Mỹ nâng cấp hệ thống Patriot để sở hữu khả năng tác chiến kiểu Nga

Theo nội dung hợp đồng, Lockheed Martin sẽ phát triển một bệ phóng tên lửa dạng container mới cùng hệ thống dẫn hướng bán cầu cho phép Patriot có khả năng tác chiến theo mọi hướng 360 độ.

Hệ thống phóng tên lửa đất đối không từ hệ thống phòng không tầm xa MIM-104 Patriot. (Nguồn: MW)

Trước đó, vào tháng 12/2025, Lục quân Mỹ đã tiết lộ một biến thể Patriot thế hệ mới sẽ có khả năng đánh chặn các mục tiêu không nằm trực diện trước bệ phóng. Đây được xem là bước thay đổi quan trọng bởi các phiên bản Patriot hiện tại chỉ có thể tác chiến trong phạm vi khoảng 120 độ.

Trong khi đó, các hệ thống phòng không do Liên Xô, Nga, Trung Quốc và Triều Tiên phát triển từ lâu đã sở hữu khả năng bao quát mục tiêu 360 độ.

Bài học từ chiến trường Ukraine

Nhu cầu nâng cấp Patriot ngày càng trở nên cấp thiết khi cuộc xung đột Nga - Ukraine cho thấy những hạn chế rõ rệt của hệ thống này trước các loại tên lửa hiện đại.

Nhiều loại tên lửa Nga đã thể hiện khả năng cơ động phức tạp trên quỹ đạo bay, cho phép chúng tiếp cận mục tiêu từ những hướng nằm ngoài vùng tác chiến hiệu quả của Patriot. Điều này không chỉ gây nguy hiểm cho chính các tổ hợp Patriot mà còn đe dọa những mục tiêu được hệ thống bảo vệ.

Từ đầu năm 2024, quân đội Nga đã sử dụng rộng rãi tên lửa đạn đạo Iskander-M trong các cuộc tấn công nhằm vào các tổ hợp Patriot do Ukraine triển khai. Các nguồn tin phương Tây và Ukraine nhiều lần đề cập đến những khó khăn mà Patriot gặp phải khi đối phó với loại tên lửa có khả năng cơ động cao này.

Những vấn đề trên được Washington đánh giá là đặc biệt đáng quan tâm, nhất là trong bối cảnh các đối thủ tiềm tàng như Trung Quốc và Triều Tiên đang sở hữu nhiều loại tên lửa chiến thuật được đánh giá có trình độ công nghệ rất cao.

Hệ thống dẫn đường mới giúp Patriot 'bắn ngược'

Hợp đồng mới bao gồm việc phát triển và thử nghiệm Hệ thống phóng tên lửa tăng cường phân đoạn dạng container (MSECL), cùng Hệ thống dẫn đường đánh chặn từ xa 360 độ (RIG-360).

Ngoài các cuộc thử nghiệm bay và mô phỏng kỹ thuật, Lockheed Martin cũng sẽ sản xuất ba cụm tích hợp RIG-360 hoàn chỉnh.

Trong gói nâng cấp này, RIG-360 được xem là thành phần quan trọng nhất. Hệ thống hoạt động như một thiết bị liên lạc và dẫn hướng tên lửa bán cầu được điều khiển bằng phần mềm, cho phép tên lửa Patriot tiếp nhận dữ liệu mục tiêu và thực hiện đánh chặn ngoài khu vực quan sát trực tiếp của radar AN/MPQ-65.

Nhờ đó, Patriot lần đầu tiên có thể thực hiện các đòn đánh vào mục tiêu xuất hiện phía sau hoặc bên sườn trận địa, điều vốn là điểm yếu cố hữu của hệ thống trong nhiều thập kỷ.

Patriot vẫn còn những hạn chế lớn

Dù được nâng cấp, Patriot vẫn được cho là sẽ tiếp tục đối mặt với một số bất lợi so với các hệ thống phòng không hiện đại khác như S-400 của Nga. Một trong những hạn chế đáng chú ý là Patriot chủ yếu dựa vào một radar điều khiển hỏa lực duy nhất. Trong khi đó, S-400 sử dụng nhiều loại radar chuyên biệt khác nhau để đảm nhiệm các nhiệm vụ phát hiện, theo dõi và dẫn bắn.

Điều này ảnh hưởng đến khả năng nhận thức tình huống của Patriot, đặc biệt ở những khu vực nằm ngoài vùng quan sát tối ưu. Đồng thời, việc phụ thuộc vào một radar chính cũng khiến hệ thống dễ bị ảnh hưởng nếu radar bị phát hiện hoặc tấn công.

Song song với việc nâng cấp bệ phóng, Lục quân Mỹ cũng đang phát triển thế hệ tên lửa đánh chặn mới dành cho Patriot.

Trung tá Steven Moebes, Giám đốc Chương trình Tên lửa Đánh chặn Cấp thấp của Lục quân Mỹ cho biết, chương trình sẽ được khởi động trong năm nay với mục tiêu tạo ra loại tên lửa có tầm bắn xa hơn và khả năng hoạt động ở độ cao lớn hơn. Theo ông Moebes, các mô phỏng kỹ thuật số hiện nay cho thấy tên lửa mới có thể thực hiện khả năng được gọi là "bắn qua vai".

Bên cạnh các vấn đề kỹ thuật, hiệu quả tác chiến thực tế của Patriot vẫn là chủ đề gây tranh luận. Các đoạn video xuất hiện trong cuộc xung đột Mỹ - Iran bắt đầu từ ngày 28/2 đã làm dấy lên thêm nhiều câu hỏi về khả năng đánh chặn của hệ thống này. Một số hình ảnh cho thấy Patriot gặp khó khăn trong việc đối phó với các đợt tấn công bằng tên lửa tầm ngắn tương đối đơn giản.

Trong một số trường hợp, các vụ phóng đánh chặn không thành công được cho là đã dẫn tới thiệt hại ngoài ý muốn và gây thương vong.