Vì sao Israel đi ngược ý muốn của Mỹ?

Mỹ muốn đạt thỏa thuận sớm với Iran, nhưng hành động của Israel ở Lebanon đang cản trở tiến trình. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa cảnh báo Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, khẳng định nếu Tel Aviv chọn giải pháp tái chiến với Iran, quốc gia này sẽ phải tự mình tham chiến mà không có sự hỗ trợ từ Washington.

Tiết lộ trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với tờ Axios, nhà lãnh đạo Mỹ thẳng thắn: “Tôi đã nói với ông ấy: ‘Bibi, ông nên cẩn thận, nếu không sẽ đến lúc ông phải tự mình đối phó với cục diện này’”.

Nguồn tin từ hai quan chức Mỹ và một bên am hiểu nội bộ phía Israel chia sẻ với Axios rằng cuộc điện đàm mới nhất diễn ra trong bầu không khí ôn hòa hơn đáng kể. Trước đó, ông Trump từng có những lời lẽ gay gắt và bày tỏ sự không hài lòng rõ rệt đối với các quyết sách của Thủ tướng Netanyahu.

Lời cảnh báo răn đe này được đưa ra trong bối cảnh tình hình khu vực tiếp tục leo thang và đứng trước bờ vực mất kiểm soát sau các chuỗi đòn oanh tạc trả đũa quân sự trực diện giữa Israel và Iran bắt đầu từ ngày 7/6.

Đêm 7/6 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng khẳng định Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu sau cùng sẽ phải chấp nhận mọi thỏa thuận giữa Washington và Tehran, bởi vì Nhà Trắng mới có quyền quyết định. “Ông ấy không có lựa chọn nào khác. Tôi là người đưa ra quyết định. Tôi quyết định mọi việc”, ông Trump nói với tờ Financial Times.

Phát biểu của ông Trump xuất hiện sau khi Iran phóng tên lửa hành trình về phía Israel, một hành động được cho coi là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn thiết lập hồi tháng 4. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi truyền thông Mỹ đưa tin Washington thúc giục Tel Aviv kiềm chế, Israel đã tấn công các mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran.

Hiện chưa rõ Washington và Tel Aviv có bất đồng thực sự không. Nhiều đồn đoán ông Trump và ông Netanyahu điện đàm căng thẳng liên tục xuất hiện trong những tuần gần đây, song Mỹ luôn nhấn mạnh sự ủng hộ kiên định dành cho Israel.

Theo Al Jazeera, giới quan sát nhận định rạn nứt ngày càng lớn - Washington kêu gọi kiềm chế còn Israel sẵn sàng leo thang - có thể trở thành một trong những lằn ranh định hình giai đoạn tiếp theo của xung đột.

Ông Trump không muốn, hay không thể ngăn Israel?

Xung đột Israel - Hezbollah đôi khi được coi là tách biệt với cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran. Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn đầu tiên do Mỹ làm trung gian được công bố hôm 16/4, Israel vẫn tiếp tục chiến dịch tấn công và chiếm đóng miền Nam Lebanon, đánh dấu bước tiến sâu nhất của Israel vào lãnh thổ Lebanon trong hơn 25 năm qua. Binh lính Israel hiện kiểm soát khoảng 2.000 km² đất đai của Lebanon, gần 1/5 diện tích quốc gia này.

Kể từ đầu tháng 3, hơn 3.000 người thiệt mạng tại Lebanon và hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Israel cũng tiếp tục không kích liên tục vào vùng ngoại ô phía nam Beirut, nơi họ tuyên bố là thành trì của Hezbollah. Hơn 600 người đã thiệt mạng tại Lebanon kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực.

Bước ngoặt của đợt leo thang mới nhất này xuất hiện vào tuần trước khi Israel đe dọa tấn công Dahiyeh - vùng ngoại ô phía nam Beirut - và phát đi cảnh báo sơ tán bắt buộc, cáo buộc có liên quan tới kế hoạch của Hezbollah vào miền Bắc Israel.

Giới phân tích cho rằng động thái này là một phần nỗ lực tái định hình các ranh giới xung đột, ám chỉ mọi hành động nhằm vào Israel đi kèm với đòn giáng đáp trả vào ngoại ô phía nam Beirut.

Iran tuyên bố mọi thỏa thuận ngừng bắn phải bao gồm cả Lebanon. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, quy tắc giao tranh này bị Iran ngăn cản, ám chỉ mọi chiến dịch vào Dahiyeh sẽ kéo theo hậu quả vượt ra ngoài biên giới Lebanon, kích hoạt đòn trả đũa trực tiếp từ Iran. Cảnh báo này thúc đẩy ông Trump nỗ lực ngoại giao vào phút cuối. Tổng thống Mỹ thông báo đã điện đàm với thủ tướng Israel, đồng thời liên lạc với Hezbollah. Thông tin này gây chấn động khi Washington vốn xếp Hezbollah vào danh sách tổ chức "khủng bố", và chưa từng có tổng thống Mỹ nào can dự trực tiếp hoặc gián tiếp với nhóm này.

