1.000 ngày đầu đời: Nền tảng vàng cho phát triển

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, trong khoảng 5 năm đầu đời, các yếu tố dinh dưỡng và chăm sóc quyết định tới 60% chiều cao trưởng thành của trẻ. Theo số liệu điều tra toàn quốc năm 2023, tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi của Việt Nam là 18%, thuộc nhóm các quốc gia có tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ em dưới 20%. Tại các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, thực tế vẫn còn khoảng 30% trẻ em dưới 5 tuổi phải đối mặt với tình trạng suy dinh dưỡng thể thấp còi. Nhiều trẻ suy dinh dưỡng chưa được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, gây ra những hệ lụy lâu dài: hạn chế chiều cao khi trưởng thành, giảm chỉ số IQ, suy giảm khả năng học tập, yếu hệ miễn dịch và tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính không lây. Việc chăm sóc chuẩn xác trong 1.000 ngày đầu đời còn tạo lá chắn quan trọng giúp trẻ phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, viêm phổi hay tiêu chảy.

Tư vấn chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ em tại Trạm Y tế phường Đông Kinh

Hành trình 1.000 ngày bắt đầu ngay từ khi người mẹ mang thai. Dinh dưỡng thai kỳ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển toàn diện của thai nhi và sức khỏe bà mẹ. Mẹ bầu cần xây dựng chế độ ăn uống khoa học, cân đối, bảo đảm đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng thiết yếu (chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất); đồng thời bổ sung các vi chất quan trọng như sắt, acid folic và canxi để phòng ngừa thiếu máu, dị tật ống thần kinh và hỗ trợ phát triển hệ xương thai nhi.

Song song với dinh dưỡng, việc khám thai định kỳ đúng lịch theo khuyến cáo của cơ sở y tế là mắt xích không thể thiếu. Khám thai kết hợp làm các xét nghiệm, siêu âm tầm soát và tiêm phòng đầy đủ giúp kịp thời phát hiện, xử trí các bất thường, bảo đảm một thai kỳ an toàn.

Khi trẻ chào đời, cùng với nguồn sữa mẹ hoàn hảo và chế độ ăn dặm hợp lý từ tròn 6 tháng tuổi, tiêm chủng đúng lịch là giải pháp chủ động bảo vệ trẻ khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Để việc tiêm chủng an toàn và đạt hiệu quả cao, cha mẹ cần theo dõi sát trẻ trong 24–48 giờ sau tiêm. Những phản ứng nhẹ như sốt, quấy khóc hay sưng đau tại vị trí tiêm là biểu hiện bình thường khi cơ thể tạo miễn dịch. Cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, lau ấm, tăng cường cho bú mẹ hoặc uống đủ nước, dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của cán bộ y tế và tuyệt đối không đắp, bôi bất kỳ chất gì lên chỗ tiêm. Trường hợp trẻ xuất hiện dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục, co giật, khó thở, tím tái hay sưng đau nhiều, cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tại Lạng Sơn, tỉnh miền núi với nhiều xã vùng cao, biên giới còn nhiều khó khăn, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời càng mang ý nghĩa chiến lược. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, ngành y tế cơ sở và mỗi gia đình trong việc hướng dẫn thực hành dinh dưỡng, quản lý thai kỳ và theo dõi tiêm chủng sẽ giúp phát hiện sớm trẻ nguy cơ, thu hẹp khoảng cách vùng miền về tầm vóc.

Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển là lời nhắc nhở thiết thực để mỗi chúng ta hành động. Đầu tư đúng và đủ cho 1.000 ngày đầu đời hôm nay chính là sự đầu tư hiệu quả nhất cho sức khỏe, trí tuệ và sự phát triển bền vững của thế hệ tương lai.