố.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là sắp xếp lại tổ chức hành chính mà còn phải bảo đảm không làm gián đoạn sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành; không ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các nhiệm vụ chính trị và mục tiêu phát triển của Thủ đô.

Thực tiễn sau một năm cho thấy Hà Nội đã cơ bản hoàn thành yêu cầu đó. Bộ máy vận hành ổn định, thông suốt; các hoạt động lãnh đạo, quản lý nhà nước và phục vụ nhân dân được duy trì liên tục ngay từ những ngày đầu triển khai.

Giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động của cơ sở

Một trong những kết quả nổi bật nhất là việc giảm mạnh các đầu mối trung gian trong toàn hệ thống chính trị.

Ở cấp thành phố, các cơ quan, đơn vị được sắp xếp theo hướng tinh gọn, đồng bộ. Hệ thống tổ chức đảng được cơ cấu lại theo hướng tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp của Thành ủy đối với cơ sở. Khối chính quyền giảm đầu mối cấp sở; nhiều đơn vị được sáp nhập, kiện toàn theo hướng nâng cao hiệu quả hoạt động.

Ở cấp xã, 126 xã, phường hoàn thành việc thành lập các cơ quan chuyên môn và tiếp nhận đầy đủ chức năng, nhiệm vụ chuyển giao từ cấp huyện. Mô hình tổ chức được vận hành thống nhất, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước ngay tại cơ sở.

Điều quan trọng hơn là cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, thành phố đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền. Nhiều nhiệm vụ trước đây phải qua cấp trung gian nay được giải quyết trực tiếp ở cấp xã.

Trong quá trình vận hành, thành phố đã tổ chức 1.073 hội nghị tập huấn, hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ; tiếp nhận 825 kiến nghị, đề xuất của các địa phương, đơn vị và giải quyết dứt điểm 801 nội dung, đạt tỷ lệ 97,1%. Điều này góp phần tháo gỡ kịp thời các khó khăn, vướng mắc phát sinh ngay từ cơ sở, không để hình thành những điểm nghẽn kéo dài.

Từ thực tiễn đó, phương thức quản trị cũng từng bước chuyển từ quản lý theo quy trình hành chính sang quản trị theo kết quả thực hiện nhiệm vụ; từ điều hành chủ yếu bằng văn bản sang hướng tới điều hành bằng dữ liệu.

Bộ máy chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn Thủ đô ngày càng phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp. Ảnh minh họa: hanoimoi.vn

Chuyển đổi số và cải cách hành chính tạo động lực mới

Một trong những điểm sáng đáng chú ý trong năm đầu vận hành chính quyền 2 cấp ở Hà Nội là sự gắn kết chặt chẽ giữa cải cách hành chính với chuyển đổi số.

Thành phố tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Đến nay, 100% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của các cấp chính quyền đã được công bố, công khai. Toàn thành phố triển khai 2.077 thủ tục hành chính; trong đó có 1.118 thủ tục đủ điều kiện cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 925 dịch vụ công trực tuyến một phần và 34 dịch vụ cung cấp thông tin trực tuyến.

Đặc biệt, thành phố đã hoàn thành tái cấu trúc 1.172 thủ tục hành chính; chuẩn hóa hơn 2.000 quy trình nội bộ, quy trình điện tử; 100% thủ tục hành chính được phê duyệt quy trình nội bộ và cấu hình thực hiện trên môi trường điện tử.

Cùng với đó, nền tảng số iHanoi tiếp tục phát huy hiệu quả trong kết nối giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp. Hệ thống đã tiếp nhận và xử lý hơn 107.620 phản ánh, kiến nghị; nhiều vụ việc được giải quyết ngay từ cơ sở, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản lý, điều hành.

Không chỉ dừng ở ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số còn góp phần thúc đẩy sự thay đổi trong tư duy quản trị. Từ quản lý theo cấp hành chính, nhiều địa phương đã chuyển sang tư duy quản trị địa bàn, lấy chất lượng phục vụ nhân dân làm thước đo hiệu quả hoạt động.

