Từng bước chuẩn bị cho thi tốt nghiệp THPT trên máy tính

Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng động viên các em học sinh tại Hà Tĩnh

Thưa ông, nguy cơ sử dụng AI và các thiết bị công nghệ cao để gian lận thi cử ngày càng tinh vi. Chỉ thị số 20/CT-TTg cũng nhấn mạnh yêu cầu chủ động phòng ngừa từ sớm. Ngành giáo dục đã chuẩn bị những giải pháp gì để nhận diện, ngăn chặn các hình thức gian lận mới, đặc biệt trong phối hợp với lực lượng Công an?

Ông Huỳnh Văn Chương: Phải nhìn nhận thẳng thắn, áp lực từ thiết bị công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI) đối với công tác tổ chức thi hiện nay là rất lớn. Những công cụ này ngày càng nhỏ gọn, tinh vi và cực kỳ khó phát hiện bằng mắt thường; trong khi AI có thể xử lý các mã đề trong thời gian tính bằng giây nếu để lộ, lọt thông tin ra ngoài. Trước thực trạng này, chúng tôi đã yêu cầu các sở giáo dục và đào tạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, các đơn vị phải tuyên truyền, phổ biến cho 100% cán bộ, giáo viên tham gia công tác thi và thí sinh dự thi nắm rõ quy định: Đề thi là tài liệu Bí mật nhà nước độ "Tối mật". Do đó, việc sử dụng điện thoại di động, thiết bị công nghệ cao và công cụ AI hoặc bất cứ hành vi nào nhằm gian lận, làm lộ, lọt, phát tán đề thi trong thời gian bảo mật sẽ để lại hậu quả nghiêm trọng. Người vi phạm không chỉ bị đình chỉ thi mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Đối với những địa bàn, điểm thi, phòng thi được đánh giá có nguy cơ cao, các Hội đồng thi có thể tăng cường sử dụng thiết bị quét an ninh cầm tay để kiểm soát thí sinh trước khi vào phòng thi. Quá trình triển khai này cần phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an để tập huấn kỹ năng sử dụng thiết bị cho cán bộ coi thi, bảo đảm hiệu quả thiết thực, văn minh và tuyệt đối không làm mất thời gian, gây áp lực, căng thẳng tâm lý cho thí sinh. Ngành giáo dục sẽ thông tin, tuyên truyền rõ để phụ huynh và học sinh hiểu đây là biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ sự công bằng của Kỳ thi, bảo vệ quyền lợi chính đáng của thí sinh và hỗ trợ cán bộ coi thi hoàn thành nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, công tác bảo mật tiếp tục được siết chặt ở tất cả các khâu từ ra đề, in sao, vận chuyển, coi thi đến chấm thi. Quan điểm nhất quán của Bộ Giáo dục và Đào tạo là bảo đảm kỳ thi diễn ra nghiêm túc, công bằng, khách quan và an toàn.

Ông Huỳnh Văn Chương: Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục chỉ đạo xây dựng đề thi bám sát Chương trình giáo dục phổ thông 2018 - Ảnh: VGP/Thu Trang

Thủ tướng yêu cầu đề thi tốt nghiệp THPT phải bảo đảm chất lượng, có độ phân hóa phù hợp với mục đích của Kỳ thi. Xin ông cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ có những giải pháp gì trong xây dựng ngân hàng câu hỏi, ma trận đề thi và quy trình thử nghiệm đề để kết quả thi phản ánh sát năng lực học sinh, đồng thời phục vụ hiệu quả công tác tuyển sinh đại học?

Ông Huỳnh Văn Chương: Yêu cầu này của Thủ tướng đặt ra một bài toán kép cho công tác làm đề: vừa phải bao quát mặt bằng chung, vừa phải có chiều sâu phân hóa.

Như chúng ta đã biết, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có mục tiêu trước hết là xét công nhận tốt nghiệp cho học sinh phổ thông trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, nhiều năm qua, kết quả kỳ thi cũng được các cơ sở giáo dục đại học sử dụng rộng rãi để tuyển sinh. Vì vậy, đề thi phải đồng thời đáp ứng được cả hai yêu cầu này.

Trên tinh thần đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục chỉ đạo xây dựng đề thi bám sát Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đề thi sẽ bảo đảm có các câu hỏi ở mức độ cơ bản để xét tốt nghiệp, đồng thời tăng cường các câu hỏi có tính phân hóa cao nhằm hỗ trợ các trường đại học, cao đẳng sử dụng làm căn cứ tuyển sinh.

Trong quá trình xây dựng đề, chúng tôi đặc biệt chú trọng khâu thử nghiệm, phân tích dữ liệu khảo thí và hoàn thiện ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa để bảo đảm độ tin cậy, tính phân hóa cũng như sự ổn định của đề thi qua các năm. Mục tiêu cốt lõi là để kết quả kỳ thi phản ánh sát năng lực học sinh, bảo đảm công bằng, khách quan cho mọi đối tượng

Chỉ thị số 20/CT-TTg đặt ra yêu cầu chuẩn bị hạ tầng và ngân hàng câu hỏi để từng bước triển khai thi trên máy tính. Xin ông chia sẻ rõ hơn về tiến độ xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa cũng như lộ trình thí điểm hình thức thi này trong thời gian tới?

