Sinh kế xanh nơi biên giới

Những ngày đầu tháng 6, tại khu vực sản xuất của Tổ hợp tác (THT) VANPA ở xã Lìa, không khí làm việc luôn rộn ràng. Người thu gom nguyên liệu, người đảo trộn phân ủ, người đóng bao sản phẩm chuẩn bị giao cho khách hàng. Trong số những thành viên tất bật ấy có chị Hồ Thị Đêm, một phụ nữ Vân Kiều đã gắn bó với THT từ những ngày đầu thành lập.

Chị Đêm cho biết, trước đây, nguồn thu nhập của gia đình chủ yếu dựa vào nương rẫy và chăn nuôi nhỏ lẻ nên cuộc sống còn nhiều khó khăn. Từ khi tham gia THT, chị được hướng dẫn kỹ thuật sản xuất phân hữu cơ, tham gia các công đoạn từ thu gom nguyên liệu, ủ men vi sinh đến đóng gói sản phẩm.

“Trước đây, phân bò, phân dê thường bỏ ngoài vườn hoặc đổ đi. Bây giờ, những thứ đó lại trở thành nguyên liệu để làm ra sản phẩm bán được. Có thêm việc làm, có thêm thu nhập nên chị em ai cũng phấn khởi”, chị Đêm chia sẻ.

Chị Hồ Thị Tuyên (bên trái) giới thiệu các sản phẩm phân bón hữu cơ do Tổ hợp tác VANPA sản xuất cho khách hàng - Ảnh: L.A

Theo chị Hồ Thị Tuyên, Tổ trưởng THT VANPA, xã Lìa có thế mạnh về chăn nuôi gia súc với số lượng trâu, bò, dê khá lớn. Tuy nhiên, trong nhiều năm, việc xử lý chất thải chăn nuôi vẫn là bài toán khó. Không ít nơi, phân gia súc bị đổ bỏ tự phát hoặc theo nước mưa chảy xuống khe suối, ảnh hưởng đến môi trường và nguồn nước sinh hoạt. Nhận thấy nguồn nguyên liệu này hoàn toàn có thể tận dụng để phục vụ sản xuất nông nghiệp, chị Tuyên cùng một số phụ nữ địa phương đã mạnh dạn xây dựng mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh. Tháng 5/2025, THT VANPA chính thức được thành lập với 12 thành viên.

Từ những lớp tập huấn kỹ thuật, các thành viên từng bước học cách thu gom phân bò, phân dê, kết hợp với phụ phẩm nông nghiệp và men vi sinh để ủ hoai mục theo quy trình. Sau nhiều lần thử nghiệm, những mẻ phân hữu cơ đầu tiên đã cho kết quả tích cực. Đến nay, THT đã phát triển nhiều dòng sản phẩm như phân bò ủ hoai, phân dê ủ hoai, phân dê nguyên hạt cùng các loại men vi sinh phục vụ chăn nuôi và xử lý môi trường.

Theo chị Tuyên, dù mới đi vào hoạt động nhưng sản phẩm của tổ từng bước được người dân địa phương đón nhận. Các loại phân hữu cơ do tổ sản xuất được sử dụng cho nhiều loại cây trồng như cà phê, sắn, chuối, cây ăn quả, hoa, cây cảnh…, góp phần cải tạo đất, giảm chi phí đầu vào và hạn chế việc sử dụng phân bón hóa học. Đến nay, THT đã cung cấp ra thị trường hơn 20 tấn phân bón hữu cơ. Khách hàng chủ yếu là các hộ nông dân trên địa bàn xã Lìa và khu vực lân cận.

Không chỉ tạo việc làm cho các thành viên, sản phẩm của VANPA còn góp phần thay đổi thói quen sản xuất của nhiều hộ nông dân. Trên diện tích 2,5ha trồng chuối và cây ăn quả ở thôn Thuận 4, ông Đoàn Trung Thành là một trong những hộ sử dụng phân bón hữu cơ của tổ hợp tác.

Theo ông Thành, trước đây, gia đình chủ yếu sử dụng phân hóa học cho vườn cây. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ngày càng tăng trong khi đất có dấu hiệu chai cứng khiến hiệu quả sản xuất giảm dần. Sau khi được giới thiệu sản phẩm của VANPA, ông bắt đầu sử dụng phân hữu cơ cho vườn cây của mình. Qua thời gian, ông nhận thấy đất tơi xốp hơn, cây phát triển ổn định và giảm được một phần chi phí đầu vào. “Điều tôi yên tâm là sản phẩm được làm ngay tại địa phương, nguyên liệu rõ ràng. Sử dụng phân hữu cơ vừa tốt cho cây trồng, vừa góp phần bảo vệ đất sản xuất lâu dài”, ông Thành cho hay.

Theo bà Nguyễn Thị Phương Thủy, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Lìa, hiệu quả lớn nhất mà mô hình mang lại không chỉ nằm ở giá trị kinh tế mà còn ở ý nghĩa môi trường và xã hội. Lượng chất thải chăn nuôi được thu gom, xử lý thường xuyên đã góp phần giảm ô nhiễm môi trường nông thôn, hạn chế mùi hôi và nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt. Đồng thời, mô hình cũng giúp người dân tiếp cận với phương thức sản xuất nông nghiệp thân thiện với môi trường, giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học. Quan trọng hơn, mô hình đã tạo cơ hội để phụ nữ vùng biên tham gia phát triển kinh tế ngay tại địa phương. Từ chỗ chỉ quen với công việc nội trợ, nương rẫy và chăn nuôi nhỏ lẻ, nhiều chị em đã mạnh dạn học hỏi kỹ thuật mới, tham gia sản xuất hàng hóa và từng bước nâng cao thu nhập cho gia đình.

Chủ tịch UBND xã Lìa Trần Đình Dũng đánh giá, Tổ hợp tác VANPA là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc phát huy nội lực trong cộng đồng. Khi người dân được hỗ trợ đúng hướng và có cơ hội phát huy thế mạnh của mình, họ hoàn toàn có thể tạo ra những mô hình sinh kế phù hợp, bền vững ngay trên chính quê hương. Theo ông Dũng, địa phương đang định hướng hỗ trợ tổ hợp tác tiếp tục phát triển, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Xa hơn, mục tiêu là hình thành hợp tác xã hoạt động chuyên nghiệp hơn, tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương.

Từ chất thải chăn nuôi, những người phụ nữ Vân Kiều, Pa Kô ở xã Lìa đã tạo ra sản phẩm hữu ích cho sản xuất nông nghiệp và tăng thêm nguồn thu nhập cho gia đình. Mô hình cho thấy khi người dân được trao cơ hội và hỗ trợ đúng hướng, những sáng kiến xuất phát từ cộng đồng hoàn toàn có thể trở thành động lực cho phát triển bền vững ở vùng biên giới.