Tảo hôn - chuyện chưa cũ

Giai đoạn 2020-2025, toàn tỉnh đã tổ chức 83 hội nghị truyền thông về giảm thiểu tảo hôn. Trong ảnh: Hội thi tìm hiểu kiến thức về Luật Hôn nhân gia đình do hội Phụ nữ xã Thanh Thịnh tổ chức.

Những đám cưới tảo hôn vẫn diễn ra với đầy đủ nghi lễ, xe hoa và lời chúc phúc của họ hàng, làng xóm. Nhưng phía sau vẻ rộn ràng ấy là những hệ lụy không nhỏ đối với tương lai của các em. Nhiều nữ sinh còn đang ngồi trên ghế nhà trường đã phải từ bỏ việc học để bước vào cuộc sống hôn nhân, sinh con và chăm sóc gia đình khi chưa đủ sự trưởng thành về thể chất lẫn tâm lý.

Không khó để bắt gặp hình ảnh những bà mẹ rất trẻ đưa con đến các cơ sở y tế khám, chữa bệnh. Khi con quấy khóc, người mẹ trẻ cũng lúng túng, hoang mang. Không ít trường hợp, ông bà và người thân phải hỗ trợ chăm sóc cả mẹ lẫn con bởi bản thân các em vẫn còn ở độ tuổi cần được gia đình che chở.

Mấy năm trước, một nữ sinh lớp 11 ở TP. Thái Nguyên (cũ) đã mang thai ngoài ý muốn. Trước tình thế đã rồi, gia đình hai bên buộc phải tổ chức đám cưới. Câu chuyện đến nay vẫn được nhiều người nhắc lại như một bài học về những hệ lụy của việc yêu sớm, thiếu kiến thức và kỹ năng bảo vệ bản thân.

Thực tế cho thấy, phần lớn các trường hợp tảo hôn tập trung ở những gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, trình độ nhận thức còn hạn chế hoặc thiếu sự quan tâm, định hướng từ gia đình. Ở một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn tồn tại quan niệm cưới vợ, gả chồng sớm cho con để “ổn định cuộc sống” hoặc tránh việc con em mình kết hôn với người khác.

Đơn cử như tại thôn Tà Han, xã Nam Cường, trong năm 2025, ghi nhận 2 trường hợp tảo hôn do gia đình sắp đặt. Đây là thôn có trên 100 hộ dân, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Dù công tác tuyên truyền được triển khai thường xuyên, một số tập quán cũ vẫn chưa được xóa bỏ hoàn toàn.

Không riêng Tà Han, tình trạng tảo hôn từng xuất hiện ở nhiều địa phương trong tỉnh. Trong hương ước, quy ước của các khu dân cư đều quy định rõ việc không tổ chức kết hôn cho nam, nữ chưa đủ tuổi theo Luật Hôn nhân và Gia đình. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều trường hợp vẫn tổ chức đám cưới theo phong tục nhưng không thực hiện đăng ký kết hôn.

Tại xã Thần Sa, không ít phụ nữ đã lập gia đình từ rất sớm. Có người mới 16 tuổi đã kết hôn và trở thành mẹ khi chưa trưởng thành. Một số trường hợp khác được gia đình hai bên tổ chức cưới hỏi từ khi mới 15 tuổi. Những cuộc hôn nhân như vậy thường tiềm ẩn nhiều rủi ro về sức khỏe sinh sản, điều kiện kinh tế và cơ hội học tập, phát triển của người trong cuộc.

Trẻ em gái cần được quan tâm, chăm sóc, trang bị kỹ năng về quyền riêng tư và tâm sinh lý theo độ tuổi.

Do được tuyên truyền thường xuyên về Luật Hôn nhân và Gia đình, phần lớn người dân đều biết rõ quy định độ tuổi kết hôn. Vì vậy, nhiều trường hợp tảo hôn chỉ tổ chức cưới theo phong tục mà không đăng ký kết hôn. Khi sinh con, người mẹ thực hiện thủ tục khai sinh cho con theo quy định. Sau khi đủ tuổi kết hôn, các cặp đôi mới hoàn thiện thủ tục pháp lý và được công nhận là vợ chồng hợp pháp.

Thời gian qua, các cấp, ngành trong tỉnh đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Trẻ em, kiến thức về sức khỏe sinh sản vị thành niên và bình đẳng giới. Trong 5 năm gần đây, toàn tỉnh đã tổ chức 83 hội nghị truyền thông về giảm thiểu tảo hôn với gần 9.000 lượt cán bộ, thành viên ban công tác mặt trận và người có uy tín trong cộng đồng tham gia.

Nhờ những giải pháp đồng bộ, tình trạng tảo hôn đã giảm đáng kể. Nếu như năm 2022, trên địa bàn hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn (cũ) còn 74 trường hợp; thì năm 2025, toàn tỉnh Thái Nguyên sau sáp nhập ghi nhận 25 trường hợp tảo hôn.

Tảo hôn đã giảm nhưng chưa chấm dứt hoàn toàn. Để đẩy lùi tình trạng này, cùng với sự vào cuộc của các cấp, ngành, mỗi gia đình cần quan tâm hơn đến việc giáo dục, định hướng cho con em mình. Khi thanh thiếu niên được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng sống và có môi trường phát triển lành mạnh, những câu chuyện buồn về tảo hôn sẽ dần lùi xa.