Hôm 3/6, Mỹ thông báo Israel và Lebanon đồng ý với một thỏa thuận ngừng bắn mới, nhưng Hezbollah ngay lập tức bác bỏ. Giới phân tích lập luận rằng Washington và Tel Aviv cố gắng tách biệt xung đột Lebanon khỏi đàm phán Mỹ - Iran, nhưng sự can thiệp gần đây nhất của Tehran đã xô đổ nỗ lực này. Trong khi đó, hành động của Israel có nguy cơ làm xói mòn quyền lực của Mỹ trong khu vực.

"Israel không chỉ thách thức Iran mà còn làm tổn hại tới uy tín của ông Trump. Nếu Israel cứ vậy mà không có hậu quả nào, điều đó chứng minh cho Iran thấy ông Trump hoặc không thể, hoặc không muốn kiềm chế Israel”, Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành của Viện Nghiên cứu Quản trị Quốc gia Quincy, cho biết.

Israel "đồng lòng" muốn tiếp tục chiến sự

Trong khi đó, tại các ngôi làng biên giới mệt mỏi vì chiến tranh, trên các chương trình trò chuyện giờ vàng, giữa phe đối lập và những người ủng hộ ông Netanyahu, người Israel thúc giục thủ tướng tiếp tục chiến đấu và ở lại Lebanon. Tâm lý này có thể làm suy yếu nỗ lực mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chiến sự với Iran của Mỹ, theo Washington Post.

Trong nhiều tuần qua, Iran yêu cầu chấm dứt xung đột giữa Israel và Hezbollah như một điều kiện đạt thỏa thuận hòa bình toàn diện. Ông Trump thất vọng về việc ông Netanyahu “liên tục gây chiến” ở Lebanon, nhưng giới phân tích quân sự và chính trị Israel cho rằng ông Netanyahu gần như chắc chắn sẽ duy trì lực lượng ở Lebanon thêm vài tháng, thậm chí vài năm nữa, vì chiến thuật và áp lực chính trị trong nước trước thềm bầu cử dự kiến diễn ra vào tháng 9.

Khắp các phe phái chính trị Israel cảnh báo thủ tướng không nên khuất phục trước áp lực của Mỹ. Ảnh: Reuters.

Khắp các phe phái chính trị Israel cảnh báo thủ tướng không nên khuất phục trước áp lực của Mỹ.

“Để Hezbollah đồng ý ngừng bắn, tất cả binh lính sẽ cần rút lui. Với chính phủ Israel, đây không khác gì thất bại. Chúng tôi không thể chấp nhận điều đó, trong đó có lý do chính trị. Chỉ còn vài tháng nữa là đến bầu cử”, Giora Eiland - cựu Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Israel - nói.

Thăm dò do Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia ở Tel Aviv thực hiện cuối tháng 5 cho thấy khoảng 60% người Israel và phần lớn người ủng hộ chính phủ cho rằng Israel nên thúc đẩy cuộc chiến chống lại Hezbollah.

“Có bộ phận khá lớn người Do Thái ủng hộ khu vực an ninh”, nhà thăm dò dư luận Dahlia Schneiderlin cho biết, đề cập đến dải đất ở miền nam Lebanon có thể chiếm đóng trong thời gian dài. “Thái độ ngày càng cứng rắn hơn. Người dân liên tục được rao giảng rằng chỉ có giải pháp quân sự mới hiệu quả, và nếu không hiệu quả thì do chúng ta chưa hành động đủ mạnh”.

Sự phẫn nộ đặc biệt cao trong cộng đồng người Israel ở phía bắc, những người phải di dời do loạt tên lửa của Hezbollah từ tháng 10/2023.

Sau những diễn biến ngày 8/6, câu hỏi then chốt là liệu Mỹ có can thiệp trực tiếp không. Khả năng này khá thấp, khi ông Trump lạc quan về một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện hơn, đồng thời muốn tránh nối lại xung đột vì cú sốc năng lượng và tổn hại kinh tế. Ngoài ra, Washington và các đồng minh vùng Vịnh không muốn kích động Iran trả đũa vào các cơ sở và hạ tầng quân sự trong khu vực.

Tuy nhiên, Hamidreza Azizi - chuyên gia về chính sách đối ngoại Iran tại Viện Nghiên cứu Quốc tế và An ninh Đức - cho rằng các sự kiện gần đây chứng minh Iran tin rằng áp lực quân sự, không chỉ riêng ngoại giao, mới tạo ra lợi thế. "Mô hình đó củng cố lập luận của giới tinh hoa an ninh Tehran trong nhiều tháng qua: Lợi thế được xây dựng thông qua phô diễn sức mạnh, và sự nhượng bộ đi sau vũ lực chứ không phải lời nói", ông nói.

Israel cũng có nhận thức tương tự, "được định hình bởi vị thế trong nước và cam kết đáp trả mọi cuộc tấn công trực tiếp nào từ Iran của ông Netanyahu". "Khoảng cách giữa lựa chọn kiềm chế của Washington và lựa chọn đáp trả của Israel khả năng cao kích hoạt một chu kỳ leo thang mới", ông Azizi kết luận.

Iran tấn công căn cứ Không quân Israel Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tung video tấn công căn cứ không quân ở miền Bắc Israel đêm 7/6.