Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam: Bảo vệ đa dạng sinh học để phát triển bền vững

Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ rộng khoảng 4.300 ha, ghi nhận 954 loài sinh vật, hơn 260 loài cá và 137 loài san hô. Ảnh: Nguyên Linh/TTXVN

Chung tay bảo vệ rùa biển

Tỉnh Quảng Trị có đường bờ biển dài gần 190 km, cùng với đảo Cồn Cỏ cách đất liền khoảng 17 hải lý. Vùng biển và đảo Cồn Cỏ của tỉnh Quảng Trị có sự đa dạng sinh học và môi trường tự nhiên đa dạng; một số bãi biển còn hoang sơ độc đáo riêng có, từ đó thu hút du khách thích khám phá trải nghiệm như tắm biển, lặn biển ngắm san hô, câu cá…

Về đa dạng sinh học, vùng biển Quảng Trị nổi bật là nơi sinh sống của nhiều loài rùa biển. Trên thế giới còn tồn tại 7 loài rùa biển; trong đó ở vùng biển Việt Nam có 5 loài rùa được chia thành 2 họ chính là họ vích (vích, đồi mồi, đồi mồi dứa, quản đồng) và họ rùa da (chỉ có một loài rùa da). Trong số 5 loài rùa (vích, đồi mồi, đồi mồi dứa, quản đồng và rùa da) quý hiếm sinh sống ở vùng biển Việt Nam thì ở vùng biển Quảng Trị có cả 5 loài này.

Thời gian qua, người dân sinh sống ven biển và ngư dân hành nghề trên vùng biển Quảng Trị, nhiều lần bắt gặp các cá thể rùa mắc vào ngư lưới cụ hoặc mắc cạn khi đi vào cửa biển, bãi biển. Điều đáng mừng là gần như toàn bộ các cá thể rùa gặp nạn đều được cộng đồng cứu hộ kịp thời và thả về đại dương.

Để cộng đồng có ý thức cao trong việc bảo vệ rùa biển, Ban quản lý Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ (Ban quản lý), đã thành lập các đội tình nguyện viên cứu hộ rùa biển tại các địa phương bãi ngang ven biển và đảo Cồn Cỏ. Ban quản lý tổ chức các lớp tập huấn kiến thức, kỹ năng chuyên môn về bảo tồn rùa biển, sơ cứu và thả rùa trở lại đại dương khi gặp nạn. Ban quản lý cũng thường xuyên tuyên truyền, vận động ngư dân cứu hộ, thả rùa trở lại biển nếu đánh bắt được rùa hoặc rùa mắc vào lưới.

Theo Ban quản lý Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ, từ năm 2010 đến nay, đơn vị đã cứu hộ thành công trên 160 cá thể rùa biển. Rùa biển là loài động vật đặc biệt quý hiếm, thuộc nhóm 1B, nằm trong danh sách động vật hoang dã đang có nguy cơ tuyệt chủng, nghiêm cấm mọi hành vi mua bán, vận chuyển.

Ngư dân Bùi Đình Thủy, trú tại xã Cửa Việt, đã nhiều lần cứu hộ những cá thế rùa biển gặp nạn khi mắc vào những tấm lưới cũ trôi dạt trên biển, khiến rùa không thể thoát ra được. Gần nhất là vào khoảng giữa tháng 5/2026, khi đánh bắt ở ngư trường đảo Cồn Cỏ, tàu cá của ngư dân Bùi Đình Thủy phát hiện 3 cá thể rùa xanh bị mắc vào tấm lưới cũ trôi dạt trên biển; mỗi con có trọng lượng khoảng 1,5 kg, chiều dài mai khoảng 25 cm, rộng 20 cm. Ngay sau khi thấy những cá thể rùa gặp nạn, ông Thủy đã cẩn thận gỡ lưới ra khỏi những cá thể rùa rồi đưa lên tàu, vận chuyển vào bờ chăm sóc; sau đó phối hợp với các đơn vị chức năng thả rùa trở lại đại dương.

Ngư dân Bùi Đình Thủy chia sẻ, rùa biển xuất hiện nhiều ở vùng biển Quảng Trị là điều rất vui mừng, bởi rùa biển chỉ chọn những vùng biển trong lành, ít bị con người tác động để trú ngụ, sinh sản. Bản thân và ngư dân hiểu tầm quan trọng của việc bảo vệ rùa biển, do đó đã học hỏi kỹ năng cứu hộ rùa gặp nạn; đồng thời phối hợp với các đơn vị chức năng để kịp thời bảo vệ rùa sinh sản, cứu hộ và thả rùa về lại biển. Ngư dân cũng nâng cao ý thức bảo vệ rùa biển khi hành nghề trên biển như hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần, không vứt bỏ lưới hỏng xuống biển.

