Quyền SOM New Zealand: Diễn đàn Tương lai ASEAN - kiến tạo di sản hòa bình cho thế hệ tương lai

Bà kỳ vọng như thế nào về Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) năm nay trong việc thúc đẩy một nền tảng đối thoại khu vực nhằm tăng cường hòa bình và ổn định trong bối cảnh quốc tế hiện nay đang có nhiều biến động?

New Zealand hoan nghênh cơ hội được tham dự AFF 2026. Chủ đề của Diễn đàn năm nay: “Cùng nhau kiến tạo tương lai: Hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm”, chưa bao giờ mang ý nghĩa thiết thực như hiện nay.

Chúng ta đang sống trong một thế giới chứng kiến sự gia tăng cạnh tranh giữa các nước lớn và đối đầu chiến lược, trong bối cảnh các chuẩn mực đa phương và hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ đang chịu nhiều sức ép. Đồng thời, những tác động của biến đổi khí hậu cùng các chuyển đổi công nghệ diễn ra nhanh chóng đang làm thay đổi sâu sắc các nền kinh tế và xã hội.

Trong môi trường đầy biến động đó, khả năng chống chịu mà chúng ta có được thông qua ASEAN đóng vai trò đặc biệt quan trọng, giúp các nước ứng phó hiệu quả với những thách thức chung cũng như nắm bắt các cơ hội mới.

AFF quy tụ các chính phủ, lãnh đạo doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng, tạo ra một không gian giá trị cho sự tham gia mang tính xây dựng và trao đổi cởi mở các ý tưởng. Tôi đánh giá cao quy mô cũng như tầm nhìn của Diễn đàn năm nay. Tôi mong đợi những cuộc thảo luận không chỉ giúp nâng cao hiểu biết chung của chúng ta về các thách thức phức tạp hiện nay, mà còn góp phần đưa ra những giải pháp thiết thực, bao trùm và hướng tới tương lai.

Đối với New Zealand, các ưu tiên của chúng tôi bao gồm tăng cường khả năng chống chịu và đa dạng hóa các chuỗi cung ứng; giải quyết các thách thức về an ninh năng lượng; thúc đẩy thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu; đồng thời khai thác một cách có trách nhiệm các công nghệ mới nổi nhằm phục vụ mục tiêu thịnh vượng và hòa bình.

Ở cấp độ toàn cầu, chúng tôi mong muốn tiếp tục cùng các đối tác bảo vệ và thúc đẩy luật pháp quốc tế cũng như hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ. Ở cấp độ khu vực, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến các cuộc thảo luận về Tiểu vùng Mekong, nhất là các vấn đề liên quan khả năng chống chịu về khí hậu và kinh tế, nông nghiệp thông minh và năng lượng tái tạo, những lĩnh vực mà hợp tác có thể mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân và cộng đồng.

Với mục tiêu đó, chúng tôi mong muốn đồng chủ trì Diễn đàn ASEAN-New Zealand về Hợp tác Tiểu vùng, nơi các đối tác lâu năm của chúng tôi từ Viện Mekong và Viện Khoa học Kinh tế sinh học New Zealand sẽ chia sẻ chuyên môn và kinh nghiệm của mình.

Trong khi cùng nhau giải quyết những thách thức của hiện tại, AFF 2026 cũng mang đến một nền tảng để chúng ta suy ngẫm về di sản mà mình sẽ để lại cho các thế hệ tương lai – một di sản mà ở đó hòa bình và thịnh vượng tiếp tục được gìn giữ và phát huy.

Bà đánh giá như thế nào về vai trò trung tâm của ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt trong việc thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực?

New Zealand coi ASEAN và cấu trúc khu vực rộng lớn hơn do ASEAN giữ vai trò trung tâm là những yếu tố không thể thiếu đối với việc duy trì hòa bình và ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Trong nhiều thập kỷ qua, giá trị của vai trò trung tâm của ASEAN đã liên tục được khẳng định trên thực tế. ASEAN mang đến một nền tảng trung lập, đáng tin cậy và được tôn trọng, nơi các quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều có thể tham gia đối thoại trên cơ sở bình đẳng, qua đó hình thành văn hóa đối thoại và giảm căng thẳng ngay cả trong những giai đoạn cạnh tranh chiến lược gia tăng.

