250 chuyên gia quốc tế đến Việt Nam bàn cách giữ giá trị gốc của di sản

Nhìn lại tính xác thực trong bối cảnh mới

Bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam chia sẻ về ý nghĩa của Hội nghị đối với Việt Nam và chặng đường 50 năm hợp tác Việt Nam - UNESCO

Tại cuộc họp báo diễn ra tại Hà Nội chiều nay 22-9, bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, cho biết Hội nghị được tổ chức như một diễn đàn đối thoại chính sách toàn cầu, quy tụ các chuyên gia hàng đầu của UNESCO ở khu vực và quốc tế, cùng lãnh đạo các cơ quan Trung ương, địa phương, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, các tổ chức cộng đồng và người dân.

Tại đây, một trong những nội dung quan trọng của Hội nghị là đề cao vai trò của văn hóa, di sản như cầu nối gắn kết con người, nền tảng của hòa bình, lòng tin, hợp tác và phát triển bền vững. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, nhiều vấn đề đặt ra đối với di sản không còn là câu chuyện riêng của từng quốc gia mà cần được nhìn nhận và trao đổi ở phạm vi khu vực, quốc tế.

Tính xác thực là một trong những yếu tố cốt lõi quyết định một di sản có thể trở thành Di sản Thế giới hay không. Theo bà Vân, khái niệm này đã từng bước được củng cố và phát triển thông qua các văn kiện, hiến chương. Hội nghị lần này tiếp tục quá trình đó, hướng tới xây dựng "Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực".

Từ góc độ chuyên môn, Hội nghị đặt vấn đề về cách hiểu và đánh giá tính xác thực trong những bối cảnh di sản khác nhau. Cụ thể trước đây "Văn kiện Nara về Tính xác thực" được thông qua năm 1994 là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành cách tiếp cận về vấn đề này. Hơn ba thập kỷ sau, thực tiễn bảo tồn di sản đã có nhiều thay đổi, đặt ra yêu cầu tiếp tục xem xét và hoàn thiện các cách tiếp cận hiện hành.

Theo thông tin của UNESCO, những tác động như biến đổi khí hậu, xung đột, thiên tai, đô thị hóa, du lịch và công nghệ mới đang tạo ra những vấn đề mới đối với việc đánh giá và bảo vệ tính xác thực. Cùng với các yếu tố vật chất, thực hành văn hóa, tri thức địa phương, mối liên hệ tâm linh, quan hệ giữa con người với thiên nhiên và vai trò của cộng đồng ngày càng được quan tâm trong việc nhận diện, lý giải giá trị di sản.

"Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực" sẽ diễn ra tại Hà Nội và Ninh Bình từ ngày 27-9 đến 1-10-2026

Lần này, Hội nghị sẽ sử dụng các trường hợp nghiên cứu so sánh, nhóm làm việc chuyên môn và phân tích thực địa để xem xét những cách tiếp cận hiện nay trong các bối cảnh di sản cụ thể, qua đó nhận diện những lĩnh vực cần tiếp tục hoàn thiện. Một kết quả quan trọng được kỳ vọng là đóng góp vào quá trình xây dựng "Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực". Văn kiện hướng tới đưa ra những định hướng thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng danh sách đề cử dự kiến, lập hồ sơ đề cử, cũng như bảo tồn, quản lý và giám sát các di sản.

Về ý nghĩa đối với Việt Nam, bà Lê Thị Hồng Vân nhấn mạnh, Hội nghị sẽ góp phần triển khai các Nghị quyết, chủ trương quan trọng của Việt Nam về văn hóa, du lịch, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời khẳng định vai trò chủ động của Việt Nam trong UNESCO. Đây cũng là dịp để Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi chính sách với các quốc gia thành viên, giới thiệu những định hướng lớn về văn hóa, di sản; đồng thời tiếp thu ý kiến chuyên gia, tăng cường kết nối và tìm kiếm sự ủng hộ, hỗ trợ cho một số hồ sơ, dự án đang được thúc đẩy như Hoàng thành Thăng Long, phục dựng Điện Kính Thiên, Củ Chi, Cổ Loa, Kim Bảng - Tam Chúc... Việc đăng cai tại Hà Nội và Ninh Bình cũng được kỳ vọng sẽ góp phần thu hút nguồn lực, thúc đẩy du lịch, khẳng định Việt Nam là điểm đến tin cậy và cho thấy hiệu quả hợp tác Việt Nam - UNESCO.

Đặc biệt trong cuộc đối thoại này, Việt Nam sẽ chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn về bảo tồn và phát huy Di sản Thế giới, trong đó có trường hợp Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Câu chuyện phục dựng Điện Kính Thiên sẽ được đề cập

Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội chia sẻ về công tác bảo tồn Hoàng thành Thăng Long và định hướng phục dựng không gian Điện Kính Thiên

Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới năm 2010. Trước đó, công tác khảo cổ, nghiên cứu và chuẩn bị hồ sơ đã được triển khai. Sau khi được ghi danh, Việt Nam tiếp tục thực hiện các cam kết về bảo tồn và phát huy giá trị khu di sản.