Đồng thuận xã hội - nền tảng của thành công

Một trong những yếu tố quyết định giúp mô hình mới vận hành ổn định là sự đồng thuận cao trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. Công tác tuyên truyền, định hướng dư luận được triển khai đồng bộ từ thành phố đến cơ sở. Các cơ quan báo chí đã đăng tải, phát sóng hơn 10.000 tin, bài, phóng sự, chuyên đề tuyên truyền; riêng giai đoạn đầu vận hành mô hình mới có hơn 2.000 tin, bài chuyên sâu.

Thành phố tổ chức 12 hội nghị quán triệt với 44.703 lượt cán bộ, đảng viên tham dự; 62 lớp tập huấn với 30.766 lượt cán bộ tham gia. Toàn bộ 126 xã, phường đều tổ chức sinh hoạt chuyên đề, tập huấn, phổ biến quy trình vận hành mô hình mới.

Theo báo cáo của Thành ủy Hà Nội về kết quả khảo sát dư luận xã hội cho thấy 90,58% cán bộ, đảng viên và nhân dân quan tâm đến việc triển khai chính quyền địa phương 2 cấp; 84,22% đánh giá bộ máy vận hành ổn định, thông suốt và phát huy hiệu quả.

Những con số đó phản ánh sự tin tưởng và đồng thuận của xã hội đối với chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy của Đảng và Nhà nước.

Tiếp tục hoàn thiện để phát huy hiệu quả cao hơn

Một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp là khoảng thời gian chưa dài đối với một cuộc cải cách tổ chức bộ máy có quy mô lớn nhất từ trước tới nay. Bởi vậy, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cũng đặt ra không ít vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Theo đánh giá của Thành ủy Hà Nội, chất lượng đội ngũ cán bộ giữa các địa bàn hiện chưa đồng đều; năng lực quản trị địa bàn, năng lực chuyển đổi số của một bộ phận cán bộ còn hạn chế. Trong khi đó, nhiều nhiệm vụ được chuyển giao trực tiếp cho cấp xã với yêu cầu ngày càng cao, đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ nắm vững chuyên môn mà còn phải có tư duy quản trị hiện đại, khả năng xử lý công việc tổng hợp và thích ứng nhanh với môi trường số.

Một khó khăn khác là sự chênh lệch rất lớn giữa các xã, phường về diện tích, dân số, mật độ dân cư, mức độ đô thị hóa và khối lượng công việc. Có địa phương chỉ hơn 6.700 dân, nhưng cũng có nơi quy mô trên 211.000 dân; có địa bàn rộng hơn 81km², trong khi có phường chỉ hơn 1,6km². Sự khác biệt này đòi hỏi cơ chế tổ chức bộ máy, phân bổ biên chế, nguồn lực và phương thức quản trị phải tiếp tục được nghiên cứu theo hướng linh hoạt, phù hợp với từng loại hình địa bàn.

Bên cạnh đó, hạ tầng dữ liệu, hệ thống phần mềm chuyên ngành và một số điều kiện bảo đảm cho phân cấp, phân quyền chưa thật sự đồng bộ. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cấp, các ngành vẫn còn những điểm cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu quản trị bằng dữ liệu trong giai đoạn mới.

Từ thực tiễn đó, Hà Nội xác định tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ theo hướng nâng cao năng lực quản trị địa bàn và năng lực số; đẩy nhanh xây dựng, kết nối các cơ sở dữ liệu chuyên ngành; hoàn thiện quy trình điện tử, dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng quản trị số dùng chung.

Cùng với đó là tiếp tục đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực; xây dựng cơ chế đánh giá cán bộ dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và hiệu quả quản trị địa phương. Đây được xem là những điều kiện quan trọng để vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tiếp tục phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Nhìn tổng thể, kết quả sau một năm cho thấy Hà Nội không chỉ hoàn thành việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy mà đang từng bước hình thành mô hình quản trị mới theo hướng tinh gọn hơn, gần dân hơn, hiệu quả hơn và hiện đại hơn. Những kinh nghiệm từ thực tiễn Thủ đô sẽ tiếp tục là cơ sở quan trọng để hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên phạm vi cả nước.