Nghệ thuật vì môi trường

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh” diễn ra tại Nghệ An. Ảnh: BTC

Khi môi trường trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo

Nhiều nghệ sĩ, đơn vị sản xuất chương trình nghệ thuật ở Việt Nam đã chủ động đưa các thông điệp môi trường vào sáng tạo nghệ thuật. Các triển lãm tranh từ vật liệu tái chế, dự án nghệ thuật cộng đồng về giảm thiểu rác thải nhựa, những tác phẩm nhiếp ảnh phản ánh vẻ đẹp của thiên nhiên Việt Nam hay các chương trình biểu diễn hướng tới lối sống xanh ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong đời sống văn hóa.

Điển hình như cuối tuần qua tại Hà Nội, đã diễn ra chương trình nghệ thuật hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới với chủ đề “Hành động về khí hậu” do Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam tổ chức.

Đây không đơn thuần là một chương trình biểu diễn nghệ thuật mà còn là hoạt động truyền thông giàu tính sáng tạo nhằm hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới và Tháng hành động vì môi trường năm 2026. Chương trình được dàn dựng theo hình thức nghệ thuật tổng hợp, kết hợp âm nhạc, múa đương đại, nghệ thuật thị giác cùng công nghệ sân khấu hiện đại để phản ánh mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên.

Cũng trong dịp này, chương trình “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh” diễn ra tại Nghệ An, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức. Âm nhạc, ánh sáng và nghệ thuật trình diễn được kết hợp hài hòa, tạo nên không gian giàu cảm xúc, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của biển, tài nguyên thiên nhiên và phát triển xanh. Những chương trình như vậy không chỉ hướng đến giá trị giải trí mà còn mang trong mình sứ mệnh xã hội rõ ràng. Khán giả vừa được thưởng thức nghệ thuật, vừa được truyền cảm hứng để suy nghĩ và hành động vì môi trường.

Không chỉ hiện diện trên sân khấu, các vấn đề môi trường còn trở thành nguồn cảm hứng trong sáng tác văn học đương đại. Thời gian gần đây, nhiều cây bút đã dành sự quan tâm đặc biệt đến đề tài sinh thái và mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Trong các tác phẩm, thiên nhiên không còn là phông nền cho câu chuyện mà được đặt ở vị trí trung tâm. Qua phản chiếu những tổn thương của môi trường sống cũng như những cảnh báo về cuộc khủng hoảng sinh thái đang ngày càng hiện hữu.

Lan tỏa ý thức xanh từ cảm xúc đến hành động

Trong cuộc chiến bảo vệ môi trường, thay đổi nhận thức luôn là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất. Từ nhận thức đến hành động là một hành trình không ngắn, nhưng nghệ thuật có khả năng khơi mở những thay đổi từ bên trong mỗi cá nhân. Khi cảm xúc được đánh thức, con người dễ dàng hình thành ý thức và chuyển hóa thành hành động cụ thể trong cuộc sống hằng ngày.

Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Đào tạo và Môi trường (Bộ VHTTDL) Đặng Hà Việt cho rằng: Văn hóa và nghệ thuật không chỉ có chức năng sáng tạo và thưởng thức mà còn mang sứ mệnh đánh thức cảm xúc, lan tỏa nhận thức và truyền cảm hứng hành động trong cộng đồng. Những người làm công tác văn hóa, thể thao và du lịch, đặc biệt là các nghệ sĩ và vận động viên, tiếp tục phát huy vai trò, sức ảnh hưởng và trách nhiệm xã hội của mình để lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa tinh thần sống xanh, tiêu dùng bền vững, yêu thiên nhiên và chung tay bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng hình ảnh đất nước Việt Nam xanh, văn minh, thân thiện và phát triển bền vững.

Còn theo PGS.TS Bùi Thị An - Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng (thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam – VUSTA) cho rằng, văn hóa nghệ thuật có vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Thông qua điện ảnh, âm nhạc, văn học hay các loại hình nghệ thuật khác, những thông điệp về môi trường có thể chạm đến cảm xúc của công chúng một cách tự nhiên và sâu sắc. Từ đó góp phần thay đổi hành vi và thúc đẩy những hành động thiết thực vì môi trường.

Theo bà An, để phát huy hiệu quả hơn nữa, văn hóa nghệ thuật cần bám sát thực tiễn, phản ánh đúng những vấn đề môi trường đang đặt ra trong đời sống. Từ thực tiễn đó, các văn nghệ sĩ có thể sáng tạo nên những tác phẩm giàu giá trị nhân văn, vừa phản ánh hiện trạng, vừa gợi mở các giải pháp, giúp cộng đồng hiểu rõ trách nhiệm của mình và tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường.

Trong bối cảnh các thách thức môi trường ngày càng gia tăng, nghệ thuật đang khẳng định vai trò là kênh truyền tải hiệu quả những thông điệp về phát triển bền vững. Bằng ngôn ngữ giàu cảm xúc, nghệ thuật không chỉ phản ánh thực trạng mà còn góp phần nâng cao nhận thức, lan tỏa trách nhiệm cộng đồng và truyền cảm hứng hành động vì một tương lai xanh.