Thị trường xe điện toàn cầu đang 'phân cực', Mỹ dần bị bỏ lại phía sau

Dữ liệu mới cho thấy thực tế doanh số xe điện vẫn tăng mạnh ở hầu hết khu vực trên thế giới, ngoại trừ Mỹ. Xu hướng này đang tạo ra một 'thị trường hình chữ K', nơi một nhánh tăng trưởng bùng nổ còn nhánh kia bắt đầu tụt lại.

Theo báo cáo mới của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh số xe điện và xe hybrid sạc điện toàn cầu đã vượt mốc 20 triệu chiếc trong năm qua, chiếm khoảng 25% thị phần ô tô toàn cầu. Dự báo đến năm 2026, con số này có thể tăng lên 23 triệu xe, tương đương khoảng 28% tổng doanh số ô tô mới.

Tuy nhiên, bức tranh tăng trưởng này không diễn ra đồng đều. Trong khi Trung Quốc, Đông Nam Á, châu Âu và Mỹ Latin tăng tốc mạnh mẽ, thị trường Mỹ lại có dấu hiệu chững lại, với tỷ lệ xe điện chỉ quanh mức 10% thị phần.

Gần 30% số xe bán ra trong năm nay dự kiến sẽ là xe điện khi các quốc gia và người tiêu dùng ứng phó với khủng hoảng năng lượng. Nguồn IEA

Gần 30% số xe bán ra trong năm nay dự kiến sẽ là xe điện khi các quốc gia và người tiêu dùng ứng phó với khủng hoảng năng lượng. Nguồn IEA

Trung Quốc trở thành “đầu kéo” của kỷ nguyên xe điện

Báo cáo cho thấy Trung Quốc hiện là động lực lớn nhất của ngành xe điện toàn cầu. Gần 55% số xe mới bán ra tại nước này đã là xe điện hoặc hybrid sạc điện. Một trong những lý do quan trọng nằm ở giá thành ngày càng thấp.

Theo IEA, hơn 2/3 xe điện bán ra tại Trung Quốc hiện có giá rẻ hơn xe động cơ đốt trong truyền thống cùng phân khúc. Các hãng xe Trung Quốc như BYD đang mở rộng nhanh ra thị trường quốc tế, đặc biệt tại Đông Nam Á và Mỹ Latin.

Ở Đông Nam Á, hơn một nửa số xe điện bán ra đến từ các thương hiệu Trung Quốc. Trong khi đó, châu Âu đã nhập khẩu hơn nửa triệu xe điện Trung Quốc trong năm qua.

Điều này cũng phá vỡ một giả định từng phổ biến trong ngành ô tô: Xe điện quá đắt để phù hợp với các nền kinh tế đang phát triển. Tại Thái Lan, giá xe điện hiện đã tương đương xe xăng ở nhiều phân khúc phổ thông.

Mỹ tụt lại vì chính sách và áp lực cạnh tranh

Ngược với đà tăng toàn cầu, thị trường Mỹ đang đối mặt nhiều rào cản. Một trong những nguyên nhân lớn nhất là việc chính quyền Mỹ chấm dứt nhiều chương trình ưu đãi thuế dành cho xe điện trong gói ngân sách năm 2025.

Ngoài ra, các chính sách hạn chế xe điện Trung Quốc tiếp cận thị trường Mỹ cũng khiến người tiêu dùng có ít lựa chọn giá rẻ hơn.

Điều này tạo áp lực không nhỏ lên các hãng xe điện Mỹ như Rivian hay Lucid Motors - những doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào nhu cầu nội địa. Trong khi đó, các hãng ô tô truyền thống vẫn còn “vùng đệm” nhờ doanh thu từ xe xăng, nhưng về dài hạn cũng đối mặt nguy cơ mất thị phần toàn cầu nếu chậm chuyển đổi sang xe điện.

Fatih Birol - Giám đốc điều hành IEA

Sự phổ biến ngày càng tăng của xe điện đã đánh dấu một sự thay đổi lớn đối với thị trường ô tô và hệ thống năng lượng mang lại một số sự giảm bớt áp lực hiện nay trong bối cảnh cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, và các phản ứng chính sách tiềm năng đối với cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu hiện nay sẽ tạo thêm động lực cho thị trường.

Cuộc đua xe điện chuyển sang ưu tiên phát triển phần mềm và pin

Ngành xe điện hiện không còn đơn thuần là cuộc cạnh tranh về động cơ hay thiết kế. Lợi thế ngày càng nghiêng về những hãng làm chủ được: chuỗi cung ứng pin, năng lực sản xuất quy mô lớn, nền tảng phần mềm trên xe, và khả năng giảm chi phí sản xuất.

TechCrunch nhận định việc nhiều hãng xe truyền thống cắt giảm tham vọng EV có thể khiến họ bỏ lỡ “giai đoạn học hỏi quan trọng” mà các hãng như Tesla hay BYD đã tận dụng để giảm mạnh giá thành xe điện.

Một ví dụ được nhắc đến là Honda. Hãng xe Nhật gần đây đã hủy ba dự án EV lớn, động thái bị đánh giá có thể ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh dài hạn trong kỷ nguyên xe điện và xe định nghĩa bằng phần mềm (software-defined vehicle).

Dù nhiều quốc gia bắt đầu cắt trợ giá, triển vọng dài hạn của xe điện vẫn được đánh giá tích cực. Công ty nghiên cứu Gartner dự báo ngay từ năm tới, xe điện thuần pin có thể rẻ hơn xe động cơ đốt trong về chi phí sản xuất.

Trong khi đó, theo BloombergNEF, thị trường xe xăng truyền thống toàn cầu thực tế đã đạt đỉnh từ năm 2017. Xe hybrid vẫn tăng trưởng, nhưng tốc độ chưa theo kịp xe điện thuần túy.

Điều đó cho thấy ngành ô tô toàn cầu đang bước vào một giai đoạn phân hóa sâu sắc. Khi xe điện dần trở thành xu hướng chủ đạo, lợi thế sẽ không còn thuộc về những hãng xe có lịch sử lâu đời, mà nghiêng về các quốc gia và doanh nghiệp kiểm soát tốt công nghệ pin, phần mềm và chuỗi cung ứng. Trong cuộc đua mới này, tốc độ thích nghi có thể quan trọng hơn cả quy mô hay di sản của ngành công nghiệp ô tô truyền thống.

Đỗ Tho

Nguồn Công dân & Khuyến học: https://congdankhuyenhoc.vn/thi-truong-xe-dien-toan-cau-dang-phan-cuc-my-dan-bi-bo-lai-phia-sau-179260524152248652.htm