Mỹ thay đổi 'luật chơi', doanh nghiệp Việt làm gì để giữ thị phần?

Nhóm hàng chủ lực phải cạnh tranh khốc liệt

Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài diễn ra ngày 12/3, ông Đỗ Ngọc Hưng - Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Mỹ đã phân tích những "luật chơi" mới của Mỹ mà doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt lưu tâm.

Theo ông Hưng, Mỹ tiếp tục là thị trường mục tiêu hàng đầu đối với nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, nhưng cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu thị trường ngày càng cao.

Với ngành thủy sản, Việt Nam đang giữ vị trí nhà cung cấp quan trọng thứ 6 tại Mỹ với mức tăng trưởng 6,62% trong năm qua. Tuy nhiên, thị trường đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh sang các sản phẩm chế biến sâu.

"Yêu cầu về tính bền vững và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, không còn dừng lại ở mức khuyến khích mà đã trở thành rào cản bắt buộc", ông Hưng cảnh báo.

Tương tự, ngành giày dép dù giữ vị trí thứ hai sau Trung Quốc nhờ mẫu mã đổi mới, nhưng đang đứng trước áp lực xanh hóa từ người tiêu dùng Mỹ. Ngành dệt may cũng đối mặt với sự cạnh tranh trực tiếp từ các đối thủ có chi phí logistics thấp hoặc vị trí địa lý thuận lợi như Mexico, Bangladesh và Campuchia.

Môi trường chính sách tại Mỹ đang trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Bên cạnh thuế quan, Mỹ tăng cường sử dụng các công cụ phi thuế quan như quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU), lao động cưỡng bức và Đạo luật Bảo vệ Thú biển.

Ông Đỗ Ngọc Hưng - Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Mỹ.

Đặc biệt, việc thực thi Đạo luật chống lao động cưỡng bức (UFLPA) là yêu cầu mang tính sống còn. Dù số vụ hàng hóa Việt Nam bị giữ lại đang giảm dần, nhưng ông Hưng nhấn mạnh: "Doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh về giá mà còn phải cạnh tranh bằng năng lực tuân thủ, hệ thống dữ liệu hồ sơ và mức độ minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng".

Gần đây nhất, kết luận sơ bộ vụ điều tra chống bán phá giá sản phẩm gỗ dán với mức thuế tạm thời hơn 100% là lời nhắc nhở về nguy cơ phòng vệ thương mại luôn hiện hữu đối với các mặt hàng có tăng trưởng "nóng".

Trong khi đó, xung đột đang diễn ra tại Trung Đông không chỉ gây gián đoạn các tuyến vận tải chiến lược mà còn làm tăng cước phí logistics, kéo dài thời gian giao hàng và bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu. Bất ổn năng lượng dẫn đến áp lực lạm phát tại Mỹ, khiến sức mua và hành vi tiêu dùng thay đổi.

"Từ góc độ xúc tiến thương mại, yếu tố xăng dầu, vận tải và xung đột khu vực Trung Đông cần được coi là một biến số mới trong xây dựng kế hoạch thị trường. Các chương trình xúc tiến, kết nối giao thương, báo giá, đàm phán hợp đồng và phương án giao hàng đều cần tính đến khả năng biến động cước phí, thời gian vận chuyển và rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng", ông Hưng chia sẻ.

Chuyển đổi tư duy để giữ thị phần

Phân tích về khó khăn của doanh nghiệp Việt, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Mỹ cho biết, khó khăn của doanh nghiệp nội địa tại thị trường Mỹ hiện nay không chỉ là khó khăn về giá cả hay tiếp cận thị trường, mà còn là khó khăn về năng lực tuân thủ và quản trị rủi ro.

"Qua theo dõi thực tiễn và trao đổi với doanh nghiệp, có thể thấy một số khó khăn nổi bật gồm: biến động chính sách thuế quan; yêu cầu kỹ thuật, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu về môi trường ngày càng cao; áp lực từ các chuẩn mực về bền vững, lao động, chuỗi cung ứng; khó khăn trong đáp ứng đơn hàng lớn hoặc đơn hàng chất lượng cao; cũng như xu hướng gia tăng tranh chấp thương mại hoặc lừa đảo hợp đồng", ông Hưng nêu.

Vấn đề của doanh nghiệp hiện nay không còn là "vào được thị trường" mà là "duy trì và mở rộng thị phần" trong điều kiện tiêu chuẩn ngày càng cao.

Do đó, ông Hưng đề xuất xây dựng kế hoạch xúc tiến dựa trên diễn biến chính sách thuế quan, hải quan và các tiêu chuẩn xanh của Mỹ. Ưu tiên các hội chợ chuyên ngành lớn nhưng cần chuẩn bị kỹ khả năng theo đuổi đơn hàng và phương án xử lý rủi ro sau sự kiện. Gắn xúc tiến xuất khẩu với nhập khẩu nguyên phụ liệu, máy móc công nghệ cao từ Mỹ để phục vụ sản xuất trong nước.

"Doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư cho hệ thống quản trị nội bộ, quản lý chuỗi cung ứng, dữ liệu nguyên liệu, hồ sơ xuất xứ, tiêu chuẩn lao động, môi trường và bộ hồ sơ phản hồi khi bị yêu cầu kiểm tra. Đây là điều kiện để giữ được uy tín, giảm rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh thực chất tại thị trường Mỹ", ông Hưng khuyến nghị.

Về phía cơ quan quản lý và Thương vụ, cần tiếp tục đẩy mạnh cung cấp thông tin thị trường chuyên sâu, cảnh báo sớm các thay đổi chính sách, các vụ việc điều tra và các yêu cầu kỹ thuật mới thông qua hệ thống dữ liệu, hội thảo, tọa đàm và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp.

"Mỹ vẫn là thị trường chiến lược nhưng đang thay đổi rất nhanh. Lợi thế cạnh tranh sắp tới sẽ không nằm ở giá rẻ hay sản xuất số lượng lớn, mà phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các biến động của môi trường thương mại quốc tế và minh bạch hóa chuỗi cung ứng toàn cầu", ông Hưng nhấn mạnh.

Thu An