Phổ biến, quán triệt các nội dung cơ bản của Luật Thủ đô

Dự Hội nghị có đại diện các Bộ, cơ quan ngang Bộ; UBND TP Hà Nội; các sở, ngành của TP Hà Nội; các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; và các chuyên gia, nhà khoa học.

Phát biểu khai mạc, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL Nguyễn Quốc Hoàn cho biết, Luật Thủ đô được Quốc hội thông qua với nhiều cơ chế, chính sách mới, đặc thù, vượt trội nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý quan trọng cho xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới.

Nhấn mạnh một điểm rất đặc biệt của Luật Thủ đô so với tất cả các luật khác là việc phân quyền mạnh mẽ cho TP Hà Nội, ông Nguyễn Quốc Hoàn cũng chỉ rõ, việc phân quyền cho Thủ đô đều xác định nguyên tắc kiểm soát quyền lực và thực hiện cơ chế giám sát đối với HĐND, UBND TP Hà Nội khi thực hiện các quyền được Luật Thủ đô giao cho.

Trên tinh thần đó, Hội nghị được tổ chức nhằm quán triệt, giới thiệu những nội dung cơ bản, những điểm mới quan trọng của Luật cũng như trách nhiệm của các cơ quan trong việc triển khai thi hành Luật. Qua đó, bảo đảm việc triển khai thi hành Luật được đồng bộ, thống nhất, hiệu quả ngay từ khi Luật có hiệu lực thi hành.

Tại Hội nghị, các đại biểu đã được nghe ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng, Vụ Công tác xây dựng VBQPPL, Bộ Tư pháp giới thiệu những điểm mới và nội dung cơ bản của Luật Thủ đô; bà Bùi Thu Hằng, Trưởng phòng Phòng Công tác Pháp chế và Chính sách pháp luật, Vụ Công tác xây dựng VBQPPL giới thiệu về Kế hoạch triển khai thi hành Luật.

Ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng, Vụ Công tác xây dựng VBQPPL, Bộ Tư pháp giới thiệu những điểm mới và nội dung cơ bản của Luật Thủ đô tại Hội nghị.

Các ý kiến tại Hội nghị nhấn mạnh, với những cơ chế, chính sách đặc thù mang tính đột phá, Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 được kỳ vọng sẽ mở ra giai đoạn phát triển mới cho Hà Nội, xây dựng Thủ đô trở thành đô thị văn minh, hiện đại, xanh, thông minh, có sức cạnh tranh cao trong khu vực và quốc tế; thực sự xứng đáng là trung tâm đầu não chính trị – hành chính quốc gia, trái tim của cả nước và động lực phát triển của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Trong đó, một trong những điểm mới có ý nghĩa nền tảng của Luật Thủ đô là việc khẳng định rõ địa vị pháp lý đặc thù của Luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây không chỉ là sự kế thừa các quy định trước đây mà còn là bước phát triển mới về tư duy lập pháp, phản ánh yêu cầu xây dựng một cơ chế thể chế đặc biệt cho Thủ đô Hà Nội.

Theo tinh thần của Luật, Luật Thủ đô là luật có tính chất đặc thù, được ưu tiên áp dụng trong trường hợp có quy định khác với luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề liên quan đến Thủ đô. Quy định này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội có thể vận hành các cơ chế, chính sách vượt trội phù hợp với vị trí, vai trò và yêu cầu phát triển đặc biệt.

Bà Bùi Thu Hằng, Trưởng phòng Phòng Công tác Pháp chế và Chính sách pháp luật, Vụ Công tác xây dựng VBQPPL giới thiệu về Kế hoạch triển khai thi hành Luật.

Một điểm rất mới của Luật là trao quyền cho HĐND TP Hà Nội được chủ động quyết định áp dụng cơ chế, chính sách thuận lợi hơn cho phát triển Thủ đô trong trường hợp các luật, nghị quyết được ban hành sau có quy định khác với Luật Thủ đô. Đây là bước tiến lớn về tư duy phân quyền lập pháp, đồng thời tạo “không gian pháp lý mở” cho Hà Nội chủ động thích ứng với yêu cầu thực tiễn phát triển. Quy định này cũng góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn pháp luật và nâng cao tính ổn định của cơ chế đặc thù dành cho Thủ đô.