Ông Huỳnh Văn Chương: Việc triển khai thi trên máy tính là định hướng đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo chuẩn bị lộ trình trong nhiều năm, phù hợp với yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá và chiến lược chuyển đổi số trong giáo dục.

Hiện tại, chúng tôi đang tập trung xây dựng ngân hàng câu hỏi theo hướng chuẩn hóa, có kiểm định chất lượng và bảo đảm độ phân hóa phù hợp. Đây chính là nền tảng cốt lõi để từng bước triển khai hình thức thi trên máy tính trong thời gian tới.

Song song với nhiệm vụ trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng phối hợp với các địa phương rà soát điều kiện hạ tầng kỹ thuật, hệ thống máy tính, đường truyền và nguồn nhân lực phục vụ tổ chức thi. Trên cơ sở đánh giá thực tế từng vùng miền, chúng tôi sẽ triển khai thí điểm tại những nơi có đủ điều kiện. Tinh thần chung của ngành là triển khai từng bước, thận trọng, bảo đảm sự ổn định và phù hợp với điều kiện thực tế của các địa phương.

Việc số hóa là cắt giảm tối đa các khâu trung gian thủ công để tạo thuận lợi cho học sinh - Ảnh: VGP/Thu Trang

Một trong những vấn đề gây nhiều tranh luận hiện nay là việc quy đổi điểm giữa các phương thức xét tuyển chưa thật sự đồng đều. Với vai trò cơ quan quản lý, Cục sẽ có giải pháp gì để kiểm soát việc quy đổi điểm giữa các chứng chỉ quốc tế, kỳ thi đánh giá năng lực và điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông nhằm bảo đảm công bằng cho thí sinh?

Ông Huỳnh Văn Chương: Đây là một thực tế mà dư luận xã hội đòi hỏi cơ quan quản lý phải có sự điều tiết rõ ràng. Khi các trường đại học thực hiện quyền tự chủ và đưa ra quá nhiều phương thức xét tuyển, áp lực lớn nhất là phải cân bằng được quyền lợi giữa nhóm thí sinh dùng điểm thi tốt nghiệp và nhóm thí sinh có chứng chỉ quốc tế hoặc điểm thi đánh giá năng lực.

Để giải quyết tình trạng này, chúng tôi đã đưa ra quy định bắt buộc: các cơ sở đào tạo khi xây dựng đề án quy đổi điểm phải chứng minh được căn cứ khoa học, có sự tương đương thực chất, không thể đưa ra các mức quy đổi định tính, cảm tính. Tất cả phương án này phải công khai minh bạch để người học và xã hội cùng giám sát.

Ở góc độ hệ thống, công cụ lọc ảo và hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung tiếp tục được hoàn thiện. Giải pháp này sẽ kiểm soát việc giữ chỗ ảo, buộc các trường tuyển đúng chỉ tiêu đã công bố, trả lại cơ hội và sự công bằng cho các phương thức xét tuyển còn lại.

Năm nay, việc đăng ký dự thi trực tuyến tiếp tục được triển khai toàn diện trên Hệ thống trung học phổ thông số. Xin ông cho biết hạ tầng kỹ thuật hiện đã được chuẩn bị ra sao để tránh tình trạng quá tải trong giai đoạn cao điểm, đặc biệt với thí sinh ở vùng sâu, vùng xa?

Ông Huỳnh Văn Chương: Tinh thần của việc số hóa là cắt giảm tối đa các khâu trung gian thủ công để tạo thuận lợi cho học sinh. Năm nay, phần lớn hồ sơ, giấy tờ của các em đã được tích hợp tự động trên hệ thống chung.

Nhằm chuẩn bị cho giai đoạn cao điểm, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với các đơn vị kỹ thuật tiến hành rà soát, nâng cấp hạ tầng hệ thống, tăng cường năng lực xử lý dữ liệu và băng thông đường truyền để hạn chế tối đa tình trạng nghẽn mạng.

Đồng thời, chúng tôi cũng chỉ đạo các địa phương, các cơ sở giáo dục bố trí lực lượng bám sát, hỗ trợ trực tiếp cho học sinh trong quá trình đăng ký dự thi trực tuyến. Công tác này được đặc biệt lưu ý tại các khu vực vùng sâu, vùng xa hoặc những nơi điều kiện tiếp cận công nghệ còn hạn chế. Mục tiêu của Bộ Giáo dục và Đào tạo là bảo đảm hệ thống vận hành an toàn, ổn định và thông suốt trên phạm vi toàn quốc.

Xin trân trọng cảm ơn ông.

Thu Trang (thực hiện)