New Zealand đặc biệt coi trọng năng lực quy tụ độc đáo của ASEAN. Thông qua các cơ chế như Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) và Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), ASEAN đã thành công trong việc tập hợp các đối tác cả trong và ngoài khu vực. Cách tiếp cận bao trùm, dựa trên đồng thuận của ASEAN trong giải quyết các vấn đề chung tiếp tục là nền tảng quan trọng của hòa bình và an ninh tại một khu vực đa dạng như Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Là Đối tác Đối thoại của ASEAN từ năm 1975, New Zealand có mối quan hệ sâu sắc và bền chặt với khu vực. Chúng tôi gia nhập Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) ngày 28/7/2005 và tiếp tục tham gia đầy đủ vào các cơ chế trong cấu trúc an ninh khu vực của ASEAN, nhận thức rõ mối liên hệ chặt chẽ giữa sự ổn định của ASEAN với hòa bình và an ninh của chính New Zealand.

New Zealand đặc biệt trân trọng vai trò lãnh đạo của Việt Nam trên cương vị Điều phối viên Quan hệ ASEAN-New Zealand nhiệm kỳ 2024-2027. Những nỗ lực không ngừng nghỉ cùng sự ủng hộ kiên định của Việt Nam đã góp phần quan trọng vào thành công của tiến trình đàm phán, đưa quan hệ ASEAN-New Zealand được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện (CSP) tại Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 50 năm Quan hệ ASEAN-New Zealand vào tháng 10/2025.

Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện ASEAN-New Zealand cùng Kế hoạch Hành động đi kèm tạo khuôn khổ cho đối thoại cấp cao và hợp tác thực chất, dựa trên bốn trụ cột chung gồm hòa bình, hành tinh, thịnh vượng và con người. Đây cũng là cơ sở định hướng cho các khoản đầu tư của New Zealand trên toàn khu vực ASEAN nhằm thúc đẩy hòa bình và ổn định.

Trong khuôn khổ trụ cột “hòa bình” của Kế hoạch Hành động, chúng tôi tập trung vào các ưu tiên chung như quản trị tốt và lãnh đạo hiệu quả, tăng cường gắn kết xã hội, ngăn ngừa chủ nghĩa cực đoan bạo lực và hỗ trợ hoạt động rà phá bom mìn thông qua nhiều sáng kiến song phương, tiểu vùng và khu vực.

Một ví dụ cụ thể là sáng kiến AMPLIFY với nguồn kinh phí 16,5 triệu NZD trong 5 năm, nhằm tăng cường vai trò lãnh đạo của phụ nữ ASEAN trong các lĩnh vực hòa bình và an ninh, giải quyết những tác động không cân xứng của xung đột đối với phụ nữ, củng cố cộng đồng và nâng cao khả năng chống chịu của khu vực, đồng thời hỗ trợ triển khai Kế hoạch Hành động Khu vực ASEAN về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh.

Bà đánh giá như thế nào về hợp tác ASEAN-New Zealand trong việc thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực, chủ nghĩa đa phương và trật tự dựa trên luật lệ quốc tế, bao gồm Hiến chương Liên hợp quốc và UNCLOS 1982?

Hợp tác ASEAN-New Zealand được xây dựng trên nền tảng cam kết chung đối với chủ nghĩa đa phương và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Điều này bao gồm các khuôn khổ nền tảng như Hiến chương Liên hợp quốc, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Chúng tôi đặc biệt coi trọng các cơ hội hợp tác với các đối tác ASEAN trong các thể chế đa phương nhằm duy trì và củng cố những nền tảng quan trọng này.

Đối với New Zealand và các quốc gia ASEAN, UNCLOS có ý nghĩa nền tảng. Công ước thiết lập khuôn khổ pháp lý cho mọi hoạt động trên biển, bao gồm quyền tự do hàng hải và hàng không, đồng thời quy định các biện pháp giải quyết hòa bình các tranh chấp. Là những quốc gia có nền kinh tế gắn liền với thương mại hàng hải, chúng ta đều phụ thuộc vào các tuyến hàng hải thông suốt và an toàn. Tự do hàng hải có ý nghĩa thiết yếu đối với dòng chảy hàng hóa, năng lượng và dịch vụ, cũng như đối với tính toàn vẹn của các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Chúng tôi cũng tiếp tục hợp tác thông qua các cơ quan chuyên ngành của ASEAN. Một ví dụ tiêu biểu gần đây là việc New Zealand hỗ trợ Hội thảo về Quyền con người trên biển do Ủy ban Liên Chính phủ ASEAN về Nhân quyền (AICHR) và Việt Nam phối hợp tổ chức, nhằm thúc đẩy và bảo vệ quyền của thuyền viên cũng như lao động trong ngành khai thác thủy sản.

