Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Hội đồng Lý luận Trung ương nhiệm kỳ 2026 - 2031: Đổi mới lý luận để mở đường cho kỷ nguyên vươn mình

Không có tầm nhìn lý luận, khó có bước đi chiến lược

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, lý luận luôn gắn với vận mệnh của dân tộc. Đó không phải là những khái niệm trừu tượng mà là ánh sáng soi đường cho hành động, là nền tảng để Đảng xác định mục tiêu, lựa chọn con đường và tổ chức sức mạnh toàn dân tộc trong từng giai đoạn lịch sử.

Vì vậy, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh muốn lãnh đạo, cầm quyền đúng, ngang tầm sứ mệnh, Đảng phải có lý luận đúng; muốn đi xa phải có tầm nhìn xa; muốn xử lý vấn đề mới phải có tư duy mới, đó là một yêu cầu vừa căn bản, vừa rất thời sự.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Điểm sâu sắc trong thông điệp này là lý luận không thể chỉ “đi sau” để tổng kết những gì thực tiễn đã diễn ra. Lý luận phải đi cùng thực tiễn, đi trước một bước, đi sâu vào những vấn đề cốt lõi và đi thẳng vào các điểm nghẽn, nút thắt của phát triển. Trong một thế giới biến động rất nhanh, nếu tư duy lý luận chậm nhịp, chúng ta sẽ dễ bị động trước cơ hội mới, lúng túng trước thách thức mới và thiếu những luận cứ đủ mạnh cho các quyết sách chiến lược.

Kỷ nguyên mới đang đặt Việt Nam trước nhiều câu hỏi lớn. Làm thế nào để phát triển nhanh mà vẫn bền vững? Làm thế nào để phát huy mạnh mẽ kinh tế thị trường, cởi trói nguồn lực tư nhân, nhưng vẫn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa? Làm thế nào để chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, kinh tế sáng tạo mà không đánh mất con người, văn hóa, công bằng xã hội và chủ quyền quốc gia? Những câu hỏi ấy không thể được trả lời bằng tư duy, phương pháp cũ.

Chính vì thế, yêu cầu tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam và 40 năm thực hiện Cương lĩnh không chỉ là một nhiệm vụ chính trị, mà còn là dịp để nâng tầm trí tuệ Việt Nam. Tổng kết không phải để khép lại quá khứ, mà để nhận diện quy luật, rút ra bài học, phát hiện những nhân tố mới, từ đó phát triển sáng tạo lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Thực tiễn Việt Nam là nguồn chất liệu vô cùng phong phú cho công tác lý luận. Những mô hình mới ở địa phương, những thí điểm về quản trị, những cách làm sáng tạo trong kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, an sinh xã hội, chuyển đổi số đều có thể trở thành “phòng thí nghiệm thực tiễn” để nghiên cứu, kiểm nghiệm và phát triển tư duy mới. Một quốc gia muốn tự tin bước vào tương lai phải xây dựng được hệ luận cứ và bản lĩnh lý luận của chính mình.

Trả lời vấn đề mới bằng tư duy mới

Thông điệp lớn thứ hai từ phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là phải tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận mới của thời đại và những vấn đề cấp bách của đất nước. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng khi chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh, biến đổi khí hậu, cạnh tranh chiến lược, già hóa dân số hay dịch chuyển chuỗi cung ứng đang tác động đồng thời đến mọi quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Trong bối cảnh ấy, câu hỏi không chỉ là Việt Nam tăng trưởng bao nhiêu phần trăm, mà là phát triển bằng mô hình nào, thể chế nào, nguồn lực nào và năng lực quản trị nào. Nếu chỉ nói tăng trưởng mà không chú ý đến chất lượng tăng trưởng; chỉ nói thị trường mà không quan tâm đến công bằng; chỉ nói hội nhập mà không gắn với tự chủ; chỉ nói công nghệ mà không đặt con người ở vị trí trung tâm thì tư duy phát triển sẽ thiếu toàn diện.

Sau gần bốn thập niên đổi mới, Việt Nam đã khẳng định sức sống của đường lối phát triển gắn với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế, ổn định chính trị, phát triển con người và bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn mới đang đặt ra nhiều vấn đề mới cần tiếp tục được làm rõ về mặt lý luận.

Ngày nay, kinh tế thị trường không chỉ là thị trường hàng hóa và dịch vụ truyền thống mà còn là thị trường dữ liệu, tài sản số, tri thức, sáng tạo và carbon. Công bằng xã hội không chỉ là giảm nghèo mà còn là công bằng về cơ hội học tập, cơ hội số, tiếp cận công nghệ và sáng tạo. Chủ quyền quốc gia không chỉ là lãnh thổ, biển đảo, vùng trời mà còn là chủ quyền dữ liệu, công nghệ, văn hóa và không gian mạng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Bởi vậy, công tác lý luận phải góp phần làm rõ thể chế phát triển nhanh, bền vững; quản trị quốc gia hiện đại, kiến tạo; tự chủ chiến lược gắn với hội nhập quốc tế; sức mạnh tổng hợp quốc gia và sức mạnh mềm Việt Nam. Đồng thời, cần tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa, con người, tri thức và sáng tạo như những nguồn lực phát triển quan trọng trong giai đoạn mới.