Một trong những nội dung có tính đột phá lớn nhất của Luật Thủ đô là việc thiết lập cơ chế phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền TP Hà Nội. Theo quy định tại Luật, Hà Nội được giao tổng cộng 199 thẩm quyền, trong đó có nhiều thẩm quyền hoàn toàn mới hoặc khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Điều này cho thấy mức độ phân quyền sâu rộng chưa từng có trong hệ thống pháp luật hiện hành. Các lĩnh vực được phân quyền rất toàn diện, bao gồm tổ chức bộ máy, quản lý ngân sách, đầu tư công, quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, tài nguyên môi trường, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển văn hóa, y tế, giáo dục, bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội và liên kết phát triển vùng.

Điểm đặc biệt của cơ chế phân quyền trong Luật không chỉ nằm ở số lượng thẩm quyền được giao mà còn ở chất lượng và tính thực chất của việc trao quyền. Thay vì chỉ chuyển giao nhiệm vụ hành chính mang tính kỹ thuật, Luật trao cho chính quyền TP quyền quyết định nhiều vấn đề quan trọng liên quan trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Đồng thời, Luật cũng xác định rõ việc phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, tăng cường trách nhiệm giải trình và bảo đảm tính công khai, minh bạch. Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm việc trao quyền được thực hiện đúng mục tiêu, hiệu quả và không làm phát sinh tiêu cực hoặc lạm quyền.

Để Luật Thủ đô được triển khai hiệu quả trong thực tiễn, các ý kiến cũng cho rằng, trong quá trình tổ chức thi hành, các cơ quan nhà nước của TP Hà Nội cần chủ động rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy trình, thủ tục hành chính và cơ chế quản lý hiện hành để kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới phù hợp với các quy định của Luật.

Việc thực hiện cơ chế phân quyền mạnh mẽ cũng đòi hỏi nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của TP, đặc biệt là năng lực quản trị đô thị, quản lý tài chính công, quản trị dữ liệu và điều hành trên nền tảng số.

Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên, đồng bộ nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm, đồng thời bảo đảm việc thực hiện các cơ chế đặc thù đúng mục tiêu, đúng quy định pháp luật…

Một vấn đề rất quan trọng khác là cần tăng cường công khai, minh bạch và truyền thông chính sách để tạo sự đồng thuận xã hội trong quá trình triển khai Luật. Người dân và doanh nghiệp cần được cung cấp đầy đủ thông tin về các cơ chế, chính sách mới để chủ động tham gia, giám sát và thực hiện đúng quy định của pháp luật.

Ngoài ra, trong quá trình tổ chức thực hiện, cần đặc biệt chú trọng bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trung ương với chính quyền TP Hà Nội và các địa phương trong vùng Thủ đô nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và hiệu quả của các cơ chế, chính sách được triển khai.

Thông tin về một số yêu cầu, nhiệm vụ và giải pháp trong việc tổ chức triển khai thi hành Luật Thủ đô trong giai đoạn hiện nay tại Hội nghị, bà Phạm Thị Thanh Hương, Phó Giám Đốc Sở Tư pháp Hà Nội cho biết, thực hiện triển khai thi hành Luật Thủ đô, trên cơ sở chỉ đạo của lãnh đạo UBND TP Hà Nội, các Sở, ngành TP đã rà soát, đề xuất cụ thể tên tiến độ, danh mục 163 VBQPPL, văn bản cá biệt thuộc thẩm quyền của TP Hà Nội triển khai thi hành Luật Thủ đô.

Bà Phạm Thị Thanh Hương, Phó Giám Đốc Sở Tư pháp Hà Nội phát biểu tại Hội nghị.

Hiện nay, theo chỉ đạo của TP, công tác xây dựng văn bản đang được các cơ quan, đơn vị tập trung xây dựng dự thảo, đăng tải dự thảo Nghị quyết, xin ý kiến, tham vấn cơ quan, đơn vị theo quy định đối với các VBQPPL được phân công theo Kế hoạch của TP. Song song với đó, TP đang chỉ đạo rà soát để công bố danh mục các văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2024 tiếp tục có hiệu lực cho đến khi có văn bản thay thế.