Tỏa sáng ba trụ cột sân khấu truyền thống

Ba trích đoạn tiêu biểu của nghệ thuật tuồng, chèo, cải lương cùng hội tụ trong chương trình biểu diễn trên sân khấu. Ảnh: Sân khấu truyền thống Việt Nam

Cuộc tụ hội trên cùng sân khấu

“Bí ẩn triều đại phép thuật” là chủ đề của mùa đầu tiên trong chuỗi “Chương trình tạp kỹ” do Sân khấu truyền thống Việt Nam - thương hiệu cộng đồng của người trẻ, trực thuộc Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam, thực hiện. Chương trình sẽ diễn ra trong 4 đêm vào các tối thứ bảy từ ngày 30-5 đến 20-6 tại rạp Hồng Hà (Hà Nội).

Khái niệm “chương trình tạp kỹ” được ê kíp xây dựng là một sân khấu biểu diễn tổng hợp, với nhiều loại hình nghệ thuật cùng xuất hiện trong một không gian trình diễn. Với mùa đầu tiên, tuồng, chèo và cải lương được chọn làm ba chất liệu chủ đạo để tạo nên một hành trình nghệ thuật xuyên suốt, vừa giữ tinh thần truyền thống vừa mở ra cách tiếp cận mới với công chúng đương đại.

Trưởng ban tổ chức "Chương trình tạp kỹ" Bùi Yến Linh cho biết, mục tiêu của dự án là nâng cao nhận thức của khán giả đại chúng về sân khấu truyền thống, giúp công chúng hiểu rõ sự khác biệt giữa tuồng, chèo và cải lương, từ đó thấy được vẻ đẹp đa dạng của di sản sân khấu Việt Nam.

“Chương trình được xây dựng như một cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, hướng tới một không gian biểu diễn giàu sáng tạo, phù hợp với thị hiếu của thời đại. Đây cũng là bước thử nghiệm nhằm mở ra hướng đi mới cho sân khấu truyền thống theo hướng linh hoạt, gần gũi hơn với công chúng nhưng vẫn giữ được tinh thần cốt lõi của nghệ thuật dân tộc”, chị Bùi Yến Linh chia sẻ.

“Bí ẩn triều đại phép thuật” dẫn dắt khán giả bước vào một thế giới vừa huyền bí vừa nhiều màu sắc, nơi phép thuật trở thành cánh cửa mở ra những bí mật. Từ những trò “biến hóa” tưởng như vui mắt, câu chuyện dần chuyển sang không khí hồi hộp khi các thế lực kỳ lạ xuất hiện. Trong hành trình ấy, khán giả liên tục được đặt vào những câu hỏi: Đâu là thật, đâu là ảo ảnh, ai là người tốt, ai là kẻ xấu và bí mật nào đang bị che giấu phía sau triều đại phép thuật ấy.

Ba loại hình sân khấu truyền thống được lồng ghép vào hành trình này bằng những trích đoạn tiêu biểu. Ở phần tuồng, trích đoạn “Ôn Đình chém Tá” mang đến bầu không khí bi tráng và kỳ ảo của vở “Sơn Hậu” qua diễn xuất của các nghệ sĩ Mạnh Linh, Trọng Văn, Đình Thuận, Thế Bản, Ngọc Quân...

Nếu tuồng tạo nên không khí sử thi thì chèo lại mang đến sắc thái dân gian dí dỏm qua trích đoạn “Phù thủy sợ ma”. Nghệ sĩ Lê Thơm kết hợp cùng bộ gõ của Trọng Khánh mang tới không khí chèo sinh động với những mảng miếng biểu diễn duyên dáng. Trong khi đó, phần cải lương “Khát vọng Đắc Kỷ” lại mở ra thế giới huyền ảo. Với sự tham gia của NSƯT Minh Lý cùng nghệ sĩ Tuấn Thịnh, trích đoạn thể hiện rõ chất lãng mạn và chiều sâu tâm lý vốn là thế mạnh của cải lương.

Ngoài các trích đoạn sân khấu, chương trình còn có phần hòa tấu “Chiến ban Tẩu mã” do NSƯT Lê Trần Vinh sáng tác. Với sự tham gia của dàn nhạc sống và nghệ sĩ múa của Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam.

Khát vọng tạo mô hình công nghiệp văn hóa

Chương trình tạp kỹ “Bí ẩn triều đại phép thuật” ra mắt gắn liền với bối cảnh Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam được thành lập từ việc hợp nhất ba đơn vị: Nhà hát Chèo Việt Nam, Nhà hát Cải lương Việt Nam và Nhà hát Tuồng Việt Nam. Việc đưa ba loại hình vốn có ngôn ngữ biểu đạt, nhịp điệu và phong cách kể chuyện khác nhau lên cùng một sân khấu được xem là thử thách lớn. Tuy nhiên, với ê kíp sáng tạo, đây cũng chính là cơ hội để tạo ra một mô hình sân khấu mới.

Chương trình tạp kỹ được xem như bước chuyển mình táo bạo của sân khấu truyền thống khi ba loại hình không đứng riêng biệt mà bắt đầu đối thoại với nhau trong một câu chuyện chung. Cảm xúc khán giả được dẫn dắt qua nhiều lớp ngôn ngữ nghệ thuật, lúc ước lệ như tuồng, khi hóm hỉnh như chèo, rồi dạt dào cảm xúc như cải lương.

Theo Trưởng ban tổ chức Bùi Yến Linh, dự án kế thừa mô hình trải nghiệm đa giác quan từng được thử nghiệm qua “Dấu thiêng Hà Nội 2024” trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội. Chương trình này từng thu hút 4.359 lượt truy cập mua vé chỉ sau một tháng mở bán, với hơn 1.000 khán giả tham dự trong 4 đêm diễn. Từ kết quả đó, ê kíp nhận thấy tiềm năng phát triển sản phẩm nghệ thuật sân khấu truyền thống theo hướng công nghiệp văn hóa và du lịch trải nghiệm. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lời thoại - vốn gặp nhiều hạn chế khi tiếp cận khách quốc tế bởi đặc thù ngôn ngữ cổ, chương trình được định hướng tăng cường yếu tố thị giác, âm nhạc và trải nghiệm đa giác quan.

NSƯT Lộc Huyền, chỉ huy các đêm diễn chia sẻ, việc tuồng, chèo, cải lương cùng hội tụ trên sân khấu Rạp Hồng Hà là khoảnh khắc xúc động, khi những tinh hoa sân khấu truyền thống Việt Nam cùng “cất tiếng” vì di sản dân tộc. Theo nghệ sĩ, đây là dấu mốc đẹp cho sự kết hợp, tôn vinh và tiếp nối giá trị nghệ thuật truyền thống trong đời sống hôm nay.

Một trong những mục tiêu lớn nhất của chương trình là hướng đến khán giả trẻ và thiếu nhi. Việc lựa chọn ra mắt đúng dịp Quốc tế Thiếu nhi 2026 cho thấy mong muốn đưa nghệ thuật truyền thống đến với thế hệ trẻ bằng những lăng kính gần gũi hơn. “Bí ẩn triều đại phép thuật” cũng đang mở ra khát vọng lớn hơn, đó là tạo dựng mô hình công nghiệp văn hóa cho sân khấu truyền thống Việt Nam trong thời gian tới.