Một nội dung rất đáng chú ý nữa là yêu cầu chuẩn hóa hệ khái niệm, phạm trù và ngôn ngữ lý luận của Đảng trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là công việc học thuật mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng hoạch định chính sách và khả năng tạo đồng thuận xã hội. Trong thời đại số, chủ trương đúng còn phải được diễn đạt bằng ngôn ngữ khoa học, hiện đại, dễ hiểu và thuyết phục.

Văn hóa cầm quyền và đội ngũ lý luận ngang tầm sứ mệnh

Thông điệp thứ ba, có chiều sâu chính trị và nhân văn đặc biệt, là yêu cầu nghiên cứu sâu hơn về đạo đức cầm quyền, văn hóa cầm quyền và kiểm soát quyền lực trong điều kiện Đảng là đảng lãnh đạo, cầm quyền. Đây là vấn đề có ý nghĩa căn cốt, bởi mọi đường lối, chính sách cuối cùng đều được thực thi thông qua con người và quyền lực.

Văn hóa cầm quyền trước hết là văn hóa phụng sự nhân dân. Đó là, đặt lợi ích quốc gia – dân tộc, lợi ích chính đáng của nhân dân lên trên lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm và lợi ích cá nhân. Đó cũng là văn hóa liêm chính, trách nhiệm giải trình, nêu gương, biết lắng nghe, đối thoại, tôn trọng thực tiễn và tôn trọng sự thật.

Các đại biểu tham dự cuộc làm việc. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt vấn đề về quan hệ giữa quyền lực và trách nhiệm, giữa lãnh đạo và phục vụ nhân dân, thông điệp được gửi đi rất rõ: quyền lực chỉ chính đáng khi được sử dụng để phụng sự. Chức vụ càng cao thì trách nhiệm càng lớn. Lãnh đạo không phải là đặc quyền, mà là sự ủy thác của nhân dân, của Đảng và của đất nước. Điều này càng quan trọng trong bối cảnh đất nước đang đổi mới mạnh mẽ mô hình quản trị, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Để đáp ứng yêu cầu ấy, đội ngũ làm công tác lý luận phải thật sự ngang tầm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc phát triển đội ngũ cán bộ lý luận, nhất là cán bộ trẻ, có trí tuệ, bản lĩnh chính trị, phương pháp khoa học, am hiểu thực tiễn, tinh thần phụng sự và năng lực đối thoại với thời đại. Không có đội ngũ lý luận mạnh thì khó có nền tảng tư tưởng mạnh; không có môi trường học thuật dân chủ, khuyến khích tranh luận khoa học, tôn trọng khác biệt trong nghiên cứu, thì khó có những phát hiện mới và luận cứ mới.

Trong thời đại số, phương pháp nghiên cứu lý luận cũng phải đổi mới. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn cần được ứng dụng để nâng cao năng lực phân tích, dự báo, tư vấn chính sách. Nhưng quyết định vẫn là bản lĩnh, trí tuệ, nhân cách và trách nhiệm của người làm công tác lý luận. Người nghiên cứu lý luận hôm nay cần kiên định nhưng không giáo điều, khoa học nhưng không khô cứng, cởi mở với tri thức nhân loại nhưng không tự ti, dũng cảm phát hiện vấn đề mới nhưng luôn đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết.

Các đại biểu tham dự cuộc làm việc. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Nhìn tổng thể, phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Hội đồng Lý luận Trung ương không chỉ đặt ra nhiệm vụ cho một cơ quan tham mưu chiến lược, mà còn gửi đi một thông điệp rộng lớn hơn: muốn Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới bằng sự tự tin, bản lĩnh và sáng tạo, trước hết phải làm mới tư duy lý luận. Lý luận phải được nuôi dưỡng từ thực tiễn, được soi sáng bởi trí tuệ, được kiểm nghiệm bằng đời sống và được dẫn dắt bởi khát vọng phụng sự nhân dân.

Trong những thời khắc có tính bước ngoặt, lý luận càng phải đi trước một bước. Đi trước không phải để xa rời thực tiễn, mà để nhìn thấy những gì thực tiễn đang thai nghén. Đi trước để mở đường cho đời sống phát triển đúng hướng. Đó cũng chính là tinh thần sâu xa nhất từ thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: làm mới lý luận để nâng tầm trí tuệ cầm quyền, nâng tầm năng lực phát triển và nâng tầm khát vọng Việt Nam trong kỷ nguyên mới.