Tăng tính minh bạch, ngăn chặn trục lợi trong đấu giá tài sản

Phần mềm đấu giá công trực tuyến đầu tiên tại Việt Nam. (Ảnh: ND)

Mở rộng đối tượng được tham gia đào tạo nghề đấu giá viên

Qua gần 10 năm triển khai thi hành, Luật Đấu giá tài sản đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động đấu giá, góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân có tài sản đấu giá cũng như người tham gia đấu giá.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển kinh tế-xã hội hiện nay, nhiều quy định của Luật đã bộc lộ hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Tình trạng thông đồng, dìm giá, lợi dụng hoạt động đấu giá để trục lợi vẫn diễn ra ở một số nơi. Đáng chú ý, hiện tượng trả giá cao rồi bỏ cọc, nhất là đối với các tài sản có giá trị lớn, đã ảnh hưởng không nhỏ đến tính nghiêm minh và hiệu quả của hoạt động đấu giá. Bên cạnh đó, yêu cầu chuyển đổi số và sự xuất hiện của nhiều loại tài sản mới cũng đặt ra đòi hỏi cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp luật.

Theo dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), nhiều nội dung quan trọng được điều chỉnh nhằm khắc phục những bất cập nêu trên. Một trong những điểm đáng chú ý là việc tăng cường các giải pháp phòng, chống tình trạng thông đồng, dìm giá, hay còn gọi là hiện tượng “quân xanh, quân đỏ”.

Dự thảo quy định rõ hơn trách nhiệm của người có tài sản và tổ chức đấu giá trong việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Đồng thời, quy trình đấu giá cũng được thiết kế lại theo hướng phân biệt rõ giữa các loại tài sản bắt buộc phải đấu giá và tài sản đấu giá theo nhu cầu tự nguyện, qua đó tạo thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện.

Đối với đội ngũ đấu giá viên, dự thảo Luật mở rộng đối tượng được tham gia đào tạo nghề đấu giá viên cho người tốt nghiệp đại học ở tất cả các lĩnh vực. Việc mở rộng này nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của thị trường đấu giá đối với nhiều loại tài sản đặc thù như tranh ảnh, cổ vật, tác phẩm nghệ thuật hay công trình kiến trúc. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng đầu vào, các yêu cầu về đào tạo, tập sự và kiểm tra năng lực cũng được siết chặt nhằm bảo đảm chất lượng đội ngũ hành nghề.

Một điểm mới khác là chủ trương tiếp tục cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh. Theo đó, hoạt động đấu giá tài sản sẽ không còn được xác định là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, việc thành lập doanh nghiệp thực hiện theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Bên cạnh việc tăng cường chế tài và kiểm soát năng lực nhà đầu tư, dự thảo Luật cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động đấu giá. Toàn bộ quy trình từ đăng ký tham gia, nộp hồ sơ, nộp tiền đặt trước, trả giá đến ký kết các thủ tục liên quan được định hướng thực hiện trên môi trường điện tử.

Cần quy định chặt về điều kiện tham gia đấu giá, ngăn chặn các hành vi trục lợi

Tại Hội thảo lấy ý kiến dự thảo Hồ sơ dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), ngày 9/6, Phó Cục trưởng Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) Lê Văn Tuấn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản lần này nhằm khắc phục những bất cập, khoảng trống pháp lý phát sinh trong thực tiễn; tăng cường các giải pháp phòng, chống thông đồng, dìm giá, bỏ cọc; đồng thời tạo lập môi trường pháp lý thông thoáng, minh bạch để phát triển nghề đấu giá tài sản theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập quốc tế.

Qua nghiên cứu dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) và từ thực tiễn tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất trên địa bàn thành phố Hà Nội, đại diện Trung tâm Phát triển quỹ đất Hà Nội nhận thấy chưa có quy định hoặc nội dung thể hiện rõ việc hủy quyết định công nhận kết quả trúng đấu giá. Trên cơ sở đó, đề nghị Ban soạn thảo làm rõ việc hủy quyết định công nhận kết quả trúng đấu giá có thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) hay không?

