TS Trần Anh Tuấn: Trưởng phòng là 'siêu nhân' mới không có sai phạm

Sáng 9-6, Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam tổ chức hội thảo “Định vị đúng chính quyền địa phương hai cấp”.

Phát biểu đề dẫn, TS Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nhấn mạnh sau gần một năm thực hiện, mô hình chính quyền địa phương hai cấp cơ bản đã được thiết lập và vận hành cơ bản ổn định, hoạt động tương đối thông suốt.

Các cấp ủy và chính quyền đã vượt qua mọi khó khăn, sức ép, thách thức để thực hiện các chỉ đạo của Trung ương, làm được khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu cao với nhiều kết quả trên các phương diện. Nhân dân đồng thuận và ủng hộ, tổ chức bộ máy tinh gọn, bộ máy vận hành cơ bản thông suốt, kinh tế- xã hội tiếp tục phát triển…

TS Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam.

4 vấn đề đặt ra

Tuy nhiên, TS Trần Anh Tuấn cũng nêu bốn vấn đề đặt ra, ảnh hưởng đến hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp.

Thứ nhất, thể chế pháp luật chất lượng chưa cao, chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đặc biệt, phân cấp, phân quyền còn hình thức, chưa thực chất, không đồng bộ, có xu hướng “bình mới, rượu cũ”, chưa thực sự thể hiện tư tưởng “việc của địa phương để địa phương làm”.

“Các quy định về tổ chức bộ máy và công vụ, công chức cũng chưa đổi mới, thiếu tính khả thi, khó xây dựng nền công vụ số…” - TS Trần Anh Tuấn nói.

Theo ông Tuấn, 28 nghị định được Chính phủ ban hành vừa qua thực chất chỉ là sự tích hợp cơ học và dẫn chiếu các thẩm quyền đã được phân cấp, phân quyền của chính quyền địa phương ba cấp, không có gì mới và chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

“Quan hệ về thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã vẫn chủ yếu là phân cấp, có xu hướng “dồn việc xuống dưới”, tạo nên sức ép công việc và không quyết đáp được” - ông Tuấn nói thêm.

Thứ hai, tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã tinh gọn nhưng chưa hợp lý. TS Trần Anh Tuấn cho hay vừa qua, Hiệp hội Khoa học hành chính đã khảo sát tại các xã, phường ở một số địa phương. Kết quả, trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp xã bao gồm của cấp huyện, cấp xã trước kia và một số nhiệm vụ từ cấp tỉnh giao thêm.

“So với cấp huyện trước đây, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cấp xã hiện mở rộng hơn, nhiều hơn nhưng chỉ quy định có ba phòng với nhiều lĩnh vực tập trung vào một phòng”- ông Tuấn nói và so sánh cấp huyện trước đây cơ cấu tổ chức phòng chuyên môn được quy định có 9- 10 phòng.

“Dù Nghị định 370 sửa đổi nâng số phòng lên 4,5 hoặc 4,7 nhưng cũng chưa khoa học và thuyết phục. Bản thân Chính phủ cũng thấy sự chưa hợp lý này” - vẫn lời ông Tuấn.

Ngoài ra, danh mục vị trí việc làm ở cấp xã như hiện nay chưa được quy định đầy đủ nên không thực hiện được yêu cầu rõ người, rõ việc…

“Thực tế cho thấy một trưởng phòng phải quyết định nhiều vấn đề có nghiệp vụ khác nhau của 4-5 phòng chuyên môn so với cấp huyện trước đây, chịu sự hướng dẫn của 6-7 sở ngành”- ông Tuấn cho rằng điều này đang tạo nên sức ép công việc, hạn chế tính chuyên nghiệp, chuyên sâu của đội ngũ công chức.

Đặc biệt, việc xử lý công việc thuần túy mang tính hành chính, chưa thực sự được chú trọng về chất lượng và nghiệp vụ chuyên môn. “Các xã, phường vẫn nói rằng trưởng phòng là “siêu nhân” mới không có sai phạm” - TS Trần Anh Tuấn nói.

Vấn đề thứ ba, Chủ tịch Hiệp hội khoa học hành chính đánh giá chất lượng đội ngũ công chức không đồng đều, một bộ phận không nhỏ chưa thực sự đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và thiếu động lực làm việc.

Liên quan đến chế độ công vụ, ông Tuấn cho rằng hiện có nhiều quy định chưa đáp ứng yêu cầu cải cách, thiếu tính khoa học, chất lượng ban hành văn bản không cao, khó thực hiện, thiếu tính khả thi. Các quy định về tuyển dụng, sử dụng, đánh giá và quản lý đội ngũ cán bộ công chức ít đổi mới phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp.

Về đội ngũ công chức, qua khảo sát ở một số địa phương cho thấy đội ngũ cán bộ cấp xã vẫn chưa được bố trí theo vị trí việc làm, vẫn trong tình trạng vừa thừa, vừa thiếu.

Lãnh đạo ở các xã, phường khảo sát đều có chung nhận xét chất lượng đội ngũ cán bộ công chức ở cấp xã không đồng đều và chưa thực sự được bố trí đúng chuyên môn, nghề nghiệp, phải làm các công việc có chuyên môn khác với nghề nghiệp đào tạo và sở trường. Cạnh đó, vẫn còn tồn tại tư duy hành chính cũ; sợ sai, sợ trách nhiệm; làm việc theo thói quen cũ; thiếu động lực làm việc…

Tỉ lệ khảo sát cho thấy, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã mới hiện có khoảng 80% là cán bộ, công chức cấp xã trước kia; khoảng 20% là cán bộ, công chức cấp huyện trước kia.