Chúng tôi ghi nhận những đóng góp quan trọng của Việt Nam đối với cấu trúc khu vực ASEAN và đánh giá cao cách tiếp cận mang tính xây dựng của Việt Nam trước những diễn biến khu vực phức tạp. Thông qua việc nhất quán thúc đẩy đối thoại cởi mở, Việt Nam và ASEAN đang đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc củng cố ổn định khu vực trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động.

Bà có thể chia sẻ kỳ vọng về hợp tác giữa hai bên trong các lĩnh vực kinh tế như kinh tế số, kinh tế xanh, năng lượng, cũng như những đóng góp của Việt Nam đối với tiến trình này trong thời gian tới?

Hợp tác kinh tế giữa New Zealand và các nước ASEAN được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Australia-New Zealand (AANZFTA) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Chúng tôi hoan nghênh việc nâng cấp AANZFTA và mong muốn hiệp định sớm được phê chuẩn đầy đủ. Các khuôn khổ này góp phần thúc đẩy thương mại mở, minh bạch và có thể dự báo, đồng thời tăng cường liên kết kinh tế và khả năng chống chịu của các chuỗi cung ứng.

New Zealand sẽ tiếp tục phối hợp với Việt Nam và các đối tác trong khu vực nhằm bảo đảm các hiệp định thương mại này tiếp tục phù hợp với thực tiễn và phản ánh đúng đặc điểm của các nền kinh tế hiện đại đang không ngừng phát triển.

Hợp tác phát triển ASEAN-New Zealand đang góp phần thúc đẩy thịnh vượng và chuyển đổi kinh tế. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, chúng tôi đang kết hợp đổi mới sáng tạo với những thế mạnh sẵn có để xây dựng các nền kinh tế xanh hơn, đổi mới hơn và có khả năng chống chịu cao hơn. Một trong những trọng tâm của nỗ lực này là hợp tác song phương sâu rộng giữa New Zealand và Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, với sự hỗ trợ của các chuyên gia kỹ thuật New Zealand, bao gồm Bộ Các ngành Công nghiệp Cơ bản của New Zealand.

Chúng tôi cũng đang hợp tác với Viện Mekong, Ủy hội sông Mekong, Liên minh Nghiên cứu Toàn cầu, Sáng kiến Các vùng đồng bằng lớn ASEAN và Chương trình EmPower nhằm nâng cao năng suất nông nghiệp và thúc đẩy các khoản đầu tư xanh tại Tiểu vùng Mekong. Đồng thời, chúng tôi hỗ trợ các nước ASEAN xây dựng hệ thống kiểm kê phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực nông nghiệp theo các tiêu chuẩn quốc tế, giúp các nước đo lường, quản lý lượng phát thải và thực hiện các cam kết khí hậu quốc tế.

Các học giả ASEAN theo học tại những cơ sở giáo dục đại học uy tín của New Zealand đang góp phần hình thành thế hệ chuyên gia và nhà đổi mới sáng tạo tiếp theo của khu vực. Chúng tôi cũng đang nghiên cứu cách thức tận dụng trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng số khác nhằm mở rộng những thành quả về năng suất theo hướng an toàn và công bằng.

Chuyển đổi năng lượng là một thách thức mang tính quyết định khác, nằm ở giao điểm giữa tăng trưởng kinh tế, phát triển bền vững và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng của ASEAN tiếp tục gia tăng, New Zealand đang hỗ trợ các nỗ lực chuyển đổi thông qua khoản đóng góp 43,5 triệu NZD cho Cơ chế Chuyển đổi Năng lượng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, Indonesia và Philippines nhằm thúc đẩy quá trình giảm dần điện than và mở rộng sử dụng năng lượng sạch.

Với tỷ lệ điện năng từ các nguồn tái tạo hiện chiếm hơn 85% tại New Zealand, chúng tôi nhận thấy còn rất nhiều cơ hội để hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng của khu vực.

Cuối cùng, sức mạnh của tương lai ASEAN cũng như tương lai chung của chúng ta sẽ phụ thuộc vào việc tiếp tục đặt người dân ở vị trí trung tâm trong mọi nỗ lực hợp tác. Bằng cách cùng nhau hành động trên nền tảng hòa bình và hướng tới thịnh vượng bền vững, chúng ta có thể xây dựng một khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vững mạnh hơn, bao trùm hơn và an toàn hơn cho các thế hệ mai sau.