Hội thảo lấy ý kiến dự thảo Hồ sơ dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). (Ảnh: TL)

Thực tiễn cũng phát sinh vướng mắc khi người trúng đấu giá quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư hoặc quyền khai thác khoáng sản không thực hiện nghĩa vụ tài chính, dẫn đến việc cơ quan có thẩm quyền phải hủy kết quả trúng đấu giá. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa quy định rõ trách nhiệm của đơn vị tổ chức đấu giá và tổ chức hành nghề đấu giá sau khi quyết định hủy có hiệu lực. Vì vậy, đề nghị cần nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về vấn đề này.

Tổng Giám đốc Công ty Đấu giá hợp danh Lạc Việt Đỗ Thị Hồng Hạnh cho rằng, dự thảo Luật cần tiếp tục làm rõ hơn vai trò, trách nhiệm của tổ chức đấu giá tài sản và người có tài sản đấu giá. Trên thực tế, tổ chức đấu giá chủ yếu thực hiện các công việc mang tính thủ tục như niêm yết thông tin, bán và tiếp nhận hồ sơ, thu tiền đặt trước, tổ chức phiên đấu giá và các thủ tục liên quan theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, trách nhiệm xác định đối tượng tham gia đấu giá, điều kiện của nhà đầu tư và việc thẩm định, xét duyệt các điều kiện đó phải thuộc về người có tài sản.

Theo bà Hạnh, đây là vấn đề rất quan trọng bởi nếu ranh giới trách nhiệm không được xác định rõ sẽ dẫn đến nhiều khó khăn cho tổ chức đấu giá trong quá trình thực hiện.

Dẫn thực tiễn tại Hà Nội thời gian qua đã xuất hiện nhiều bất cập trong đấu giá các dự án lớn, đặc biệt là tình trạng thông đồng, bỏ cọc và đẩy giá của một số nhóm chuyên tham gia đấu giá. Bên cạnh đó, quy định hiện hành về thời gian chuẩn bị hồ sơ là quá ngắn. Trong tổng thời gian 30 ngày thì khoảng 15 ngày đầu vừa thực hiện việc bán hồ sơ vừa tiếp nhận hồ sơ, dẫn đến việc các nhà đầu tư không nắm được thông tin từ sớm gần như không đủ thời gian để hoàn thiện các thủ tục cần thiết. Vì vậy, bà Hạnh đồng tình với đề xuất kéo dài thời gian chuẩn bị hồ sơ từ 30 ngày lên 45 ngày trong dự thảo Luật, nhằm bảo đảm thủ tục công khai, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

Bên cạnh đó, bà Hạnh cũng bày tỏ quan ngại về việc kiểm soát năng lực, kinh nghiệm của nhà đầu tư tham gia đấu giá các dự án lớn. Thực tế cho thấy có tình trạng doanh nghiệp mới thành lập tham gia đấu giá không nhằm mục đích triển khai dự án mà để chuyển nhượng sau khi trúng đấu giá. Nhiều dự án bị chuyển nhượng qua nhiều vòng, đẩy giá trị lên cao nhưng không được đưa vào khai thác, gây lãng phí nguồn lực và tiềm ẩn rủi ro pháp lý.

Từ những phân tích trên, bà Hạnh đề nghị quy định chặt chẽ hơn về điều kiện tham gia đấu giá, yêu cầu nhà đầu tư phải chứng minh năng lực và kinh nghiệm thực hiện các dự án tương tự hoặc có quy mô tương đương từ 50% đến 70% giá trị dự án. Đồng thời, cần trao quyền cho địa phương xác định các tiêu chí cụ thể phù hợp với từng loại tài sản và yêu cầu quản lý thực tế.

Những sửa đổi lần này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả của hoạt động đấu giá tài sản, ngăn chặn các hành vi trục lợi, đồng thời tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.