NHCSXH và hành trình xây dựng một định chế tài chính công vì dân

Chất lượng tín dụng chính sách xã hội ngày càng được nâng cao

NHCSXH chi nhánh TP. Hồ Chí Minh tiếp tục ổn định và phát triển, thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ chính trị được giao, ...

NHCSXH duy trì đà tăng trưởng, tiếp tục hỗ trợ hàng triệu hộ nghèo và đối tượng chính sách

Sáng 5/5, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) tổ chức giao ban trực tuyến toàn hệ thống nhằm đánh giá kết quả hoạt động ...

Tín dụng chính sách góp phần tạo sinh kế, nâng cao đời sống người dân

Nguồn vốn tín dụng chính sách góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân, đặc biệt ...

Công phá những “lõi nghèo”

“Gió Lào thổi rạc bờ tre

Chỉ nghe giọng nói đã nghe nhọc nhằn”.

Thế nhưng nỗi nhọc nhằn trong ngọn gió ngàn đời nay vẫn thổi mà nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi đúc rút trong bài thơ “Tiếng Nghệ” ấy không làm lòng người khô cạn mà trái lại, nó hun đúc nên sự điềm tĩnh, sâu sắc, bền bỉ và một khát vọng mãnh liệt vươn lên của người dân xứ Nghệ. Và khi dòng chảy tín dụng chính sách hòa vào cùng khát vọng ấy, bằng đôi bàn tay cần lao và trí tuệ, người dân đã chắt chiu từng mạch sống từ đất cằn sỏi đá để làm nên diện mạo mới cho những vùng quê từng nhiều năm lam lũ.

Theo con đường làng được cứng hóa bằng bê-tông, chúng tôi đến thăm bà Phan Thị Hạnh - 66 tuổi và chồng là Hoàng Văn Thụ - 67 tuổi ở xóm Chiến Thắng, xã Diễn Châu, Nghệ An. Ngồi trong căn nhà khang trang vừa được các con xây cho năm 2024 với giá trị 1,7 tỷ đồng, bà bảo đây là điều “trước đây trong mơ cũng chẳng dám nghĩ”.

Lấy chồng năm 1980, tài sản cha mẹ chồng chia cho vợ chồng bà vỏn vẹn 1 thúng gạo và 10 kg thóc giống cùng mảnh đất vườn nhỏ trơ cỏ mọc và 6 sào ruộng. “Đến tiền làm túp lều tranh cũng chẳng có, bà cô chồng thương cho vợ chồng tôi cái nhà tranh cũ mang về dựng lại”, bà kể.

Mặc dù nói đến Diễn Châu, ngay cả người Nghệ An cũng phải dành lời khen ngợi về tính hay lam hay làm, nhưng bà bảo “có bột mới gột nên hồ”. Đất ruộng ở vùng ven biển không thích hợp trồng lúa, thu hoạch chẳng được là bao, lại có tới 5 mặt con trong những năm đất nước còn bề bộn khó khăn, việc rau cháo qua ngày cũng trở nên chật vật. Bởi vậy, khi Ngân hàng phục vụ người nghèo ra đời (sau này là NHCSXH) đã mở ra một cánh cửa mới cho cuộc sống gia đình bà.

Bà không còn nhớ đã vay bao nhiêu vòng vốn từ đây. Những khoản vay 1 triệu, 2 triệu, rồi 5 triệu đồng chẳng thấm tháp so với người thành phố nhưng lại là “đầu cơ nghiệp” để vợ chồng bà bước qua gian khó, từ việc chuyển đổi trồng lúa sang rau màu đến mua bán gạo.

“2 giờ sáng, vợ chồng tôi đã dậy cắt rau gồng gánh lên chợ cách nhà hơn 20km để bán. Buổi trưa, lại ăn vội miếng cơm rồi tranh thủ mua thóc ở chợ quảy gánh nhanh về cho kịp xay giã thành gạo bán chợ chiều cho bà con trong xã. Nhà không có cối giã, cối xay, toàn tranh thủ mang sang nhà hàng xóm xay giã nhờ”, bà kể. Qua một vòng vốn có tiền tích lũy, bà bàn với chồng mua cái xe đạp về chở rau chở thóc. Rồi thêm vài vòng quay vốn, bà nuôi thêm con gà, con lợn cuộc sống lấy tiền cho con ăn học. Con trai đầu học Học viện Quân sự Nha Trang, nhà nước chu cấp 100%, vợ chồng bà mừng lắm. Những năm 2002 khi đứa con thứ 2 vào đại học, thì nỗi lo lấn át cả niềm vui bởi hai vợ chồng dù tần tảo sớm hôm cũng chỉ đủ ăn. Bởi vậy, biết được NHCSXH có chính sách cho vay học sinh sinh viên, bà là người đầu tiên trong xã tiếp cận vốn vay cho con đi học.

