Những vết rạn của 'gã khổng lồ' xe điện BYD

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, ánh hào quang ấy đang bị che mờ bởi những con số tài chính đầy trắc trở và những tranh cãi về phương thức quản lý chuỗi cung ứng, buộc giới đầu tư phải đặt dấu hỏi về tính bền vững của mô hình kinh doanh này.

TỪ THỜI KỲ "HOÀNG KIM" ĐẾN SỰ HẠ NHIỆT ĐỘT NGỘT

Khởi đầu vào năm 2023, hãng đã tạo dựng nền tảng vững chắc với doanh số 3,02 triệu xe, khẳng định vị thế thống trị tại thị trường Trung Quốc với trọng tâm là các dòng xe thuần điện (BEV). Bước sang năm 2024, BYD tạo nên bước ngoặt lịch sử khi doanh số vọt lên 4,27 triệu xe, tương đương mức tăng trưởng ấn tượng 41,3%. Trong giai đoạn này, sự linh hoạt trong chiến lược sản phẩm—đặc biệt là việc đẩy mạnh dòng xe hybrid (PHEV)—đã giúp hãng tối ưu hóa thị phần và nhanh chóng chạm mốc kỷ lục 10 triệu xe năng lượng mới xuất xưởng.

Giai đoạn 2023-2025 được coi là thời kỳ hoàng kim với sự thống trị tuyệt đối của BYD và BYD soán ngôi Tesla trên thị trường xe điện toàn cầu vào năm 2025

Đến năm 2025, BYD chính thức xác lập vị thế dẫn đầu toàn cầu khi đạt tổng doanh số 4,6 triệu xe, qua đó vượt qua Tesla để trở thành nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới. Điểm nhấn của năm này là sự bứt phá của hoạt động xuất khẩu với hơn 1 triệu xe ra thị trường quốc tế, minh chứng cho sức lan tỏa của thương hiệu.

Nhưng đến quý I/2026, "phép màu" này đã gặp rào cản lớn. Báo cáo tài chính quý I/2026 cho thấy doanh thu đạt 150,23 tỷ nhân dân tệ, giảm 11,8% so với cùng kỳ. Đặc biệt, lợi nhuận ròng chỉ đạt 4,08 tỷ nhân dân tệ, lao dốc tới 55,4% so với cùng kỳ năm ngoái, đây là mức thấp nhất kể từ năm 2022.

Năm 2026 khó khăn của BYD

Tình trạng này kéo dài qua cả doanh số bán hàng khi mà lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, BYD bán được 1,41 triệu xe, giảm 20,3% so với con số 1,76 triệu xe cùng kỳ năm 2025. Phải đến tháng 5/2026, hãng mới ghi nhận mức tăng trưởng dương đầu tiên sau 8 tháng sụt giảm, với 383.453 chiếc bán ra, con số này chỉ tăng vỏn vẹn 0,3% so với tháng 5/2025. Điều này cho thấy đà phục hồi của BYD còn rất mong manh.

Sự khó khăn hiện tại của BYD chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố ngoại cảnh. Thứ nhất là thị trường nội địa bão hòa bởi việc cắt giảm ưu đãi thuế NEV từ đầu năm 2026 của chính phủ Trung Quốc đã khiến nhu cầu mua sắm hạ nhiệt sau khi người tiêu dùng đã dồn lực mua xe vào cuối năm 2025.

Thứ hai là cuộc chiến giá cả khốc liệt; BYD buộc phải giảm giá sâu để duy trì thị phần, dẫn đến biên lợi nhuận gộp trong quý I/2026 bị kéo xuống còn 18,8%, giảm 1,26 điểm phần trăm so với năm trước.

Cuối cùng, rào cản thuế quan và sự giám sát chặt chẽ từ phương Tây đã làm gia tăng chi phí vận hành khi hãng phải chuyển dịch từ xuất khẩu đơn thuần sang xây dựng nhà máy nội địa tại các thị trường trọng điểm.

NGUYÊN NHÂN CHỦ QUAN VỚI ÁP LỰC TỪ CHIẾN LƯỢC BÀNH TRƯỚNG THỊ TRƯỜNG

Bên cạnh các yếu tố thị trường, chính các quyết định nội tại cũng tạo nên sức ép lớn. Chiến lược "phủ sóng" toàn cầu với mạng lưới logistics phức tạp của chính BYD đã làm phát sinh chi phí khổng lồ, khiến dòng tiền từ hoạt động kinh doanh trong quý I/2026 sụt giảm tới 67%.

BYD đang phát sinh chi phí khổng lồ vì mạng lưới logistic của mình

Đáng chú ý, để duy trì thanh khoản, BYD đã bị cáo buộc áp dụng các biện pháp "chèn ép" đối tác nhỏ trong chuỗi cung ứng. Cụ thể, BYD duy trì hệ thống thanh toán kéo dài thông qua hệ thống thanh toán nội bộ (thường được gọi là Dilian) thay vì tiền mặt, với thời hạn thanh toán có thể kéo dài tới hơn 120 ngày – cao hơn đáng kể so với mức trung bình 60 ngày của ngành. Điều này vô hình trung biến các nhà cung cấp nhỏ thành nguồn "tín dụng lãi suất 0%" cho tập đoàn.

Bên cạnh đó, việc chuyển giao gánh nặng tài chính thông qua sử dụng thương phiếu hoặc hối phiếu ngân hàng khiến nhiều nhà cung cấp phải chịu mức chiết khấu cao khi muốn rút tiền mặt sớm. Việc BYD ép các nhà cung cấp nhỏ cắt giảm giá thành (thậm chí lên tới 10% trong năm 2025) để đối phó với cuộc chiến giá cả đã đẩy nhiều doanh nghiệp đối tác cung cấp vật tư rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính.

Giới phân tích từng chỉ ra rằng việc sử dụng các công cụ tài chính chuỗi cung ứng đã giúp BYD che giấu một phần nợ thực tế. Những khoản "phải trả khác" này thực chất là gánh nặng tài chính mà hãng đã đẩy sang vai các đối tác nhỏ và trung bình để duy trì vẻ ngoài tăng trưởng mạnh mẽ.

Dữ liệu tháng 5/2026 cho thấy "gã khổng lồ" đang cố gắng lấy lại nhịp độ, nhưng giai đoạn tăng trưởng dễ dàng đã thực sự kết thúc. Để vượt qua giai đoạn này, BYD không chỉ cần duy trì vị thế cạnh tranh bằng công nghệ lõi như sạc siêu nhanh, mà còn cần một chiến lược quản trị chuỗi cung ứng minh bạch và công bằng hơn.

Một đế chế muốn đứng vững trên đỉnh cao không chỉ cần quy mô, mà còn cần sự bền bỉ của những con số lợi nhuận thực chất và sự đồng hành lành mạnh từ chính các đối tác trong hệ sinh thái của mình – điều mà BYD sẽ phải tìm lời giải trong nửa cuối năm 2026.

Tổng hợp theo: The Economist, Ecomotors News, Taipei Times, BNN Bloomberg