Trách nhiệm sau ánh hào quang nghệ thuật

Sau những vai diễn, ca khúc hay tác phẩm ghi dấu ấn, điều giữ một nghệ sĩ đứng vững nhiều năm không chỉ là năng lực nghề nghiệp mà còn là nhân cách, ý thức công dân và trách nhiệm với xã hội.

Những ngày qua, dư luận liên tiếp xôn xao khi nhiều nghệ sĩ bị bắt vì liên quan đến chất cấm. Điều khiến công chúng tiếc nuối không hẳn là sự nghiệp của một số cá nhân đứng trước nguy cơ sụp đổ, mà ở chỗ trong số đó có gương mặt từng được xem là tài năng của đời sống văn hóa - giải trí, từng có vị trí riêng trong lòng khán giả và một tương lai nghệ thuật rộng mở phía trước.

Công chúng hiếm khi yêu mến nghệ sĩ chỉ qua vài phút trên sân khấu. Sự quý mến nhiều khi được bồi đắp bằng cả thanh xuân, ký ức và sự đồng cảm. Có những khán giả vượt hàng trăm cây số chỉ để tặng món ăn nghệ sĩ yêu thích. Có những hàng dài người hâm mộ đội nắng, đội mưa nhiều giờ chỉ để nhìn thấy người nghệ sĩ mình yêu quý ngoài đời thực. Một bài hát có thể trở thành ký ức thanh xuân của cả một thế hệ. Một vai diễn hay đôi khi mang đến động lực sống cho người khác trong những giai đoạn khó khăn nhất.

Tình cảm ấy khiến nghệ sĩ trở thành “người của công chúng” theo đúng nghĩa. Danh xưng không đơn thuần là hào quang, đi kèm đó còn là trách nhiệm rất lớn trước xã hội. Công chúng có thể chấp nhận sự cá tính, khác biệt, thậm chí nổi loạn trong sáng tạo nghệ thuật. Nhưng công chúng rất khó chấp nhận việc người nổi tiếng xem nhẹ pháp luật hay các chuẩn mực đạo đức cơ bản. Một nghệ sĩ có thể tài năng, có lượng người hâm mộ đông đảo, nhưng nếu lựa chọn lối sống lệch chuẩn, đánh đổi trách nhiệm công dân để chạy theo những cám dỗ cá nhân, thì chính họ đang tự bào mòn uy tín và sự nghiệp của mình. Có những sai lầm có thể sửa chữa sau một khoảng thời gian, nhưng cũng có những vết trượt khiến khán giả quay lưng mãi mãi.

Ở góc độ khác, sự việc liên tiếp xảy ra cũng cho thấy môi trường giải trí hiện nay đang tồn tại nhiều áp lực và cám dỗ. Ánh hào quang, tốc độ nổi tiếng quá nhanh, sự săn đón của mạng xã hội hay lối sống dễ dãi trong một bộ phận giới giải trí có thể khiến một số nghệ sĩ mất dần khả năng tự kiểm soát. Nhưng áp lực hay cám dỗ không thể trở thành lý do để biện minh cho việc vi phạm pháp luật. Càng là người có ảnh hưởng, càng phải ý thức rõ giới hạn mà mình không được phép bước qua.

Thực tế đó cũng đặt ra yêu cầu phải xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh để tài năng luôn đi cùng trách nhiệm. Trong Hội nghị phổ biến “Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số” tổ chức ngày 22-5 tại TPHCM, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ VH-TT-DL), đã nhắc đến hai khái niệm “danh sách trắng” và “danh sách đen” đối với nghệ sĩ. Theo đó, những nghệ sĩ có hình ảnh tích cực sẽ được khuyến nghị ưu tiên hợp tác trong các chương trình biểu diễn, quảng bá, truyền thông; ngược lại, những trường hợp nằm trong “danh sách đen” sẽ bị đề nghị hạn chế hợp tác trong một thời gian nhất định.

Là một trung tâm có công nghiệp giải trí lớn nhất cả nước, TPHCM cũng đang thúc đẩy việc lan tỏa hình ảnh văn nghệ sĩ tích cực, thực hiện tốt “Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật” nhằm phát huy giá trị chuẩn mực đạo đức, xây dựng hình ảnh đẹp, nâng cao trách nhiệm của nghệ sĩ với khán giả. Đại diện Sở VH-TT TPHCM cho biết, ngoài các tiêu chí về “danh sách trắng” và “danh sách đen”, sở còn đang xây dựng thêm “danh sách xanh” với mục tiêu khuyến khích nghệ sĩ, người nổi tiếng đồng hành cùng các hoạt động cộng đồng, quảng bá hình ảnh tích cực cho thành phố.

Những “danh sách trắng”, “danh sách đen” hay “danh sách xanh” suy cho cùng không phải để tước bỏ hào quang của nghệ sĩ. Điều công chúng chờ đợi cũng không phải một hình mẫu hoàn hảo không sai sót, mà là sự tỉnh táo trước danh tiếng, sự tôn trọng pháp luật và ý thức gìn giữ những giá trị mà xã hội đặt niềm tin vào họ. Bởi, ánh đèn sân khấu có thể tạo nên một ngôi sao, nhưng chỉ phẩm cách mới quyết định người nghệ sĩ có thể ở lại bao lâu trong lòng công chúng.