“4 đứa con sau của tôi được học đại học đều nhờ có nguồn vốn tín dụng học sinh sinh viên của Nhà nước. Con út của tôi ra trường được 8 năm”, bà kể. Cũng trong thời gian này, NHCSXH còn hỗ trợ ông bà vay vốn mua máy cày để đi cày thuê khắp vùng, nhờ đó có thêm nguồn nuôi con ăn học và tích lũy kinh tế. Năm 2021, gia đình bà đã trả hết nợ ngân hàng và thoát nghèo với một hành trình 25 năm có ngân hàng đồng hành hỗ trợ. Các con bà giờ đều có công ăn việc làm ổn định, gia đình đề huề góp cho ông bà 2 cháu ngoại, 4 cháu nội.

Không chỉ đồng hành với từng phận người, dòng vốn chính sách còn làm sống dậy những tiềm năng kinh tế trong cộng đồng, khơi mở những không gian phát triển mới cho các địa phương. Như ở thôn Tân An, xã Quỳnh Phú, Nghệ An, nguồn vốn tín dụng chính sách đã góp phần làm sống lại nghề nước mắm truyền thống tưởng như sắp mai một.

Ông Dương Hà Nam, Giám đốc HTX Dịch vụ muối Tân An cho biết, từng đứng trên bục giảng cấp 3, rồi bôn ba nhiều năm làm nghề vận chuyển hàng hóa đường sông, đường biển, đến năm 2000 ông trở về quê hương với vai trò trưởng thôn và nhận ra “kho báu” ngay trên chính mảnh đất quê mình: nghề làm nước mắm truyền thống. Tuy nhiên, ngày ấy 30% dân làng vẫn sống trong cảnh nghèo khó.

“Tôi sống từ thời bao cấp ăn khoai trừ bữa, lại bôn ba nhiều năm nên hiểu rất rõ giá trị của đồng vốn khi nó đến đúng lúc”, ông nói. Bởi vậy, ông đã ròng rã đi “gõ cửa” chính quyền, hội đoàn thể để tìm nguồn vốn ưu đãi cho bà con phát triển nghề. Nhưng câu trả lời ông nhận lại thường vẫn là “không có tiền”.

Khi nhận ra điểm nghẽn không chỉ nằm ở nguồn lực mà còn ở cách tiếp cận, ông đã trực tiếp lên huyện tìm gặp lãnh đạo phòng giao dịch NHCSXH, mời xuống tham quan mô hình sản xuất nước mắm của địa phương. Bằng sự quyết tâm và lý lẽ thuyết phục, ông trở thành người đầu tiên của làng nghề vay thành công 100 triệu đồng vốn giải quyết việc làm vào năm 2018.

Không dừng lại ở việc tìm cơ hội cho riêng mình, ông đảm nhận vai trò Tổ trưởng tổ Tiết kiệm và Vay vốn (TK&VV), trợ giúp việc tiếp cận vốn cho các hộ dân trong làng. Nếu những ngày đầu dân làng còn e dè khiến tổng dư nợ chưa đến 1 tỷ đồng, thì đến nay, chỉ riêng 2 tổ vay vốn trong xóm Tân An đã có tổng dư nợ lên đến hơn 7 tỷ đồng. Ông kể có những thời điểm, dư nợ tại thôn chiếm 30-50% dư nợ của cả xã An Hòa cũ. Từ đây, một chương mới cho sự phát triển của cả một làng nghề được mở ra khi nhà nhà sản xuất muối và nước mắm. Năm 2012, ông Nam đã tập hợp các hộ sản xuất trong làng hình thành HTX Dịch vụ muối và nước mắm Tân An. Ngày 4/10/2017, nhãn hiệu "Nước mắm truyền thống Tân An" chính thức ra đời dưới sự bảo hộ của Cục Sở hữu trí tuệ. Đây chính là nền móng vững chắc đảm bảo 80 hộ dân cùng phát triển, mỗi năm HTX sản xuất từ 500.000 đến 600.000 lít nước mắm. Và hơn cả là sự đổi thay đáng kinh ngạc về đời sống của bà con. Nhờ nghề làm nước mắm, khoảng 170 lượt hộ gia đình đã thoát khỏi cảnh đói nghèo, vươn lên có cuộc sống ổn định. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 30% xuống chỉ còn 0,03%. Không chỉ tiêu thụ trong nước, sản phẩm đã vươn tới các thị trường lân cận như Lào, Thái Lan, Trung Quốc và đang ấp ủ kế hoạch xuất khẩu chính ngạch sang châu Âu, châu Mỹ.