Tại họp báo, ông Nguyễn Thanh Quang - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội cho biết, thời điểm được ghi danh, Việt Nam cam kết thực hiện 8 điều kiện, trong đó có yêu cầu tiếp tục mở rộng nghiên cứu để khẳng định những dấu ấn của khu di sản. Sau 20 năm công tác bảo tồn, phát huy và tôn tạo giá trị Hoàng thành Thăng Long, quá trình tổng kết năm 2022 cho thấy một số yếu tố hiện hữu có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện các cam kết, trong đó có các tòa nhà trong khu vực di sản. Từ đó, Việt Nam tiếp tục phối hợp với Trung tâm Di sản Thế giới, Bộ Ngoại giao, Bộ VHTT&DL cùng các cơ quan liên quan để giải quyết những vấn đề đặt ra.

Một trong những bước quan trọng là Nghị quyết 46 của UNESCO được thông qua tại Ấn Độ, cho phép hạ giải có kiểm soát 6 tòa nhà sau khi đã được số hóa. Theo ông Nguyễn Thanh Quang, việc này nhằm xử lý tài sản trong khu vực lõi nhưng không làm suy giảm giá trị nổi bật toàn cầu của di sản Hoàng thành Thăng Long. Đến năm 2024, Việt Nam được đánh giá là một điển hình trong bảo tồn, phát huy và tôn tạo di sản. Năm 2025, một nghị quyết tiếp theo của UNESCO đề cập tới tầm nhìn trục chính tâm, chiến lược di sản và công tác khảo cổ. Quá trình này giúp làm rõ toàn bộ hệ thống nền móng cung điện tại khu vực trung tâm Hoàng thành, tạo cơ sở cho những bước tái thiết tiếp theo. Tại Busan, Hàn Quốc vào tháng 7-2026, Trung tâm Di sản Thế giới tiếp tục ra Nghị quyết xác nhận tầm nhìn của Việt Nam đối với Hoàng thành Thăng Long, trong đó có định hướng phục dựng không gian Điện Kính Thiên.

Hội nghị nhận được sự quan tâm của đông đảo đại biểu, chuyên gia và các cơ quan truyền thông

Đặt trong câu chuyện phục dựng Điện Kính Thiên, yêu cầu về tính xác thực được đặt ra ngay từ việc bảo tồn những gì còn lại, ông Nguyễn Thanh Quang cho rằng phải bảo tồn toàn bộ các di tích gốc, bởi đây là những yếu tố làm nên tính xác thực của Hoàng thành Thăng Long.

“Không phải làm ra mà tìm kiếm những gì cha ông để lại, đảm bảo đầy đủ, bảo tồn toàn bộ các di tích gốc để các thế hệ sau tiếp tục nghiên cứu.” - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội khẳng định, đồng thời nhấn mạnh việc bảo tồn này không có nghĩa là kết thúc quá trình phát huy di sản, mà cần được đặt trên cơ sở nghiên cứu để xây dựng chiến lược diễn giải, giúp du khách hiểu được giá trị của Hoàng thành Thăng Long. Việc diễn giải vẫn phải tạo được sức hấp dẫn, qua đó góp phần làm tăng giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Liên quan đến "Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực", sau phiên khai mạc, đại diện Hoàng thành Thăng Long sẽ có bài phát biểu tại các phiên thảo luận. Hà Nội được quốc tế đánh giá là một điển hình trong quá trình bảo tồn di sản trong 5 năm qua, với những nét nổi trội trong công tác này. Đối với Điện Kính Thiên, ông Nguyễn Thanh Quang cho biết công trình được kỳ vọng phục dựng sớm nhất có thể. HĐND TP Hà Nội đã thông qua chủ trương và phê duyệt, hiện các thủ tục tiếp theo đang được hoàn thiện để triển khai.

Dấu mốc 50 năm Việt Nam - UNESCO

Đồ họa kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO (1976-2026) được lựa chọn làm hình ảnh chính thức cho các hoạt động kỷ niệm trong năm 2026

Hội nghị diễn ra trong thời điểm Việt Nam và UNESCO kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác và năm 2027, Việt Nam hướng tới dấu mốc 40 năm là thành viên Công ước Di sản Thế giới. Cũng tại cuộc họp chiều nay 22-9, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam công bố đồ họa kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO (1976-2026), được lựa chọn từ cuộc thi thiết kế toàn quốc với 108 tác phẩm dự thi, trong đó nhóm Manifesco đến từ TP.HCM giành giải Nhất.

Với Việt Nam, việc đăng cai Hội nghị trong dịp này không chỉ đánh dấu một chặng đường hợp tác mà còn mở ra cơ hội tiếp tục đóng góp vào các cuộc đối thoại về di sản. Theo bà Lê Thị Hồng Vân, sự kiện là dịp triển khai những chủ trương, Nghị quyết liên quan đến văn hóa, du lịch và di sản, đồng thời khẳng định vai trò chủ động của Việt Nam trong UNESCO.

Trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO, Hội nghị tại Hà Nội và Ninh Bình vì thế vừa là dịp nhìn lại chặng đường hợp tác, vừa đặt ra những vấn đề cho giai đoạn tiếp theo. Từ kinh nghiệm bảo tồn các di sản cụ thể, Việt Nam có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào những trao đổi quốc tế về cách gìn giữ giá trị di sản trong bối cảnh mới, đồng thời tiếp tục đóng góp tiếng nói của mình vào các thảo luận chung của UNESCO.