Người Mỹ đang sống trong nền kinh tế 'hạng phổ thông đặc biệt'

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Trong vài năm qua, “K-shaped” - nền kinh tế phân hóa theo hình chữ K - là một trong những cách diễn đạt được sử dụng nhiều nhất để mô tả bức tranh kinh tế Mỹ.

Các CEO, nhà kinh tế và nhà lập pháp thường dùng hình ảnh chữ K để mô tả sự phân hóa ngày càng rõ trong nền kinh tế Mỹ, nơi nhóm khá giả tiếp tục đi lên, trong khi nhóm thu nhập thấp chịu nhiều sức ép hơn.

Tuy nhiên, ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy tình hình phân phối thu nhập tại Mỹ không hoàn toàn đi theo mô hình chữ K. Vì vậy, cách diễn giải này có thể chưa đủ để mô tả bức tranh kinh tế Mỹ hiện nay.

"HẠNG PHỔ THÔNG ĐẶC BIỆT"

Theo một số chuyên gia, bức tranh kinh tế Mỹ hiện nay có thể được mô tả sát hơn bằng một khái niệm mới: nền kinh tế “hạng phổ thông đặc biệt”.

Theo lập luận của nhóm này, nhiều người Mỹ giờ đây không còn ở “hạng phổ thông cơ bản” - cách nói ẩn dụ cho cuộc sống chật vật, ít lựa chọn - mà đã bước lên một bậc cao hơn. Họ có đủ khả năng chi trả cho những chuyến bay thoải mái hơn, thực phẩm chất lượng hơn và các trải nghiệm cao cấp hơn. Tuy nhiên, họ vẫn chưa thể vươn tới “hạng” tiếp theo, gắn với những mục tiêu lớn hơn như sở hữu nhà và nghỉ hưu an toàn.

Điều này lý giải vì sao ngày càng nhiều người Mỹ có thu nhập cao hơn mức trung lưu thông thường, thậm chí sở hữu tài sản triệu USD, nhưng vẫn cảm thấy bị tụt lại phía sau. Họ có thể chi trả cho các dịch vụ và trải nghiệm tốt hơn trong đời sống hàng ngày, nhưng những mục tiêu lớn vốn được xem là chuẩn mực của đời sống trung lưu tại Mỹ, như mua nhà và nghỉ hưu an toàn, lại ngày càng xa tầm với.

Khả năng nghỉ hưu thoải mái như thế hệ Baby Boomer - nhóm sinh ra trong giai đoạn bùng nổ dân số sau Thế chiến thứ hai và hiện nắm giữ lượng tài sản lớn hơn nhiều so với các thế hệ trẻ - cũng ngày càng trở nên bấp bênh.

Vì vậy, thay vì dành tiền cho những mục tiêu lớn ngày càng khó đạt được như mua nhà, nhiều người tiêu dùng Mỹ chuyển sang “nâng cấp” cuộc sống ở những khoản chi nhỏ hơn và vừa khả năng hơn. Họ dùng phần thu nhập tăng thêm để chi cho các tiện ích, dịch vụ và trải nghiệm dễ tiếp cận hơn, từ chỗ ngồi thoải mái hơn trên máy bay đến thực phẩm tốt hơn hoặc các hoạt động giải trí.

Xu hướng này đang gây sức ép lên những doanh nghiệp cạnh tranh chủ yếu bằng giá rẻ, như hãng hàng không Spirit Airlines và chuỗi bán lẻ Dollar General. Ngược lại, những doanh nghiệp được người tiêu dùng nhìn nhận là có chất lượng hoặc giá trị tốt hơn, như tập đoàn bán lẻ Walmart và hãng hàng không United Airlines, lại hưởng lợi.

Trong ngành hàng không, sự dịch chuyển này thể hiện khá rõ. Năm ngoái, hai hãng Delta và United chiếm hơn 90% lợi nhuận của toàn ngành hàng không Mỹ, khi nhiều hành khách sẵn sàng trả thêm để có dịch vụ tốt hơn.

“Nhiều người vội cho rằng người tiêu dùng Mỹ đã kiệt sức, nhưng thực tế họ vẫn tiếp tục chi tiêu. Việc quy tất cả hiện tượng này vào mô hình nền kinh tế hình chữ K là cách giải thích đơn giản nhưng không đầy đủ”, ông Simeon Siegel, nhà phân tích bán lẻ tại công ty Guggenheim Partners, nhận xét với kênh CNN.