Tổng Giám đốc NHCSXH Dương Quyết Thắng thị sát việc triển khai các chương trình tín dụng chính sách xã hội tại địa phương

Góp phần xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng bao phủ toàn dân

Những câu chuyện của bà Hạnh và ông Nam không chỉ là minh chứng cho hiệu quả các chính sách tín dụng mà NHCSXH đã thực hiện, mà còn cho thấy hệ thống tín dụng chính sách xã hội ngày càng phủ rộng và sâu, “để không ai bị bỏ lại phía sau” vì thiếu vốn. Với sự tham mưu của NHCSXH từ sự “thấu hiểu lòng dân, tận tâm phục vụ”, gần dân, sát dân, từ 3 chương trình tín dụng ngày đầu thành lập đến nay, hệ thống cơ chế, chính sách tín dụng chính sách đang hoàn thiện theo hướng bao trùm, bền vững và luôn được bổ sung điều chỉnh linh hoạt theo nhu cầu của người yếu thế và yêu cầu phát triển của đất nước. Như năm 2025 hệ thống chính sách tín dụng bổ sung đối tượng cho vay là học sinh, sinh viên, học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán với mức vay tới 500 triệu đồng, lãi suất cho vay là 4,8%/năm, thấp hơn nhiều so với mặt bằng lãi suất thương mại góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho sự phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đặc biệt, NHCSXH không những là "cánh tay nối dài" của Chính phủ, địa phương triển khai tín dụng chính sách, mà còn trở thành một lực lượng phản ứng và thực thi chính sách nhanh, góp phần đảm bảo an sinh xã hội duy trì và thúc đẩy nhịp phát triển kinh tế của đất nước. Như trước diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19, NHCSXH đã tham mưu và triển khai hiệu quả các Nghị quyết số 43/2022/QH15, Nghị quyết số 11/NQ-CP. Tính đến cuối năm 2023, NHCSXH đã đưa Nghị quyết số 43/2022/QH15 đến 3.332.020 khách hàng, dư nợ giải ngân được hỗ trợ lãi suất đạt hơn 158.994,38 tỷ đồng với số tiền hỗ trợ lãi suất gần 2.993,89 tỷ đồng. Giải ngân các chính sách tín dụng ưu đãi theo Nghị quyết số 11/NQ-CP đến 31/12/2023 đạt 38.400 tỷ đồng, tăng 22.376 tỷ đồng so với năm 2022 với trên 615,6 nghìn lượt khách hàng được vay vốn, đạt 100% tổng quy mô chính sách được Quốc hội quyết nghị.

Hay như năm 2025 đối mặt với quãng thời gian nhiều thiên tai ảnh hưởng sâu sắc tới người nghèo và đối tượng chính sách, để khẩn trương khắc phục hậu quả sau bão số 11, 12, 13 và mưa lũ sau bão theo tinh thần Nghị quyết số 347/NĐ-CP và Nghị quyết số 380/NĐ-CP của Chính phủ, NHCSXH đã xây dựng phương án trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định giảm lãi suất 2% cho vay đối với khách hàng đang vay vốn NHCSXH tại 26 địa phương (miền Bắc và Trung Bộ từ Lâm Đồng trở ra) đối với khoản vay có dư nợ từ ngày 1/10/2025 đến hết ngày 31/12/2025. Tổng số tiền giảm lãi dự kiến 1.465 tỷ đồng, NHCSXH chủ động cân đối tài chính để thực hiện giảm lãi suất cho vay đối với khách hàng, không làm tăng kế hoạch cấp bù từ ngân sách Nhà nước năm 2025. Đồng thời, hướng dẫn các đơn vị trong hệ thống thực hiện giảm lãi suất cho vay đối với khách hàng vay vốn NHCSXH bị ảnh hưởng sau bão số 12 và bão số 13 ngay khi có Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Đồng thời NHCSXH cũng đã khơi tạo và kết nối các nguồn lực để tối ưu hóa và lan tỏa một chương trình tín dụng đầy tính nhân văn. Tính đến 31/12/2025, tổng nguồn vốn tín dụng chính sách đạt 422.950 tỷ đồng, trong đó nhận tiền gửi 2% của 4 tổ chức tín dụng Nhà nước chiếm tỷ trọng 34,4%. Vốn nhận ủy thác từ ngân sách địa phương chiếm tỷ trọng 15,5%. Tổng dư nợ tín dụng chính sách đạt 413.478 tỷ đồng, tăng 45.847 tỷ đồng với hơn 6,732 triệu hộ nghèo và các đối tượng chính sách còn dư nợ.

