Tiên phong thúc đẩy cấu trúc khu vực lấy ASEAN làm trung tâm

Giáo sư Carl Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Australia, Đại học New South Wales trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN tại Australia. Ảnh: Lê Đạt/PV TTXVN tại Australia.

Theo Giáo sư Carl Thayer, Diễn đàn Tương lai ASEAN là diễn đàn đối thoại không chỉ có sự tham gia của các quan chức cấp chính phủ, mà còn có sự tham gia của các doanh nhân, giới truyền thông, học giả. Bên cạnh đó, có rất nhiều hoạt động diễn ra xung quanh diễn đàn chẳng hạn như tọa đàm “Vai trò của các chính đảng Đông Nam Á trong xây dựng Cộng đồng ASEAN”, bàn tròn “Đối thoại Thanh niên ASEAN: Khát vọng 2030” và tọa đàm “Mekong trong kiến trúc hợp tác tiểu vùng ASEAN: Hướng tới Tầm nhìn 2045”.

Theo Giáo sư Carl Thayer, đây là một ý tưởng mang tính sáng tạo. Ông cũng cho rằng điểm đáng chú ý là Việt Nam đã thúc đẩy việc hiện thực hóa các đề xuất bằng hành động cụ thể, trong đó có việc lồng ghép vào Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Giáo sư Carl Thayer nhấn mạnh Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 là một quá trình mang tính liên tục, đòi hỏi các quốc gia thành viên thường xuyên điều chỉnh để bảo đảm khu vực phát triển theo đúng định hướng, với mục tiêu ổn định, phát triển và lấy người dân làm trung tâm. Ông cho rằng một thông điệp quan trọng khác là an ninh không chỉ giới hạn ở yếu tố quân sự mà còn bao gồm an ninh con người, khả năng chống chịu của xã hội, quản trị công nghệ và ngoại giao phòng ngừa.

Theo Giáo sư Carl Thayer, đây cũng là cách tiếp cận mà Việt Nam đang đóng góp vào chương trình nghị sự của ASEAN: tập trung vào các giải pháp khả thi, thúc đẩy đối thoại và lắng nghe người dân, thay vì chỉ dừng lại ở các tuyên bố mang tính nguyên tắc. Ông đồng thời nhấn mạnh vai trò của các viện nghiên cứu và các diễn đàn như Diễn đàn Tương lai ASEAN, coi đây là không gian quan trọng để hình thành, thử nghiệm và hoàn thiện các ý tưởng chính sách trước khi triển khai trong thực tiễn.

Đánh giá về ý nghĩa của việc Việt Nam đăng cai Diễn đàn Tương lai ASEAN, đặc biệt khi đây là sự kiện ngoại giao đa phương cấp cao lớn đầu tiên do Việt Nam tổ chức sau thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và việc kiện toàn các vị trí lãnh đạo chủ chốt trong Đảng và Nhà nước, Giáo sư Carl Thayer cho rằng Việt Nam muốn gửi đi thông điệp về sự ổn định chính trị, tầm nhìn hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, đồng thời thể hiện sự sẵn sàng mở cửa và đóng góp vào việc xây dựng, định hình các chương trình nghị sự cũng như thể chế của ASEAN. Ông cũng cho biết Việt Nam luôn ủng hộ thúc đẩy hợp tác khu vực sông Mekong và các nước đang phát triển. Đây là những yếu tố định hình bối cảnh của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026.

Thông qua diễn đàn, Việt Nam bày tỏ mong muốn tiếp tục hợp tác với các nước ASEAN và các đối tác nhằm thúc đẩy xây dựng một Cộng đồng ASEAN hòa bình, thống nhất, thịnh vượng, kiên cường, đổi mới và lấy con người làm trung tâm.

Giáo sư Carl Thayer nhận định Việt Nam đang dần trở thành một “trung tâm”, không chỉ trong lĩnh vực sản xuất mà còn trong ngoại giao, với mạng lưới quan hệ ngày càng mở rộng, qua đó tăng cường khả năng chủ động trên trường quốc tế và trong ASEAN. Ông cho rằng Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 là một chương trình nghị sự mở, trong đó Việt Nam được xem là “người tiên phong”, đóng vai trò đề xuất và dẫn dắt nhiều ý tưởng.

Theo quan sát của Giáo sư Carl Thayer, Việt Nam có thể đóng vai trò đáng kể trong việc góp phần định hình cấu trúc khu vực lấy ASEAN làm trung tâm. Ông cho rằng năm 2027, khi Việt Nam đăng cai Năm APEC, đây sẽ là thời điểm thuận lợi để thúc đẩy công tác phối hợp, giúp các nhà lãnh đạo có thể tham dự đồng thời Hội nghị cấp cao của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) và Hội nghị cấp cao Đông Á. Bên cạnh đó, việc Singapore đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2027 được xem là yếu tố tạo thuận lợi về mặt tổ chức và địa lý. Do đó, Giáo sư Carl Thayer cho rằng Việt Nam cần phát huy vai trò chủ động để bảo đảm Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á tiếp tục phát huy hiệu quả thực chất, qua đó góp phần củng cố vai trò trung tâm của ASEAN.

Giáo sư Carl Thayer nhắc lại rằng trong thời gian qua, Việt Nam đã thúc đẩy sáng kiến "Cảnh sát biển Việt Nam và những người bạn" nhằm tăng cường phối hợp giữa các lực lượng thực thi pháp luật trên biển trong khu vực. Trên cơ sở đó, Giáo sư cho rằng Việt Nam có thể chủ động tiếp tục thúc đẩy và điều phối sáng kiến này trong khuôn khổ của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đồng thời tăng cường hợp tác, chia sẻ nguồn lực với các cơ quan nghiên cứu trong khu vực nhằm đa dạng hóa hình thức triển khai, qua đó thể hiện vai trò tiên phong thông qua các hành động cụ thể.

Cuối cùng, ông Carl Thayer cũng nhấn mạnh yếu tố then chốt vẫn là các đề xuất mang tính thực tiễn, với việc lựa chọn và phát triển những ý tưởng mới, có tính đột phá để phục vụ công tác tham mưu chính sách. Theo ông, đó là bản chất của “vai trò trung tâm ASEAN”, một mục tiêu cần được chính nội khối xây dựng và khẳng định bằng kết quả thực chất. Mục tiêu trọng tâm hiện nay là góp phần quản lý cạnh tranh giữa các nước lớn và xử lý các thách thức, khủng hoảng, qua đó hỗ trợ định hình cấu trúc khu vực và củng cố lòng tin chiến lược.