'Sưu tầm' chứng chỉ và chứng nhận kỳ thi riêng: Áp lực nhiều hơn lợi ích

Áp lực từ các “cuộc đua”

Ngay từ khi còn học lớp 10, không ít học sinh đã bắt đầu hành trình tích lũy chứng chỉ để chuẩn bị cho cánh cửa đại học. Em Phan Thái Anh (phường Đống Đa, Hà Nội) đang học kỳ II lớp 10 nhưng đã đăng ký đồng thời một lớp ôn IELTS và một lớp luyện thi SAT, mỗi lớp học hai buổi mỗi tuần.

Thí sinh cần cân nhắc kỹ trước khi đăng ký tham dự các kỳ thi riêng.

Chị Huyền Anh, mẹ của Thái Anh cho biết, gia đình muốn con chuẩn bị sớm để tăng cơ hội xét tuyển sau này. “Cuộc đua vào đại học ngày càng cạnh tranh. Có càng nhiều chứng chỉ và minh chứng năng lực thì càng thuận lợi khi xét tuyển. Con mới lớp 10 nên vẫn còn hơn hai năm để ôn luyện”, phụ huynh chia sẻ.

Mục tiêu của Thái Anh là đạt IELTS từ 7.5 trở lên và SAT tối thiểu 1.400 điểm, qua đó có thêm lợi thế khi đăng ký vào Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội). Tuy nhiên, việc học song song ở trường và tại trung tâm khiến em cảm thấy áp lực và không biết duy trì lịch học chứng chỉ trong bao lâu.

Áp lực ôn và thi chứng chỉ càng rõ rệt hơn với học sinh lớp 12 khi bước vào giai đoạn nước rút trước kỳ tuyển sinh đại học. Em Nguyễn Thu Phương, lớp 12 Trường THPT Yên Khánh B (tỉnh Ninh Bình), dự định tham gia 3 kỳ thi đánh giá năng lực khác nhau gồm kỳ thi của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 và Đại học Quốc gia Hà Nội.

“Em nghĩ các trường sư phạm thường ưu tiên xét tuyển kết quả kỳ thi do chính trường tổ chức nên đăng ký thi để tăng cơ hội trúng tuyển. Ngoài ra, em cũng đang cố gắng ôn IELTS để có thêm lựa chọn”, Thu Phương cho biết.

Việc ôn luyện dày đặc nhiều kỳ thi khiến không ít học sinh rơi vào tình trạng mệt mỏi vì quá tải. Một giáo viên cấp THPT tại Hà Nội chia sẻ rằng, việc có tới một phần ba học sinh uể oải, ngủ gật trong giờ học của cô là tình huống không hiếm gặp.

"Các em cho biết phải học và ôn thi nhiều nên thường ngủ muộn, dậy sớm đi học, dẫn đến mệt mỏi trên lớp. Trong những trường hợp đó, tôi không cấm đoán hay phạt mà cho các em nghỉ vài phút để lấy lại tỉnh táo, đồng thời trao đổi với phụ huynh cùng tìm giải pháp”, giáo viên này chia sẻ.

Tránh ôm đồm nhiều kỳ thi

Theo nhiều phụ huynh có kinh nghiệm đồng hành cùng con, điều quan trọng nhất khi chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh đại học không phải là thi càng nhiều càng tốt mà là lựa chọn đúng kỳ thi phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp.

Mỗi học sinh chỉ nên chọn một kỳ thi riêng phù hợp bên cạnh kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Chị Vũ Tú Linh, phụ huynh có con đang học năm nhất Trường Đại học Luật Hà Nội cho hay, mỗi kỳ thi có đặc điểm khác nhau, ví dụ kỳ thi đánh giá tư duy (TSA) thiên về khoa học tự nhiên, còn kỳ thi đánh giá năng lực (HSA) thì kiểm tra kiến thức tổng hợp.

“Con tôi mạnh về khoa học xã hội và tiếng Anh nên gia đình quyết định chỉ cho con thi IELTS và tập trung cho kỳ thi tốt nghiệp THPT, không tham gia thêm các kỳ thi khác”, chị Linh chia sẻ.

Nhà giáo Vũ Đình Hà, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Hưng Đạo - Thanh Xuân rất hiểu tâm lý lo lắng của phụ huynh và học sinh lớp 12 khi đứng trước kỳ tuyển sinh đại học. Tuy nhiên, theo ông, học sinh không nên quá sa đà vào các kỳ thi riêng.

“Khối lượng kiến thức lớp 12 rất lớn. Ngoài các bài kiểm tra, đánh giá thường xuyên và khảo sát ở trường, học sinh còn phải chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT. Nếu tham gia quá nhiều kỳ thi riêng, các em sẽ bị quá tải. Trong giai đoạn này, phụ huynh nên đồng hành để cùng con tìm hiểu và lựa chọn kỳ thi phù hợp, đồng thời nhắc nhở con giữ gìn sức khỏe cũng như cân bằng lịch học”, thầy Hà đưa ra lời khuyên.

Ngoài ra, Quy chế tuyển sinh năm 2026 có nhiều điều chỉnh, đáng chú ý là tổng điểm cộng (bao gồm điểm ưu tiên, điểm thưởng, khuyến khích) tối đa không quá 3 điểm trên thang điểm 30 và các quy định mới liên quan đến việc sử dụng chứng chỉ IELTS.

“Học sinh cần chủ động theo dõi các quy định mới để có kế hoạch học tập phù hợp. Nhà trường cũng sẽ thường xuyên cập nhật, phổ biến thông tin để học sinh và phụ huynh nắm rõ”, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Hưng Đạo - Thanh Xuân cho biết.

Các chuyên gia giáo dục cho rằng, việc tham gia các kỳ thi riêng hay thi chứng chỉ quốc tế luôn được khuyến khích nhưng phải có chọn lọc. Thay vì “sưu tầm” nhiều chứng chỉ hay chứng nhận, thí sinh nên tập trung vào những kỳ thi thực sự cần thiết và phù hợp với mục tiêu học tập của mình. Khi có định hướng rõ ràng, việc chuẩn bị sẽ hiệu quả hơn, đồng thời giúp giảm áp lực trong giai đoạn quan trọng trước kỳ thi đại học.

Nam Du