Sau 30 năm hoạt động, đến nay quy mô dư nợ của NHCSXH đã tăng 59 lần. Trong đó tín dụng phục vụ nhu cầu sản xuất, kinh doanh, tạo sinh kế và việc làm đạt 285.795 tỷ đồng, chiếm 69,1% tổng dư nợ. Tín dụng phục vụ đời sống, sinh hoạt như học sinh sinh viên, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, nhà ở cho hộ nghèo, nhà ở xã hội... đạt 127.683 tỷ đồng, chiếm 30,9% tổng dư nợ. Cơ cấu này cũng phản ánh rõ tín dụng chính sách ngày càng đi vào chiều sâu của đời sống kinh tế - xã hội không chỉ là giúp người dân có “cần câu”, mà còn phải giúp họ có những điều kiện sống tối thiểu để nâng chất lượng cuộc sống, nâng chất lượng nguồn nhân lực và tạo nền tảng phát triển dài hạn. Đồng thời làm sáng rõ thêm tính nhân văn một nhà nước Việt Nam của dân, do dân và vì hạnh phúc nhân dân; không hy sinh an sinh, tiến bộ, công bằng xã hội và môi trường để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần, mà ưu tiên nguồn lực, xây dựng các chính sách thiết thực, khả thi, hiệu quả cho xóa đói, giảm nghèo, "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Vốn tín dụng là điểm tựa khôi phục làng nghề nước mắm truyền thống

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định rõ: “Yêu cầu bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, an sinh xã hội, phúc lợi xã hội, an ninh xã hội và an ninh con người. Xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại, thích ứng linh hoạt, theo vòng đời và bao phủ toàn dân, toàn diện, lấy con người là trung tâm, nâng cao phúc lợi xã hội toàn dân; bảo đảm mọi người dân được tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ xã hội cơ bản, thiết yếu có chất lượng; ưu tiên các đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế và đối tượng trong khu vực phi chính thức, mở rộng tín dụng chính sách xã hội phù hợp điều kiện, trình độ phát triển của Việt Nam, "không để ai bị bỏ lại phía sau". Phấn đấu thực hiện mục tiêu đến năm 2030 cơ bản không còn hộ nghèo…”. Điều đó cho thấy, trong kiến trúc thể chế của giai đoạn phát triển mới, tín dụng chính sách là một cấu phần ổn định, lâu dài của hệ thống an sinh và phát triển bao trùm quốc gia.

Hòa trong dòng chảy ấy, NHCSXH xác định tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách tín dụng chính sách xã hội theo hướng đồng bộ với các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Chiến lược tài chính toàn diện và Chiến lược phát triển NHCSXH đến năm 2030. Mục tiêu là xây dựng NHCSXH trở thành một định chế tài chính công hiện đại, đủ khả năng tự chủ, hoạt động không vì lợi nhuận nhưng hiệu quả, chuyên nghiệp, tập trung phục vụ nhóm yếu thế và những lĩnh vực thị trường chưa thể đáp ứng hoặc chỉ đáp ứng được một phần.

Tuy nhiên, để tiếp tục triển khai có hiệu quả nguồn vốn tín dụng chính sách, đặc biệt là Chỉ thị 39/CT-TW cần có những giải pháp căn cơ đồng bộ cùng sự vào cuộc mạnh mẽ hơn nữa của cấp ủy, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị xã hội để nâng cao hơn nữa hiệu quả tín dụng chính sách xã hội; làm sâu sắc hơn các quan điểm, chủ trương, chính sách lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước ta về tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước, từng chính sách, trong suốt quá trình phát triển đất nước và từng địa phương.