Khai thác bền vững tài nguyên biển đảo Cồn Cỏ

Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ được thành lập vào tháng 10/2009 nằm ở cửa ngõ phía Nam Vịnh Bắc Bộ của Việt Nam, có quy mô trên 4.530 ha với ba phân khu chức năng gồm bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái và dịch vụ - hành chính. Khu vực biển đảo Cồn Cỏ là một trong những vùng biển có đa dạng sinh học cao, khi đã ghi nhận 954 loài sinh vật biển. Hệ sinh thái rạn san hô tại vùng biển đảo Cồn Cỏ vẫn giữ được mức độ nguyên vẹn tương đối với 137 loài san hô và độ phủ trên 32%.

Nằm sâu dưới vùng biển đảo Cồn Cỏ có những rạn san hô, được đánh giá là một trong những rạn san hô tốt nhất Việt Nam, trong đó có loài san hô đỏ, san hô đen quý hiếm, phân bố ở đây. Để bảo vệ san hô ở khu vực biển này, lực lượng chức năng đã tiến hành lặn định kỳ giám sát rạn san hô và nền đáy, nhằm theo dõi những hiện tượng bất thường của rạn như tẩy trắng san hô, vỡ rạn mảng lớn, xáo trộn mạnh trầm tích đáy, sự phát triển của các thảm rong, cỏ biển đặc trưng.

Xây dựng Cồn Cỏ trở thành trung tâm du lịch, dịch vụ gắn với vai trò tiền đồn vững chắc trên biển. Ảnh: TTXVN phát

Điều đáng mừng là ở Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ không có hiện tượng tẩy trắng san hô ở phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phân khu phục hồi sinh thái. Một số loài rong đặc hữu ở đảo Cồn Cỏ như rong nho, rong mơ phát triển và lụi tàn định kỳ bình thường. Với rạn san hô được bảo tồn, khu vực biển đảo Cồn Cỏ trở thành nơi sinh sống của hàng trăm loài cá, rong biển cùng nhiều loài quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng như rùa biển, cá heo, bào ngư, hải sâm.

Vừa qua, tại Hội thảo “Đặc khu Cồn Cỏ – Cơ hội, tiềm năng phát triển du lịch gắn với hoạt động bảo tồn biển, sinh kế bền vững, OCOP miền biển”, Phó Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ Trần Khương Cảnh cho rằng, bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ không dừng lại ở giữ nguyên trạng, mà chuyển sang phục hồi chủ động các hệ sinh thái trọng điểm, thông qua các giải pháp như nuôi cấy san hô, trồng rừng ngập mặn, tái tạo nguồn lợi thủy sản; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), viễn thám… vào giám sát môi trường, cảnh báo sớm rủi ro và quản lý hiệu quả tài nguyên biển.

Về khai thác tài nguyên biển đảo, cần xây dựng mô hình đồng quản lý, trao quyền cho cộng đồng địa phương tham gia trực tiếp vào bảo vệ tài nguyên, gắn trách nhiệm với lợi ích sinh kế. Một giải pháp căn cơ là chuyển đổi nghề cho ngư dân, cụ thể là giảm dần các nghề khai thác ven bờ thay thế bằng dịch vụ hậu cần nghề cá, chế biến thủy sản hoặc các ngành nghề phi khai thác như du lịch.

Cồn Cỏ đang trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam. Năm 2026, đặc khu Cồn Cỏ đặt mục tiêu đón hơn 12.000 lượt khách (hơn gần 3.000 lượt khách so với năm 2025), doanh thu dịch vụ đạt hơn 18 tỷ đồng.

Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân đặc khu Cồn Cỏ Trần Xuân Anh, địa phương định hướng phát triển theo mô hình: “Kinh tế xanh – Hậu cần biển – Du lịch sinh thái – Quốc phòng toàn dân”. Trong mô hình này, bảo tồn nền móng cho toàn bộ chiến lược phát triển. Bảo tồn tốt hệ sinh thái biển, du lịch mới phát triển bền vững, nguồn lợi thủy sản được bảo vệ thì sinh kế của người dân mới ổn định. Với du lịch, đặc khu phát triển theo hướng sinh thái, nghỉ dưỡng chất lượng cao, dựa trên trải nghiệm thiên nhiên. Đặc khu luôn chú trọng đến việc gìn giữ sự nguyên sơ và cảnh quan thiên nhiên riêng có.

Trong định hướng phát triển du lịch biển đảo của tỉnh Quảng Trị, đảo Cồn Cỏ được định hướng trở thành điểm nhấn trải nghiệm sinh thái, lịch sử và nghỉ dưỡng của khu vực miền Trung. Với lợi thế về rừng nguyên sinh, hệ sinh thái biển và chiều sâu lịch sử, đảo Cồn Cỏ đang từng bước khai thác bền vững, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế, du lịch với bảo tồn hệ sinh thái và cảnh quan.