Thứ tư, việc ứng dụng công nghệ số, số hóa dữ liệu và chuyển đổi số chưa đồng bộ, liên thông, còn ách tắc, lỗi mạng giữa cấp xã với cấp trên và nhân dân. Cụ thể, các xã, phường vẫn thiếu cơ sở dữ liệu liên ngành. Dữ liệu kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục, hộ tịch, đất đai, xây dựng… vẫn nằm trên các phần mềm rời rạc.

Trong khi đó, hệ thống phần mềm phục vụ chuyên môn vẫn còn xảy ra tình trạng lỗi hệ thống, nghẽn đường truyền hoặc thiếu sự liên thông giữa các phần mềm chuyên ngành, gây khó khăn khai thác dữ liệu và xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử….

Định vị đúng mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Từ những phân tích nêu trên, TS Trần Anh Tuấn cho rằng cần định vị đúng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đặc biệt là cấp xã để nhận thức đúng. Theo ông, hiện vẫn có xu hướng coi chính quyền địa phương hai cấp là phép trừ cơ học của chính quyền địa phương ba cấp sau khi bỏ đi cấp huyện.

Nhiều người vẫn hiểu và quan niệm khi kết thúc hoạt động của cấp huyện thì cấp xã sẽ nhận thêm các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp huyện (trước kia) chuyển về.

“Với nhận thức đơn giản, cơ học như vậy, địa vị pháp lý của cấp xã hiện nay chưa được định vị đúng trong mô hình mới. Hình ảnh, vị thế cấp xã trong nhận thức tư duy vẫn quẩn quanh coi các xã, phường là bé nhỏ, lom dom như trước kia” - ông Trần Anh Tuấn nói.

Hệ quả, theo ông Tuấn, việc hoạch định các chính sách về tổ chức bộ máy; phân quyền, phân cấp; quản lý biên chế; điều kiện làm việc, bố trí đội ngũ cán bộ, công chức và thực hiện chế độ, chính sách … cũng bị giới hạn theo các nhận thức đơn giản đó.

“Cần phải khẳng định chính quyền địa phương hai cấp là một mô hình mới khác hoàn toàn với mô hình chính quyền địa phương ba cấp” - ông Tuấn nhấn mạnh.

Chủ tịch Hiệp hội khoa học hành chính đề nghị cần thiết kế và tái cấu trúc lại cơ cấu tổ chức các cơ quan chuyên môn của UBND cấp dưới tỉnh theo hướng tinh gọn hợp lý.

Qua nghiên cứu và khảo sát tại các xã, phường ở một số địa phương, ông Tuấn cho rằng có thể quy định cơ quan chuyên môn của UBND cấp xã là năm phòng, ngoài ra có một trung tâm, một tổ chức sự nghiệp công. Cụ thể, Văn phòng HĐND và UBND, Phòng Kinh tế tổng hợp, Phòng Kinh tế ngành, Phòng Nội vụ, Phòng Văn hóa-xã hội, Trung tâm phục vụ hành chính công và Văn phòng đăng ký đất đai.

Đáng chú ý, cần tiếp tục đổi mới chế độ công vụ việc làm theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, trách nhiệm, năng động và hiệu quả. “Về lâu dài, cần xây dựng Luật Công vụ" - ông Tuấn đề nghị chế độ hành chính công vụ cũng cần đổi mới mạnh mẽ, thay thế quản lý công chức bằng quản trị công vụ với một đột phá.

Trong đó, Chính phủ cần thống nhất quản lý hệ thống danh mục vị trí việc làm từ Trung ương đến cấp xã. Mỗi vị trí việc làm đều có bản mô tả công việc và Khung năng lực.

Cùng với đó, phân quyền quyết định về biên chế theo hướng chính quyền địa phương quyết định biên chế địa phương. Chính phủ quyết định biên chế các cơ quan hành chính nhà nước ở Trung ương.

“Phân quyền tuyển dụng cán bộ viên chức cho cấp xã thực hiện theo nguyên tắc “ai dùng người đó tuyển và chịu trách nhiệm về chất lượng” - ông Tuấn nói thêm, đồng thời đề xuất thí điểm thực hiện chế độ công chức hợp đồng bên cạnh chế độ công chức “suốt đời” để xây dựng nền công vụ vừa ổn định, vừa năng động.

TS Trần Anh Tuấn cũng đề nghị đổi mới công tác đánh giá theo hướng “ai giao nhiệm vụ thì người đó đánh giá, xếp loại” theo quy trình đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện và dễ số hóa công tác đánh giá, sử dụng các công cụ phản hồi 360 ͦ , OKR, KPI để đánh giá.

“Cải cách hành chính nên chuyển từ lấy thủ tục hành chính làm khâu đột phá (đã đột phá từ 1992 tới nay) sang lấy công vụ, công chức làm trung tâm và công nghệ số làm động lực của cải cách hành chính” - TS Trần Anh Tuấn nói thêm.