15 năm Doanh nghiệp ưu tiên: Từ cơ chế tạo thuận lợi đến quan hệ đối tác Hải quan - doanh nghiệp

Ngày 29/9, Cục Hải quan đã tổ chức Buổi lễ trao quyết định công nhận, gia hạn áp dụng chế độ doanh nghiệp ưu tiên (DNƯT) và kỷ niệm 15 năm Chương trình DNƯT Việt Nam.

15 năm đổi mới quản lý hải quan, tạo thuận lợi trên nền tảng tuân thủ

Được triển khai từ năm 2011 và chính thức được luật hóa tại Luật Hải quan năm 2014, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (DNƯT) là một bước chuyển quan trọng trong phương thức quản lý hải quan hiện đại. Thay vì áp dụng nguồn lực quản lý đồng đều, cơ quan Hải quan tăng cường tạo thuận lợi cho những doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao, đồng thời tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực, đối tượng có nguy cơ rủi ro cao hơn.

Từ 9 doanh nghiệp trong năm đầu triển khai, đến nay Việt Nam có 74 DNƯT hoạt động trong nhiều lĩnh vực xuất nhập khẩu chủ lực như điện tử, công nghệ cao, sản xuất công nghiệp, dệt may, nông nghiệp và thủy sản. Trong đó, 10 DNƯT hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao và bán dẫn.

Mặc dù chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nhóm DNƯT có đóng góp đáng kể vào hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam. Giai đoạn 2022-2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của các DNƯT liên tục đạt trên 230 tỷ USD/năm, tương đương khoảng 28-34% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước. Năm 2025, con số này đạt khoảng 256,63 tỷ USD; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 164,52 tỷ USD, tương đương khoảng 30% kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, cho biết Chương trình DNƯT không chỉ ghi nhận uy tín, năng lực tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp mà còn phản ánh quá trình đổi mới phương thức quản lý của Hải quan Việt Nam.

Theo ông Trần Đức Hùng, sau 15 năm triển khai, Chương trình DNƯT đã trở thành một dấu ấn quan trọng trong quá trình chuyển từ phương thức quản lý hải quan truyền thống sang quản lý hiện đại, dựa trên tuân thủ và quản lý rủi ro. Từ những doanh nghiệp đầu tiên, cộng đồng DNƯT đã từng bước lớn mạnh, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất nhập khẩu và trở thành những mắt xích quan trọng trong các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp được công nhận DNƯT được hưởng nhiều biện pháp tạo thuận lợi về thủ tục hải quan, kiểm tra, quản lý thuế, kiểm tra sau thông quan và các thuận lợi theo các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA), qua đó góp phần giảm thời gian, chi phí và tăng tính chủ động trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, tạo thuận lợi không đồng nghĩa với giảm yêu cầu tuân thủ. Doanh nghiệp phải duy trì mức độ tuân thủ pháp luật hải quan, hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả và các điều kiện áp dụng chế độ ưu tiên trong suốt quá trình hoạt động, đồng thời phối hợp với cơ quan Hải quan trong công tác kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro.

Năm 2025, khuôn khổ pháp lý về DNƯT tiếp tục được hoàn thiện với Luật số 90/2025/QH15, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP, Thông tư số 121/2025/TT-BTC và các quy định hướng dẫn. Các yêu cầu về kiểm soát nội bộ, an ninh chuỗi cung ứng và trách nhiệm duy trì tuân thủ được nâng cao, đồng thời cơ chế tạo thuận lợi được mở rộng đối với doanh nghiệp công nghệ cao và một số lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Công tác quản lý, giám sát sau công nhận cũng được tăng cường. Riêng năm 2025, cơ quan Hải quan đã tạm đình chỉ chế độ ưu tiên đối với 4 doanh nghiệp và đình chỉ/chấm dứt chế độ ưu tiên đối với 3 doanh nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp này cho thấy chế độ ưu tiên được duy trì trên cơ sở doanh nghiệp đáp ứng thực chất các điều kiện và chuẩn mực tuân thủ.

Mở rộng ưu tiên ra chuỗi cung ứng quốc tế

Cùng với hoàn thiện chương trình trong nước, Hải quan Việt Nam đang đẩy mạnh hợp tác quốc tế thông qua các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA), qua đó mở rộng lợi ích của chế độ DNƯT khi doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đến nay, Việt Nam đã ký 2 MRA với ASEAN và Hàn Quốc; hoàn thành triển khai MRA ASEAN giai đoạn 1 từ ngày 31/3/2026 và giai đoạn 2 từ ngày 30/6/2026. Hải quan Việt Nam tiếp tục triển khai MRA Việt Nam - Hàn Quốc, đồng thời nghiên cứu mở rộng hợp tác theo hướng song phương, đa phương với Trung Quốc và các đối tác khác.

Thông qua MRA, các DNƯT Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận các biện pháp tạo thuận lợi tại thị trường đối tác, góp phần giảm thời gian, chi phí và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Tại buổi lễ, Cục Hải quan đã trao quyết định cho 7 doanh nghiệp, trong đó 3 doanh nghiệp được công nhận mới gồm Công ty TNHH Hana Micron Vina, Công ty TNHH Luxshare-ICT (Việt Nam), Công ty TNHH Samju Vina; 4 doanh nghiệp được gia hạn gồm Công ty Cổ phần Thủy sản Minh Phú Hậu Giang, Công ty Cổ phần Tập đoàn Hoa Sen, Công ty TNHH Hoya Glass Disk Việt Nam và Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng.

Buổi lễ đồng thời phổ biến quyền lợi, trách nhiệm của DNƯT; lưu ý những yêu cầu trong quá trình duy trì chế độ ưu tiên và giới thiệu các chính sách mới về tạo thuận lợi thương mại, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong giai đoạn tới, Hải quan Việt Nam định hướng phát triển Chương trình DNƯT theo chiều sâu, gắn tạo thuận lợi với quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro, chuyển đổi số và an ninh chuỗi cung ứng; tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp có hệ thống quản trị tốt và mức độ tuân thủ cao tham gia chương trình.

Cùng với đó, việc mở rộng công nhận lẫn nhau với các đối tác quốc tế sẽ tiếp tục được thúc đẩy, qua đó mở rộng phạm vi hưởng lợi của DNƯT Việt Nam trong hoạt động thương mại xuyên biên giới. Các cơ chế như giảm tỷ lệ kiểm tra, ưu tiên thông quan, rút ngắn thời gian xử lý sẽ tiếp tục được phát huy trên cơ sở doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tuân thủ và kiểm soát.

Sau 15 năm, giá trị của Chương trình DNƯT không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp được công nhận hay quy mô kim ngạch xuất nhập khẩu. Quan trọng hơn, chương trình đã góp phần xây dựng quan hệ đối tác ngày càng chặt chẽ, tin cậy giữa cơ quan Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp: Hải quan tạo thuận lợi trên cơ sở tuân thủ, còn doanh nghiệp đáp lại bằng trách nhiệm, minh bạch và năng lực tự kiểm soát. Đây là nền tảng để hai bên tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí tuân thủ, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và xây dựng môi trường thương mại thuận lợi, minh bạch trong giai đoạn mới.