PTT tăng 'sức đề kháng' cho hệ thống năng lượng Thái Lan

Xung đột Mỹ - Iran và nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đã tạo ra phép thử lớn nhất đối với các doanh nghiệp năng lượng châu Á trong nhiều năm qua.

Đối với Thái Lan - quốc gia nhập khẩu phần lớn nhu cầu dầu thô và khí tự nhiên - thách thức không chỉ là giá năng lượng tăng vọt mà còn là nguy cơ đứt gãy nguồn cung vật chất. Trong bối cảnh đó, Tập đoàn năng lượng quốc gia PTT Public Company Limited (PTT) đã thực hiện một cuộc chuyển đổi đáng chú ý: từ vai trò nhà nhập khẩu và phân phối năng lượng truyền thống sang vai trò "người điều phối an ninh năng lượng" ở quy mô quốc gia.

Phép thử Hormuz

Trước khi khủng hoảng bùng phát, phần lớn dầu thô phục vụ các nhà máy lọc dầu của Thái Lan có nguồn gốc từ Trung Đông. Điều này khiến PTT chịu rủi ro lớn khi eo biển Hormuz - tuyến vận tải huyết mạch của khoảng 20% lượng dầu và LNG giao dịch bằng đường biển trên thế giới - liên tục trong tình trạng tê liệt.

Thay vì chờ đợi thị trường ổn định trở lại, PTT đã lựa chọn chiến lược chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Một trong những động thái quan trọng nhất là chuyển hướng nguồn dầu thô từ Trung Đông sang các khu vực khác như châu Phi và châu Mỹ. Công ty đồng thời thay đổi các cảng tiếp nhận dầu thô nhằm giảm phụ thuộc vào tuyến vận tải đi qua eo biển Hormuz. Sự thay đổi này không đơn thuần là điều chỉnh ngắn hạn mà phản ánh tư duy quản trị rủi ro mới.

Nếu trước đây việc tối ưu chi phí là ưu tiên hàng đầu thì trong bối cảnh khủng hoảng, PTT chấp nhận chi phí vận chuyển cao hơn và thời gian giao hàng dài hơn để đổi lấy sự chắc chắn về nguồn cung.

Theo lãnh đạo PTT, dầu thô được bổ sung từ Mỹ, Brazil, Nigeria và Australia nhằm thay thế một phần nguồn hàng từ Trung Đông. Không chỉ đa dạng hóa nguồn dầu thô, PTT còn mở rộng chiến lược sang thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Công ty tăng cường tìm kiếm các lô LNG giao ngay (spot LNG), đồng thời yêu cầu các nhà sản xuất khí trong vịnh Thái Lan và Myanmar vận hành tối đa công suất và trì hoãn một số kế hoạch bảo dưỡng định kỳ. Mục tiêu là giảm thiểu rủi ro thiếu hụt khí cho phát điện trong trường hợp nguồn cung LNG từ Trung Đông bị gián đoạn kéo dài.

Xây dựng năng lực chống chịu mới

Một khía cạnh đáng chú ý khác là sự thay đổi trong quản trị logistics. Khi nhu cầu nhiên liệu nội địa tăng mạnh do tâm lý tích trữ của người dân và doanh nghiệp, PTT đã triển khai cơ chế vận chuyển nhiên liệu 24/7 bằng mọi phương thức hiện có, từ đường ống, xe bồn, đường sắt đến đường biển. Công ty cũng sử dụng dữ liệu thời gian thực để theo dõi lượng tiêu thụ tại các trạm xăng và điều phối nguồn hàng đến các khu vực có nhu cầu cao.

Điều này cho thấy PTT không còn hoạt động đơn thuần như một doanh nghiệp kinh doanh năng lượng mà đang thực hiện vai trò tương tự một cơ quan điều phối hạ tầng chiến lược.

Trong giai đoạn cao điểm của khủng hoảng, doanh số bán nhiên liệu tại một số khu vực được ghi nhận cao gấp hai đến ba lần bình thường, buộc công ty phải duy trì trạng thái ứng phó khẩn cấp trong thời gian dài.

Cái giá của chiến lược an ninh năng lượng này không hề nhỏ. Theo số liệu PTT công bố, tập đoàn đã phải gánh thêm hơn 230 tỷ baht nhu cầu thanh khoản và hơn 7 tỷ baht chi phí lãi vay phát sinh để duy trì nguồn cung năng lượng cho nền kinh tế Thái Lan. Công ty chấp nhận nhập khẩu dầu với chi phí cao hơn, duy trì lượng tồn kho lớn hơn và bảo đảm hoạt động phân phối liên tục ngay cả khi lợi nhuận bị ảnh hưởng.

Đáng chú ý, theo đánh giá của S&P Global Ratings, trước xung đột các nhà máy thuộc hệ sinh thái PTT phụ thuộc khoảng 60-70% nguồn dầu Trung Đông. Tuy nhiên, trong giai đoạn tháng 4-5/2026, tỷ trọng này đã giảm xuống chỉ còn khoảng 30%, phần còn lại được thay thế bằng nguồn cung từ Mỹ, Tây Phi, Mỹ Latin và Malaysia.

Đây là một sự dịch chuyển rất lớn trong thời gian ngắn, cho thấy khả năng thích ứng đáng kể của tập đoàn. Nhìn rộng hơn, những gì PTT đang thực hiện có thể phản ánh xu hướng mới của các công ty dầu khí quốc gia châu Á. Trong nhiều thập kỷ, chiến lược nhập khẩu năng lượng của khu vực được xây dựng trên giả định rằng nguồn cung Trung Đông luôn dồi dào và ổn định. Cuộc khủng hoảng hiện nay buộc các doanh nghiệp phải chuyển sang mô hình ưu tiên khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chấp nhận chi phí cao hơn để đổi lấy tính linh hoạt và an toàn.

Rõ ràng, bài học từ cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu hiện không chỉ dừng lại việc tìm nguồn dầu thay thế. PTT đã cho thấy khả năng tái định vị từ một doanh nghiệp thương mại năng lượng thành một định chế bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới ngày càng khó lường, đây có thể sẽ trở thành mô hình hoạt động mới của nhiều công ty dầu khí quốc gia khu vực Đông Nam Á những năm tới.