Người tâm huyết với văn hóa Mường

Bà Quách Thị Đa (giữa) ở thôn Đồng Lão, xã Cẩm Thủy luôn tâm huyết với bản sắc văn hóa Mường.

Đến thôn Đồng Đa, hỏi thăm nhà bà Quách Thị Đa, ai cũng biết và tận tình chỉ đường cho chúng tôi. Thấy khách vào nhà, bà tạm gác công việc, niềm nở đón tiếp. Vừa rót nước, bà vừa kể cho chúng tôi nghe về tình yêu sâu sắc dành cho nghệ thuật trình diễn cồng chiêng. Qua câu chuyện, chúng tôi được biết bà sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống văn hóa. Cha bà là cụ Quách Văn Cơ - một trong những người đặt nền móng và đóng góp to lớn cho phong trào cồng chiêng tại huyện Cẩm Thủy cũ. Được theo cha đi biểu diễn và truyền dạy cách đánh cồng chiêng từ thuở ấu thơ, âm vang cồng chiêng đã sớm thấm sâu vào tâm hồn bà.

Sau khi tốt nghiệp THPT năm 1977, bà Đa trúng tuyển vào Trường Trung học Văn hóa Nghệ thuật Thanh Hóa. Hoàn thành chương trình học, bà được phân công công tác tại Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Cẩm Thủy. Tại đây, bà có nhiều cơ hội truyền dạy nghệ thuật trình diễn cồng chiêng cho thế hệ trẻ tại các xã. Hằng tuần, tranh thủ thời gian nghỉ, bà chủ động tìm đến nhiều thôn để dạy người dân cách đánh cồng chiêng. Bằng sự kiên trì và tâm huyết, bà trực tiếp hướng dẫn cách cầm dùi, cảm nhận nhịp điệu và phối hợp thanh âm cho nhiều người dân. Đến nay, bà đã đào tạo được hơn 200 học trò, trong đó nhiều người trở thành “hạt nhân” văn hóa tiêu biểu, có nhiều đóng góp thúc đẩy phong trào văn nghệ quần chúng phát triển. Bên cạnh đó, bà Đa còn dành nhiều tâm huyết truyền dạy kỹ thuật đánh cồng chiêng cho các câu lạc bộ thuộc xã Cẩm Thạch, Cẩm Tú, Cẩm Thủy... giúp các đội thi tham gia hội diễn trong và ngoài tỉnh đạt thành tích cao.

Năm 2015, dù được nghỉ chế độ hưu trí theo quy định của Nhà nước, bà Quách Thị Đa vẫn tiếp tục cống hiến cho công tác văn hóa tại địa phương. Bà đã dành nhiều thời gian, công sức để truyền dạy nghệ thuật đánh cồng chiêng cho thế hệ trẻ.

Chị Quách Thị Tuyết, thôn Đồng Lão (Cẩm Ngọc) - một trong những người được bà Đa truyền dạy cách đánh cồng chiêng, cho biết: "Được sự chỉ bảo tận tình của bà Đa, tôi đã biết đánh chiêng. Mỗi khi được hòa mình vào tiếng chiêng, nghe những âm thanh lúc trầm bổng, lúc rộn rã, tôi lại thấy lòng mình rộn ràng và thêm yêu bản sắc dân tộc. Tôi sẽ cố gắng luyện tập thật tốt, tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ của thôn để không phụ công sức chỉ dạy của bà".

Hiện nay, ở độ tuổi gần 70, bà Đa vẫn luôn nhiệt tình tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ ở địa phương và truyền dạy lại cho lớp trẻ trong xã. Trong đó, bà tích cực tham gia Câu lạc bộ cồng chiêng thôn Đồng Lão, truyền dạy cách đánh cồng chiêng, các làn điệu dân ca, hát ru và dàn dựng nhiều tiết mục văn nghệ để câu lạc bộ phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương và tham gia các hội thi, hội diễn.

“Tôi đã gắn bó với tiếng cồng, tiếng chiêng hơn nửa thế kỷ qua. Đối với tôi, tiếng cồng chiêng chính là linh hồn, là bản sắc văn hóa thiêng liêng mà cha ông đã dày công để lại. Vì vậy, còn sức khỏe tôi còn tham gia các hoạt động bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mường nói chung và trình diễn cồng chiêng nói riêng”, bà Quách Thị Đa chia sẻ.

Bà Phùng Thị Tuấn, Trưởng thôn Đồng Lão (xã Cẩm Ngọc) cho biết: "Mặc dù tuổi cao, sức khỏe đã yếu nhưng bà Đa luôn nhiệt tình với các công việc của tập thể, đặc biệt là các phong trào văn hóa, văn nghệ của địa phương. Dù ngày mưa hay ngày nắng, khi thôn Đồng Lão cần người hướng dẫn tập luyện các tiết mục, bà luôn vui vẻ hỗ trợ. Những việc làm ý nghĩa đó của bà đã góp phần quan trọng vào việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa Mường. Bà Đa là tấm gương sáng về tinh thần “tuổi cao chí càng cao” để mọi người học tập".