NÂNG CẤP CHI TIÊU

Theo một nghiên cứu gần đây của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), tỷ lệ các gia đình thuộc nhóm trung lưu trên - tức nhóm có thu nhập cao hơn tầng lớp trung lưu thông thường nhưng chưa thuộc nhóm giàu nhất - đã tăng từ 10% vào năm 1979 lên 31% vào năm 2024.

Tỷ trọng thu nhập của nhóm này trong toàn nền kinh tế cũng tăng gấp đôi. Nghiên cứu của AEI định nghĩa nhóm trung lưu trên là các gia đình 3 người có thu nhập từ 133.000-400.000 USD mỗi năm. Trong khi đó, tỷ lệ các gia đình thuộc nhóm nghèo và trung lưu dưới đã giảm trong 5 thập kỷ qua.

“Nhìn chung, thu nhập của các hộ gia đình Mỹ đã tăng lên ở tất cả các nhóm”, ông Scott Winship, nhà nghiên cứu cấp cao tại AEI và là đồng tác giả nghiên cứu, cho biết. Theo ông, xu hướng này cho thấy nhận định rằng tầng lớp trung lưu Mỹ đang bị bào mòn từ bên trong có thể chưa phản ánh đầy đủ thực tế.

Tuy nhiên, thu nhập cao hơn không đồng nghĩa nhiều người Mỹ có thể đạt được những mục tiêu lớn trong đời sống trung lưu, đặc biệt là mua nhà. Với nhiều người trẻ, giấc mơ sở hữu nhà ngày càng xa tầm với. Gần 40% người Mỹ hiện không sở hữu nhà, nên họ không được hưởng lợi từ đà tăng mạnh của giá nhà sau đại dịch Covid-19. Giá nhà tại Mỹ hiện cao gấp khoảng 5 lần thu nhập trung vị của hộ gia đình nước này, khiến việc mua nhà ngày càng xa tầm với.

Vì vậy, những người mới gia nhập nhóm trung lưu trên đang dùng phần thu nhập tăng thêm cho các khoản chi trong tầm với hơn. Khi việc mua nhà ngày càng khó, họ chuyển sang chi nhiều hơn cho du lịch, hòa nhạc và các hoạt động giải trí. Đây là điểm nổi bật của nền kinh tế “hạng phổ thông đặc biệt”.

Dữ liệu tháng 4/2026 cũng cho thấy người tiêu dùng Mỹ vẫn duy trì sức chi tiêu, đánh dấu tháng tăng thứ ba liên tiếp nhờ thị trường lao động vững chắc và tiền hoàn thuế.

“Người tiêu dùng Mỹ vẫn tiếp tục chi tiêu và vẫn có việc làm. Tới một thời điểm nào đó, khi áp lực lạm phát dịu xuống, mức độ phân hóa giữa các nhóm thu nhập theo hình chữ K trong nền kinh tế có thể bắt đầu giảm bớt”, ông Anthony Saglimbene, chiến lược gia trưởng về thị trường tại công ty dịch vụ tài chính Ameriprise Financial, viết trong một báo cáo gửi khách hàng tuần trước.

Theo một khảo sát gần đây của ngân hàng Bank of America, mùa du lịch hè năm nay tại Mỹ được dự báo sôi động hơn 2 mùa hè trước. Chỉ khoảng 10% người tham gia khảo sát cho biết họ đang cân nhắc hủy chuyến vì giá xăng cao.

Nhóm người tiêu dùng đang có điều kiện tài chính tốt hơn cũng nâng cấp lựa chọn trong nhiều lĩnh vực, từ hàng không, bán lẻ đến nhà hàng.

Ông Chris Nassetta, CEO tập đoàn khách sạn Hilton Chris Nassetta gần đây dự báo kinh tế Mỹ có thể chuyển sang giai đoạn “hình chữ C” trong vài năm tới.

“Chi tiêu của người tiêu dùng sẽ bớt phân hóa hơn giữa các nhóm thu nhập, thay vì tiếp tục đi theo mô hình chữ K - nhóm khá giả chi tiêu mạnh hơn, còn nhóm thu nhập thấp chịu nhiều sức ép hơn. Chúng ta sẽ sớm chứng kiến sự hội tụ này”, ông Nassetta dự báo.